II SA/Rz 488/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk NSA Maria Piórkowska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lipca 2012 r. sprawy ze skargi E. F. i A. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość -skargę oddala- II SA/Rz 488/12 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania E. F. i A. L. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] o umorzeniu, jako bezprzedmiotowe, postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości położnej w K., objętej dawną księgą Lwh [...], składającej się z parceli nr 126 o powierzchni 0,1480 ha oraz parceli nr 321 o powierzchni 0,1390 ha, na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1952 r., nr [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że E. F. i A. L., reprezentowane przez adwokata, wnioskiem z dnia 10 marca 2011 r. skierowanym do Wojewody [...], wystąpiły o ustalenie wysokości oraz wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości położonej w K., objętej ówcześnie wykazem hipotecznym lwh, ks. gr [...], składającej się z parceli nr 126 o powierzchni 0,1480 ha oraz parceli nr 321 o powierzchni 0,1390 ha, będącej własnością spadkobierców po B. P. i A. P.: D. P. i R. K. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] Wojewoda przedmiotowy wniosek przekazał według właściwości Staroście [...], który decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], umorzył postępowanie o ustalenie wysokości oraz wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości objętej wnioskiem ustalając, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1952 r., nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K., objętą dawną księgą Lwh [...], składającą się z parceli nr 126 o powierzchni 0,1480 ha oraz parceli nr 321 o powierzchni 0,1390 ha, stanowiącą własność spadkobierców po B. P. i A. P. - D. P. i R. K. Postępowanie to jest bezprzedmiotowe, ponieważ żaden z przepisów prawa nie pozwala na orzekanie o odszkodowaniu za nieruchomość wywłaszczoną na podstawie dekretu z dnia 7 października 1948 r., a przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. wprowadziły trzyletni termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych; w przedmiotowej sprawie wniosek wpłynął po okresie przedawnienia. W odwołaniu od tej decyzji E. F. i A. L., reprezentowane przez adwokata, wniosły o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1) art. 19, 22, 65 oraz 105 k.p.a., poprzez umorzenie postępowania wobec stwierdzenia braku swej właściwości do orzekania w sprawie przedmiotowego wniosku, w sytuacji gdy w razie stwierdzenia braku właściwości należało sprawę zwrócić organowi przekazującemu - Wojewodzie, 2) art. 104 k.p.a., poprzez nie wydanie decyzji merytorycznej w zakresie odszkodowania w sytuacji gdy należało dokonać wyceny wywłaszczonych nieruchomości i w konsekwencji orzec o przyznaniu i wysokości odszkodowania, 3) prawa materialnego art. 9 ustawy zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 29 grudnia 1951 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25), poprzez zastosowanie normy przedmiotowego przepisu, w sytuacji gdy nie znajduje ona zastosowania w przedmiotowym stanie faktycznym, 4) art. 121 pkt 4 Kodeksu cywilnego, poprzez nieuwzględnienie w przedmiotowej decyzji faktu zawieszenia biegu przedawnienia, gdyż osoby wywłaszczane, nawet przy dochowaniu należytej staranności nie mogły dowiedzieć się o wydaniu decyzji wywłaszczeniowej, albowiem jeszcze przed wszczęciem procedury wywłaszczeniowej opuściły terytorium Polski bez prawa ponownego przekroczenia granicy oraz 5) istotną rozbieżność w powoływaniu podstawy proceduralnej przy wydawaniu decyzji wywłaszczeniowej, co mogło mieć wpływ na prawidłowe ustalenie podstawy prawnej przy ustalaniu terminów przedawnienia. Po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym Wojewoda w decyzji z dnia [...] marca 2012 r., podzielił stanowisko Starosty o bezprzedmiotowości postępowania. Organ odwoławczy wskazał, że prawem materialnym regulującym aktualnie zagadnienia ustalanie i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości jest ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651, ze zm., dalej: u.g.n./. Zgodnie z przepisem art. 129 ust. 5 tej ustawy, starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Powołując orzecznictwo sądów administracyjnych naprowadził, że powyższy przepis nie ma zastosowania do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy, a więc nie dotyczy spraw, w których przed dniem 1 stycznia 1998 r. wydano decyzję o wywłaszczeniu albo przed tą datą nastąpiło nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa bez odszkodowania. