I GZ 200/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 276/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z 17 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 276/12, odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, z następującym uzasadnieniem. W dniu [...] lutego 2012 r. A. K. wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, podając, że jest osobą niepełnosprawną samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 1100 zł brutto, zamieszkuje w domu o powierzchni 300 m2, który w ½ części jest jej własnością. Koszty utrzymania domu miesięcznie wynoszą 2000 zł, z czego skarżąca opłaca kwotę 500 zł, zaś pozostałą kwotę ponosi jej syn, który wspomaga ją finansowo. Oświadczyła ponadto, że koszty jej utrzymania wynoszą: 350 zł zakup leków, 150 zł rehabilitacja, a pozostałą kwotę pochłania zakup odzieży, obuwia i środków czystości. Podkreśliła, że nie posiada żadnych oszczędności i nie spodziewała się, że będzie musiała ponosić koszty związane z prowadzeniem postępowania sądowego. Skarżąca, wezwana do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń,. złożyła pismo, z którego wynika, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Dom, w którym zamieszkuje oraz działka o powierzchni 1466 m2 stanowi własność w częściach ułamkowych po ½ jej i jej wnuczki. W domu tym zamieszkuje wraz z synem, synową i ich córką. Z nadesłanej poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii potwierdzenia wypłaty/odbioru renty wynika, że świadczenie to wynosi 1499,54 zł brutto – 882,700 zł netto. Z zestawienia wydatków wynika, że rachunki za energię elektryczną za okres dwu miesięcy wynoszą po 834,33 zł (poświadczone fakturami), rachunki za wodę i odprowadzanie ścieków wynoszą od 411,93 zł (maj 2012 r.), do 532,27 zł (marzec 2012 r.), rachunek za gaz za okres od 10 stycznia 2012 r. do 8 marca 2012 r. wyniósł 3.380,66 zł, rachunek za wywóz śmieci za 3 miesiące wyniósł 145,23 zł, zaś rachunki za zakup leków wynoszą od 23,59 zł do 203,55 zł. Strona skarżąca oświadczyła w zestawieniu wydatków, że średnie miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą około 2500 zł oraz że na pokrycie kosztów utrzymania domu przeznacza kwotę od 400 do 500 zł, zaś resztę pokrywa syn. Postanowieniem z 30 maja 2012 r. referendarz sądowy przyznał A. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi ponad kwotę 100 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącej w wyniku wniesionego sprzeciwu na powyższe postanowienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał A. K. do wyjaśnienia, czy w chwili obecnej prowadzi ona działalność gospodarczą pod firmą F.H.U. "M.". W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że od [...] października 2007 r. nie prowadzi już wspomnianej działalności, na potwierdzenie tej okoliczności przedkładając stosowne zaświadczenie Prezydenta Miasta L. Wojewódzki Sąd Administracyjny, postanowieniem z 17 lipca 2012 r. odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, stwierdzając, że podane przez nią informacje budzą wątpliwości co do ich kompletności i rzetelności. W ocenie Sądu na podstawie zgromadzonych w toku postępowania dokumentów i oświadczeń strony trudno w sposób jednoznaczny ustalić jej rzeczywistą sytuację materialną. Sąd zauważył, że z przedstawionych oświadczeń wynika, że ponoszone przez nią koszty utrzymania (koszty utrzymania domu – 500 zł, koszty leków – 350 zł oraz koszty rehabilitacji – 150 zł), stanowiące łącznie kwotę 1000 zł, przekraczają wysokość uzyskiwanych przez skarżącą dochodów w wysokości 882,33 zł. Wobec powyższego nie sposób ustalić, z czego skarżąca finansuje koszty zakupu żywności, ubrań, obuwia i środków czystości. Sąd ponadto zauważył, że w aktach sprawy znajdują się decyzje podatkowe, z których wynika, że skarżąca jest zobowiązana do ponoszenia ciężarów związanych z zapłatą podatku od nieruchomości w wysokości 973 zł rocznie, którego źródeł finansowania przy przedstawionej przez skarżącą strukturze dochodów nie sposób również ustalić. W zażaleniu na powyższe postanowienie A. K. wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła: - naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) przez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych; - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, że