II OZ 892/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. i K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 sierpnia 2012 r., II SA/Rz 100/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stronie skarżącej w osobach M. C. i K. C. w sprawie ze skargi M. C. i K. C. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii, z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], znak [...] wydane w sprawie rozpatrzenia zarzutów zgłoszonych do postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (zwany dalej "WSA") odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stronie skarżącej w osobach M. C. i K. C. w sprawie ze skargi M. C. i K. C. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], znak [...] wydane w sprawie rozpatrzenia zarzutów zgłoszonych do postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu WSA wskazał, że w dniu 11 czerwca 2012 r. M. C. oraz K. C. złożyli do sprawy II SA/Rz 100/12 wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 12 czerwca 2012 r. referendarz sądowy wezwał wnioskujących o prawo pomocy do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Stronom skarżącym wyznaczono termin 14 dni na wykonanie tego wezwania. Pismo zawierające wezwanie zostało doręczone stronom w dniu 27 czerwca 2012 r. Natomiast 12 lipca 2012 r. wpłynął do Sądu wniosek o przedłużenie terminu na wykonanie wezwania referendarza sądowego. Referendarz sądowy w dniu 18 lipca 2012 r., na podstawie art. 86 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "ppsa") wydał zarządzenie o odmowie przedłużenia terminu do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Konsekwencją tego zarządzenia było wydanie postanowienia z dnia 18 lipca 2012 r., II SA/Rz 100/12, o odmowie przyznania prawa pomocy. Odmowa przyznania prawa pomocy została uzasadniona przez referendarza niewykazaniem przez strony przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych. Od postanowienia referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy strony skarżące wniosły w ustawowym terminie sprzeciw. Z jego treści wynika, że żądanych przez referendarza sądowego dokumentów i oświadczeń strony nie mogły przedstawić z uwagi na zły stan zdrowia oraz obowiązki związane z prowadzeniem zakładu pracy (mleczarni). Skarżący podnieśli, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Do sprzeciwu nie załączono żądanych przez referendarza sądowego dokumentów i wyjaśnień. Ponownie rozpoznając wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy WSA wskazał, że zawarte we wniosku PPF oświadczenie skarżących o ich sytuacji majątkowej budzi wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym. Sąd pierwszej instancji zauważył, że strony utrzymują się z dochodów w łącznej wysokości 560 zł brutto, posiadając przy tym nieruchomość o pow. 7,36 ha, dom o pow. 80 m2 oraz zakład mleczarski. Dlatego zasadnie wezwano strony, aby nadesłały określone dokumenty i oświadczenia, co miało na celu ustalenie ich rzeczywistej sytuacji dochodowej. Referendarz sądowy w treści wezwania oznaczył skutki jego niewykonania. Wyznaczono stronom 14 dni na zrealizowanie obowiązków procesowych. WSA podkreślił, że jest to termin dwukrotnie dłuższy niż termin na uzupełnienie braków formalnych pisma określony w art. 49 § 1 ppsa. Pomimo wyznaczenia tak długiego terminu, skarżący nie przedstawili dokumentów i oświadczeń uwiarygodniających przedstawioną we wniosku PPF sytuacje majątkową i dochodową. WSA wskazał więc, że skarżący nie przedstawili żądanych informacji także przy wnoszeniu sprzeciwu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji okoliczności, na które powołują się K. i M. C., dotyczące ich stanu zdrowia oraz obowiązków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej nie tłumaczą ich bezczynności w wykonaniu nałożonych obowiązków. Z przedstawionych przez nich kserokopii dokumentów lekarskich nie wynika, że nie mogli oni podołać wezwaniu Sądu od momentu doręczenia pisma do chwili wniesienia sprzeciwu, tym bardziej że treść wezwania obejmuje szereg informacji będących w wyłącznym posiadaniu wnioskujących (np. informacja o wydatkach ponoszonych na leczenie). Stosunkowo długi termin na przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów pozwalał przezwyciężyć obiektywne przeszkody. W czasie od chwili doręczenia wezwania do dnia wniesienia sprzeciwu zarówno K. i M. C. nie przybywali na leczeniu w Szpitalu. Wobec tych okoliczności WSA uznał, że nie zostały wykazane rygorystyczne przesłanki przyznania prawa pomocy nakreślone w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli M. C. i K. C. żądając jego uchylenia w całości i uwzględnienie ich wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że z powodu choroby skarżący nie posiadają zdolności do ponoszenia kosztów, a także nie są w stanie uzupełnić w terminie żądanej przez Sąd dokumentacji. Skarżący podkreślili swoją ciężką sytuację finansową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ppsa zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć, na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na brak wystarczających danych w złożonym wniosku, skarżący zostali wezwani do przesłania dokumentów i podania informacji, które obrazowałyby ich sytuację materialną. Z obowiązku tego M. C. i K. C. się nie wywiązali. Nie przedstawili żądanych przez Sąd oświadczeń i dokumentów, nie pozwalając w ten sposób Sądowi na poznanie swojej pełnej sytuacji majątkowej, osiąganych dochodów oraz stanu rodzinnego. Powyższe doprowadziło Sąd pierwszej instancji do słusznego wniosku, że skarżący nie dopełnili obowiązku współdziałania z Sądem, uniemożliwiając mu tym samym pełnego ustalenia podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako: NSA) podzielił stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu i uznał, że skarżący nie wykazali dostatecznie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie przedstawili informacji i dokumentów, o które miał prawo zwrócić się Sąd pierwszej instancji. Brak jest więc uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja skarżących wypełniała przesłanki określone art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Mając powyższe na uwadze, NSA na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ppsa oddalił zażalenie.