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym brak jest przepisu, który uprawniałby właściwy organ do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości dokonane przed dniem 1 stycznia 1998 r. Brak roszczenia, które mogłoby być uwzględnione w drodze postępowania administracyjnego oznacza, że takie postępowanie jest bezprzedmiotowe i należy je umorzyć. W tej sytuacji Starosta trafnie umorzył postępowanie wszczęte na wniosek pełnomocnika E. F. i A. L., z powodu braku przepisu prawa materialnego dającego podstawę do wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie objętym tym wnioskiem. W skardze E. F. i A. L., reprezentowane przez adwokata, wniosły o jej uchylenie wraz z decyzją poprzedzającą, przy zasadzeniu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Skarżące powtórzyły pierwszy i drugi zarzut odwołania, a nadto zarzuciły naruszenie: 1) art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., polegające na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego, skutkującym wydaniem zaskarżonej decyzji, z pominięciem materiału dowodowego, który poddany wyczerpującej ocenie, przy uwzględnieniu zasad logiki i doświadczenia życiowego, prowadził do wniosków odmiennych, pozwalających na wydanie merytorycznej decyzji, 2) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez zbyt skrótowe sformułowanie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia i brak odniesienia się do wszystkich okoliczności podnoszonych przez skarżącego oraz 3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy błędnego rozstrzygnięcia organu I instancji, zamiast jego uchylenia. W uzasadnieniu wskazano, że Starosta po wszczęciu postępowania uznał się niewłaściwym, co oznacza, że zaistniała przesłanka sporu kompetencyjnego. Starosta stwierdził bowiem, że obecnie obowiązujące przepisy nie dają mu podstawy do orzekania i wobec tego winien zwrócić sprawę organowi przekazującemu. Z kolei organ odwoławczy nie odniósł się do wszystkich stawianych zarzutów. Niezależnie od tego naprowadzono, że wątpliwość budzi sama legalność dekretu wywłaszczeniowego, skoro właściciele narodowości żydowskiej zostali zamordowani przez okupanta hitlerowskiego, a ich następcy prawni zostali zmuszeni do opuszczenia Polski bez prawa powrotu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan faktyczny jest bezsporny, o ile dotyczy daty złożenia wniosku przez następców prawnych byłych właścicieli o ustalenie wysokości oraz wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie parceli nr 126 i parceli nr 321 położonych w K. Wniosek ten złożony został w dniu 10 marca 2011 r. przez E. F. i A. L. Postępowanie wywłaszczeniowe dotyczące tych nieruchomości wszczęto na wniosek Wydziału Powiatowego w K. z dnia [...] października 1948 r., nr [...], który zajął w dniu 10 kwietnia 1945 r. nieruchomość składającą się z parceli nr 126 i parceli nr 321 o łącznej powierzchni 0,2870 ha na Szpital Powiatowy. Ogłoszenie Urzędu Wojewódzkiego z dnia 4 lutego 1949 r., nr [...] o wywłaszczeniu tych nieruchomości zamieszczone zostało w Dzienniku Wojewódzkim Nr [...] poz. [...] z dnia [...] lutego 1949 r. i podane do publicznej wiadomości przez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w dniach 12 marca 1950 r. do 28 marca 1950 r. Zakończenie postępowania nastąpiło orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1952 r., nr [...] o wywłaszczeniu p.bud. 321 i p.bud. 126, bez odszkodowania, na podstawie art. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. /Dz. U. nr 20, poz. 138/ i art. 22 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1930 r. – Prawo o postępowaniu "wywłaszczeniowem" (Dz. U. R. P. Nr 86, poz. 776). Z dokumentacji geodezyjno-prawnej włączonej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 21 października 2011 r. pod numerem ewidencyjnym [...] wynika, że p.bud. 126 to obecnie część działek ewidencyjnych nr 1520/6, 1521/1, 1521/2, 1520/2 i 1533, zaś p.bud. 321 to obecnie cześć działek ewidencyjnych nr 1534/4, 1533 i 2315. Działki ewidencyjne nr 1520/6, 1521/1, 1533 i 1534/4 stanowią własność Miasta i Gminy [...]. Działki ewidencyjne nr 1520/2 i 1521/2 stanowią własność Powiatu [...] i są oddane w użytkowanie Zespołowi Opieki Zdrowotnej -Publicznemu ZOZ. Działka ewidencyjna nr 2315 znajduje się w trwałym zarządzie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział [...]. Nie jest też kwestionowane, że D. P. i R. K. – byli właściciele wskazanych powyżej parcel - nie złożyli wniosku do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej o wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie /dow. poświadczone za zgodność z oryginałem odpisy z akt archiwalnych postępowania zakończonego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1952 r., nr [...], znajdujących się w Archiwum Zakładowym Urzędu Wojewódzkiego Delegaturze [...], Tom II akt adm./ II. Przepisami prawa materialnego, na podstawie których dokonano wywłaszczenia nieruchomości objętych postępowaniem, był dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. /Dz. U. nr 20, poz. 138, ze zm./, który to akt prawny uchylony został z dniem 5 kwietnia 1958 r., przez ustawę z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości – art. 56 ust. 1 pkt 1 /tekst jedn. Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64 ze zm./. Zgodnie z art. 4 ust. 1 dekretu, postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone było na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. R. P. Nr 86, poz. 776), w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. R. P. Nr 31, poz. 205), ze zmianami szczegółowo wskazanymi w tym przepisie; jedna z tych zmian dotyczyła odszkodowania, które ustalane było na wniosek właściciela /art. 4 ust. 1 pkt 6 dekretu/. Na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz. U. z 1952 r., nr 4, poz. 25/, utraciły moc wszystkie przepisy dotychczasowe w sprawach dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, a w szczególności rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym /Dz. U. R. P. Nr 86, poz. 776, ze zm./ z zastrzeżeniem, że postępowania wywłaszczeniowe prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. miały być prowadzone na tej samej podstawie aż do czasu wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu /art. 6 tej ustawy/. Natomiast nie zakończone postępowania z wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., miały być prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz. U nr 27, poz. 197 ze zm./, zarówno co do wysokości i trybu ustalania odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania – art. 7 ustawy. Jednocześnie ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r. w art. 9 uregulowała terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych. Ustawa powyższa weszła w życie z dniem ogłoszenia, tj. 31 stycznia 1952 r. Z kolei dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /tekst jedn. Dz. U z 1952 r., nr 4, poz. 31/ w art. 39 ust. 1 stwierdzał, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. III. Przedstawione regulacje w powiązaniu z ustalonym stanem faktycznym prowadzą do wniosku, że organy prawidłowo umorzyły, jako bezprzedmiotowe, postępowanie z wniosku złożonego w dniu 10 marca 2010 r. przez następców prawnych byłych właścicieli o ustalenie wysokości oraz wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie parceli nr 126 i parceli nr 321 położonych w K. Nie ulega wątpliwości, że orzeczenie o wywłaszczeniu powyższych parcel wydane w dniu 31 grudnia 1952 r. nie zawierzało rozstrzygnięcia o odszkodowaniu. Z akt administracyjnych wynika, że orzeczenie to nie było kwestionowane przez właścicieli, a skoro wisiało na tablicy ogłoszeń do dnia 31 stycznia 1953 r., to stało się ostateczne z dniem 15 lutego 1953 r. /art. 83 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu "administracyjnem" - Dz. U nr 36, poz.341, ze zm./. Data ta ma istotne znaczenie, gdyż wedle ówczesnych regulacji, roszczenia odszkodowawcze podlegały trzyletniemu przedawnieniu co na gruncie rozpoznawanej sprawy oznacza, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczone parcele przedawniło się z dniem 15 lutego 1956 r. W tym zakresie należy bowiem stosować przepis art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, dotyczący przedawnienia roszczeń. Wobec tego wniosek o ustalenie odszkodowania złożony w dniu 14 marca 2011 r. przez następców prawnych byłych właścicieli wpłynął po upływie okresu przedawnienia. W świetle powyższego nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., skoro zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a ocena tego materiału w żadnym wypadku nie została dokonana z naruszeniem zasady wyrażonej w art. 80 k.p.a. Również nie można przypisać zaskarżonym decyzjom naruszenia art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Utrzymując w mocy decyzję Starosty organ odwoławczy podzielił zasadnicze ustalenia organu I instancji, które – podkreślić należy – znajdują pełne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Dodatkowo Wojewoda trafnie wskazał przepisy prawa materialnego, które w obecnie obowiązującym stanie prawnym przewidują możliwość odrębnego orzekania o odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości. Podstawę taką stanowi art. 129 ust. 5 u.n.g. i przepis ten uzasadniał przekazanie wniosku staroście, jako organowi właściwemu w tego rodzaju sprawach. Konsekwencją powyższego jest to, że również zarzut skargi sprowadzający się do braku właściwości Starosty, należy uznać za chybiony. Reasumując stwierdzić należy, że postępowanie administracyjne o ustalenie odszkodowania jest bezprzedmiotowe, bowiem żaden z przepisów prawa nie pozwala na orzekanie o odszkodowaniu za wywłaszczoną na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nieruchomość, skoro roszczenie to uległo przedawnieniu. Końcowo należy też nadmienić, że problem legalności samego dekretu wywłaszczeniowego i obowiązujących w związku z jego stosowaniem innych regulacji prawnych, nie może stanowić podstawy do uwzględnienia skargi. Z tych przyczyn, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, skarga podlega oddaleniu, w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270/.