II OSK 277/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 593/12 w sprawie ze skargi E. Z. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 593/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. Z. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. E. Z. zwróciła się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2011 r. umarzającej postępowanie w sprawie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją tj. aktem własności ziemi z dnia [...] września 1981 r. wydanym przez Naczelnika Miasta i Gminy w G. Organ zbadał przesłanki do przywrócenia terminu zawarte w art. 58 k.p.a. i postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. odmówił przywrócenia terminu wskazując, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Jak podkreślono, o braku winy można mówić wówczas, gdy strona działała z najwyższą starannością jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej. Podane zaś we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności tj. podeszły wiek i pomoc córki w załatwianiu spraw nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanej. W skardze na powyższe postanowienie E. Z. podała, że decyzję Wojewody Mazowieckiego doręczono jej w dniu [...] listopada 2011 r. Twierdzi, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Jest osobą schorowaną i w podeszłym wieku. Decyzja umarzająca postępowanie o wznowienie postępowania w sprawie aktu własności ziemi jest bardzo krzywdząca i spowodowała jej chorobę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznając, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jak podkreślił Sąd, z konstrukcji art. 58 k.p.a. wynika, że przywrócenie uchybionego terminu opiera się na założeniu, że przyczyna tego uchybienia ma charakter czasowy i przejściowy. Po tym jak owa przyczyna ustąpi i strona uzyska zdolność do działania, może skorzystać z możliwości wnioskowania o przywrócenie jej możności składania skutecznie środka zaskarżenia. Warunkiem tego jest jednak - jak wskazał organ - uprawdopodobnienie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Przesłanką formalną postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu jest wykazanie, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. Wykazanie owo przybiera tryb mniej rygorystyczny niż wymóg udowodnienia określonej okoliczności. Nie zmienia to istoty tej instytucji procesowej tj. uchybienie powstaje z przyczyny leżącej poza stroną, wskutek okoliczności trudnych do przewidzenia, które jednak mają charakter przejściowy. Stąd też wymóg ustawowy, aby prośbę o przywrócenie terminu wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. W niniejszej natomiast sprawie przywołana przyczyna niezachowania terminu nawet przy przyjęciu, że jest niezależna od skarżącej, nie ma charakteru przejściowego. Sąd uznał za prawidłową ocenę dokonaną przez organ, że przewlekła choroba trwająca od wielu lat oraz podeszły wiek, co wiąże się z koniecznością pomocy córki nie stanowi o braku winy skarżącej. Nie jest to bowiem przyczyna nagła, nie dająca się przewidzieć, która ustąpi w stosownym czasie. Można wręcz twierdzić na podstawie doświadczenia życiowego, że stan taki będzie nie tylko trwał w bliżej nieokreślonym czasie, ale będzie się pogłębiał. Tym samym choćby nie jest możliwe dokonanie oceny kiedy ustała przyczyna uchybienia, skoro nadal trwa. Nadto, jak podkreślił Sąd, jeżeli skarżąca zainicjowała postępowanie nadzwyczajne w stosunku do aktu własności ziemi winna posiadać świadomość, że wiążę się to z prowadzeniem tego postępowania i odbieraniem korespondencji. Tym samym skoro wiek i stan chorobowy nie pozwala jej na prowadzenie samodzielnie spraw urzędowych winna od początku udzielić pełnomocnictwa córce, aby tej osobie była doręczana korespondencja. Wówczas decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2011 r. zostałaby doręczona córce jako pełnomocnikowi i ona mogłaby wnieść odwołanie już z zachowaniem wymaganego terminu. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku E. Z., reprezentowana przez adwokata, podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania – art. 58 § 1 k.p.a. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Jednocześnie powołując się na art. 182 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd przede wszystkim powinien ocenić przesłanki zastosowania w sprawie art. 58 k.p.a. z odwołaniem się do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności konkretnego przypadku, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, słusznego interesu strony, a wszelkie niejasności i niedopowiedzenia interpretować na korzyść skarżącej. Powinien mieć zatem na uwadze wiek skarżącej, jej predyspozycje, samodzielność logicznego myślenia, analizowania, zapamiętywania, zajmowania się swoimi sprawami urzędowymi. Powinien mieć również na uwadze przejściowy brak obecności córki skarżącej, która zajmowała się sprawami swojej matki, przygotowała i złożyła wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego, a następnie odwołanie od decyzji Wojewody Mazowieckiego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie tej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 zd. pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nie stwierdziwszy przesłanek zaistnienia nieważności niniejszego postępowania Naczelny Sąd Administracyjny związany powołanymi w skardze kasacyjnymi zarzutami, rozpoznał sprawę w granicach tej skargi. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Przepis art. 58 k.p.a. w § 1 oraz w § 2 określa przesłanki przywrócenia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę (lub uczestników postępowania). Pierwszą przesłanką wymienioną w § 1 tego artykułu jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, drugą - jest złożenie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu. Pozostałe przesłanki wymienione w § 2 odnoszą się do terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu oraz do dopełnienia wraz z wnioskiem czynności, dla której był ustanowiony przywracalny termin. W niniejszej sprawie odmowa przywrócenia terminu uzasadniona została brakiem uprawdopodobnienia przez skarżącą, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2011 r. nastąpiło bez jej winy. Podkreślić należy, że – jak przyjęto w literaturze oraz orzecznictwie - kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (Kodeks postępowania administracyjnego z orzecznictwem, Gdańsk 2000, s. 160). Przyjmuje się zatem, że okolicznością faktyczną uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu będzie np. przerwa w komunikacji, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. W tej sytuacji uprawdopodobnienie winy zainteresowanego wiąże się z obowiązkiem przedstawienia okoliczności, które uniemożliwiły mu dochowanie terminu, sam zaś zainteresowany nie mógł zapobiec temu naruszeniu. Uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu nie zwalnia zatem strony od obowiązku udowodnienia istnienia powoływanych okoliczności oraz wykazania, że z powodu niemożliwych do przezwyciężenia - nie zaś jedynie utrudnionych – okoliczności nie mogła ona dokonać czynności w terminie. Mając na uwadze powyższe należy zgodzić się z Sądem I instancji, że powoływanie się przez skarżącą na podeszły wiek i przewlekłą chorobę, które wiążą się z koniecznością pomocy córki, nie stanowią – w świetle art. 58 § 1 k.p.a. - przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zarówno bowiem choroba przewlekła, jak i podeszły wiek nie są nagłą przeszkodą uniemożliwiającą złożenie odwołania w terminie. Ponadto zauważyć należy, że we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżąca nie podała dokładnie czasu trwania niedyspozycji zdrowotnej, jak również nie uprawdopodobniła, iż w czasie choroby nie mogła skorzystać z pomocy innych członków rodziny lub osób trzecich. Nadmienić też należy, że skarżąca mając świadomość własnych dolegliwości mogła udzielić pełnomocnictwa swojej córce, co pozwalałoby na przyjęcie, że w sposób należyty zadbała o własne interesy. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.