w niniejszej sprawie skarżącej nie przysługuje prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia podano, że A. K. jest osobą niepełnosprawną (kserokopia legitymacji w aktach sprawy), co wiąże się z koniecznością przyjmowania leków i uczęszczania na rehabilitację. Jedynym źródłem jej utrzymania jest renta w wysokości 882,70 zł netto miesięcznie, nie posiada także żadnych oszczędności. Ponadto wyjaśniono, że skarżąca zamieszkuje w domu wraz z synem, synową i ich córką, którzy pozostają w odrębnym gospodarstwie domowym. Średnie miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą ok. 2500 zł, przy czym wydatki te kształtują się różnie w zależności od sezonu. Kwoty przeznaczane na utrzymanie domu przez nią i syna są umowne – jej udział w ponoszeniu tych kosztów zależy od sytuacji finansowej skarżącej w danym miesiącu. Skarżąca podkreśliła, że większość kosztów związanych z eksploatacją domu pokrywa jej syn, ona sama zaś partycypuje w tych kosztach w niewielkiej części. Ponadto, w sposób rzetelny i wyczerpujący odpowiadała na wezwania zarówno referendarza sądowego, jak i Sądu. Skoro więc pomimo tego Sąd powziął wątpliwości co do kompletności i rzetelności podanych przez nią informacji, powinien był wezwać ją do złożenia dodatkowego oświadczenia. Odnosząc się do wątpliwości WSA w kwestii źródeł finansowania podatku od nieruchomości w wysokości 973 zł rocznie, skarżąca wyjaśniła, że wydatki z tym związane ujęła w zestawieniu wydatków załączonym do pisma z [...] kwietnia 2012 r., jednocześnie oświadczając, że jej syn partycypuje w kosztach utrzymania domu, w związku z czym wątpliwości Sądu w tym zakresie są niezasadne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje bądź w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; bądź tez w częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zatem z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi możliwość przyznania prawa pomocy, w tym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jest sytuacja materialna skarżącego. Prawo pomocy wiąże się bowiem ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych naruszonych praw przed sądem. Ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, jest zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niewysatarczająca w świetle przedstawionych przez skarżącą okoliczności. A. K. odpowiedziała zarówno na wezwanie referendarza, jak i Sądu, składając wymienione w nich oświadczenia i dokumenty. Wynika z nich m. in., że jest ona osobą niepełnosprawną, utrzymującą się z renty w wysokości 882,70 zł miesięcznie. Przedstawiając średnie miesięczne wydatki na utrzymanie, oświadczyła, że jest wspomagana finansowo przez syna, z którym mieszka, ale prowadzą odrębne gospodarstwa domowe Skoro jednak Sąd pierwszej instancji nadal powziął wątpliwości w kwestii kompletności przedłożonych w sprawie oświadczeń, powinien był w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwać skarżącą do ich uzupełnienia lub wyjaśnienia. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji nie może poprzestać na wątpliwościach co do kompletu i rzetelności przedstawionych informacji o sytuacji majątkowej strony. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu, że nie można jednoznacznie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej. Zadaniem Sądu Pierwszej instancji jest jednoznaczne ustalenie, czy wnioskodawczyni jest w stanie uiścić wpis od skargi w kwocie 400 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jak stanowi przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji poza dokumentami winien ocenić wiarygodność wyjaśnień A. K. w zakresie jej sytuacji rodzinno-majątkowej, nie tracąc z pola widzenia wydatków, jakie poczyniła na zakup samochodu (zgodnie ze zgłoszeniem celnym), z którym wiąże się podatek akcyzowy, będący przedmiotem niniejszej sprawy, a które z racji charakteru zakupu i jego wartości, zdają się przeczyć trudnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Nie przesądzając rozstrzygnięcia, rozstrzygając ponownie sprawę Sad pierwszej instancji powinien uwzględnić podniesione okoliczności. Z tych wszystkich względów w oparciu o art. 185 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.