II OSK 1725/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1279/08 umarzającego postępowanie sądowe w sprawie skargi J. B. na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia [...] listopada 2000 r., Nr [...] wydane w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie zmiany sposobu użytkowania budynku gospodarczego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania Pismem z dnia 8 stycznia 2009 r. (k. 51 akt Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie), wykonującym zarządzenie sędziego sprawozdawcy z dnia 18 grudnia 2008 r. (k. 49 akt WSA), wezwano pełnomocnika J. B. do wskazania, w terminie 14 dni, prawidłowego adresu zamieszkania (adresu dla doręczeń) uczestnika postępowania Z. J., pod rygorem zawieszenia postępowania sądowego. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 14 stycznia 2009 r. (k. 52 akt WSA). W dniu 28 stycznia 2009 r. do WSA w Krakowie wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej informujące, iż pomimo wielokrotnych prób nie udało mu się ustalić adresu zamieszkania Z. J. W związku z powyższym, postanowieniem z dnia 27 lutego 2009 r. (sygn. akt II SA/Kr 1279/08), WSA w Krakowie zawiesił postępowanie sądowe. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż na podstawie art.125 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270, aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej jako p.p.s.a.) można zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli na skutek niewykonania przez skarżącego innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu. Zdaniem WSA brak wskazania prawidłowego adresu uczestnika postępowania Z. J., który brał udział w postępowaniu administracyjnym, powoduje, iż nie można go zawiadomić o terminie rozprawy, przez co sprawie nie może nadać dalszego biegu. WSA w Krakowie poinformował także w uzasadnieniu postanowienia, iż zgodnie z art. 130 p.p.s.a. postępowanie zawieszone z przyczyn wskazanych w art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zostanie umorzono, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie zastanie zgłoszony w ciągu trzech lat od daty postanowienia o zawieszeniu. Postanowienie z dnia 27 lutego 2009 r., wskutek jego niezaskarżenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zyskało walor prawomocności. Pismem z dnia 5 października 2010 r. (k. 79 akt WSA), wykonującym zarządzenie sędziego sprawozdawcy z dnia 1 października 2010 r. (k. 78 akt WSA), ponownie wezwano pełnomocnika J. B. do wskazania aktualnego adresu do doręczeń uczestnika postępowania Z. J. oraz o przedstawienie dowodów na okoliczność zwrócenia się do właściwego urzędu gminy lub Centralnego Biura Adresowego celem ustalenia jego aktualnego adresu zamieszkania. W odpowiedzi na to wezwanie, strona skarżąca przedłożyła pismo z dnia 22 listopada 2010 r. (k. 81-82 akt WSA) zawierające skierowany do Urzędu Miasta Krakowa wniosek o udostępnienie danych nt. Z. J. Kolejnym pismem z dnia 10 stycznia 2012 r. (k. 85 akt WSA), wykonującym zarządzenie sędziego sprawozdawcy z dnia 5 stycznia 2012 r. (k. 84 akt WSA), WSA w Krakowie zwrócił się do pełnomocnika skarżącej o wskazanie adresu uczestnika postępowania. Następnie, postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II SA/Kr 1279/08), WSA w Krakowie umorzył postępowanie sądowe. W uzasadnieniu podniesiono, iż w myśl art. 130 § 1 p.p.s.a. umarza się postępowanie jeżeli wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania (z przyczyn wskazanych w art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) nie został zgłoszony w ciągu trzech lat od daty postanowienia o zawieszeniu. W przedmiotowej sprawie okoliczności takie zachodzą. Postanowienie o umorzeniu postępowania sądowego zostało w całości zaskarżone skargą kasacyjną wywiedzioną przez J. B. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, 2. przepisów postępowania, ponieważ uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Strona wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego w mocy postanowienia Wojewody Małopolskiego z dnia [...] listopada 2000 r., nr [...] i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach sądowych lub też 2. zmianę zaskarżonego postanowienia przez ustalenie, że skarżąca J. B. ma prawo użytkowania budynku gospodarczego na hurtownię ogumienia przy ul. [...] w Krakowie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania za wszystkie instancje. 3. z ostrożności procesowej strona skarżąca wniosła o ustanowienie dla nieznanego z miejsca pobytu Z. J., kuratora w osobie urzędnika sądowego. W uzasadnieniu środka odwoławczego zauważono, iż naruszenie prawa materialnego dotyczy art. 86 i 89 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. I. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako k.p.a.). Z. J. sprzedał nieruchomość położoną przy ul. [...] w Krakowie S. P., który wyraził zgodę, aby na nieruchomości przy ul. [...] funkcjonowała hurtownia ogumienia. Następnie S. P. sprzedał nieruchomość J. F., który również nie sprzeciwia się funkcjonowaniu hurtowni. Jak podniesiono, strona skarżąca starała się wykonać wezwania WSA w Krakowie do wskazania adresu Z. J., jednakże czynności te okazały się bezskuteczne. Uważa jednocześnie, iż uczestnikiem postępowania powinien być ostatni właściciel nieruchomości położonej przy ul. [...], tj. J. F. Uzasadniając naruszenie przepisów postępowania wskazano, iż chodzi o art. 130 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem umarza się postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron jak również zawieszone z przyczyn wskazanych w art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu trzech lat od daty postanowienia o zawieszeniu. W niniejszej sprawie wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania został złożony w dniu 24 lutego 2012 r., a więc przed upływem trzech lat od daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając wniesiony środek odwoławczy należy przede wszystkim zwrócić uwagę na dwie zasadnicze kwestie występujące w niniejszej sprawie. Pierwsza z nich dotyczy stanu faktycznego ustalonego przez WSA w Krakowie. Sąd pierwszej instancji przyjął, iż wystarczającą podstawą do umorzenia postępowania jest upływ trzech lat od daty jego zawieszenia (29 lutego 2009 r.) przy jednoczesnym braku wniosku strony skarżącej o podjęcie postępowania. Na karcie nr 117 akt WSA znajduje się jednak pismo pełnomocnika skarżącej (złożone osobiście w dniu 24 lutego 2012 r.), w którym wnosi on o podjęcie zawieszonego postępowania. Wprawdzie w piśmie tym błędnie wskazano sygnaturę akt sprawy (tj. II SA/Kr 1278/08 zamiast II SA/Kr 1279/08), jednakże okoliczność ta nie może świadczyć o tym, iż stosowny wniosek nie został złożony w okresie 3 lat od dnia zawieszenia postępowania. Dodatkowego podkreślenia wymaga fakt, iż na piśmie pełnomocnika skarżącej znajduje się dekretacja wskazująca, że już w dniu 2 marca 2012 r. przekazano tę korespondencję wraz z aktami sprawy sędziemu sprawozdawcy wyznaczonemu w sprawie II SA/Kr 1278/08. Sędzia ten winien był zatem niezwłocznie ustalić, iż jest to korespondencja, która nie powinna była zostać załączona do tej sprawy (nie dotyczy ona skargi J. B.) i w związku z tym przekazać ją do sprawy właściwej, tj. II SA/Kr 1279/08. Zestawiając zatem wspomnianą datę dekretacji pisma (2 marca 2012 r.) z datą wydania postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie II SA/Kr 1279/08 (3 kwietnia 2012 r.) stwierdzić należy, iż brak wiedzy o istnieniu pisma żądającego podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie II SA/Kr 1279/08 nie był zawiniony przez stronę tego postępowania. Już zatem z tej przyczyny, choć nie tylko, zaskarżone postanowienie WSA nie jest prawidłowe, bowiem wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania w istocie wpłynął do Sądu pierwszej instancji w okresie 3 lat od daty zawieszenia postępowania. Druga kwestia dotyczy możliwości zawieszenia postępowania z przyczyny wskazanej w art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i późniejszego jego umorzenia na podstawie art. 130 § 1 p.p.s.a. NSA zwraca uwagę, iż w niniejszej sprawie zawieszono postępowanie postanowieniem WSA w Krakowie z dnia 29 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1279/08, które stało się prawomocne wskutek braku wniesienia środka odwoławczego. Prawidłowość tego postanowienia ma jednak istotne znaczenie dla oceny zasadności następczego umorzenia postępowania sądowego. W myśl art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może zawiesić postępowanie jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu skarżącego lub niewykonania przez skarżącego innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu. Przepis ten odnosi się do adresu skarżącego, a nie innych stron lub uczestników postępowania. Stosowne zarządzenie sądu nie może w konsekwencji nakładać na stronę obowiązku ustalania adresu, czy miejsca zamieszkania innej strony (uczestnika) procesu sądowoadministracyjnego, pod rygorem zawieszenia a następnie umorzenia postępowania. Treścią takiego orzeczenia mogą być tylko takie nakazy, które wynikają z przepisów prawa i nie pozostają w sprzeczności z podstawowymi zasadami, choćby zasadą równości stron. Zobowiązywanie danej strony do podania adresu innej strony nieznanej z miejsca pobytu, może w skrajnych przypadkach prowadzić do pozbawienia prawa do sądu. Podkreślić jednocześnie należy, iż sąd może w uzasadniony sposób oczekiwać od strony, by ta współdziałała w wyjaśnieniu kwestii miejsca przebywania innej strony lub uczestnika, bądź też złożyła wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej - art. 78-79 p.p.s.a. Zauważyć także należy, iż pomimo tego, że w trakcie zawieszenia postępowania, co do zasady nie są podejmowane żadne czynności merytoryczne, jednakże sąd zobowiązany jest podjąć działania, które mają na celu podjęcie zawieszonego postępowania, w tym ustalenie statusu ewentualnych uczestników i ich adresów. W przedmiotowej sprawie Sąd takich czynności nie dokonał, przerzucając w całości obowiązek ustalenia adresu uczestnika na stronę skarżącą. Niejako pobocznie należy wskazać na potrzebę ustalenia w niniejszej sprawie prawidłowego kręgu stron i uczestników postępowania. Zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. W przedmiotowej sprawie Z. J. występował w postępowaniu administracyjnym oraz miał interes prawny wywodzony z prawa własności nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością skarżącej. Niewątpliwie był więc tzw. obligatoryjnym uczestnikiem postępowania. Jednakowoż w sprawach o charakterze zbliżonym do sprawy niniejszej status uczestnika postępowania, nawet obligatoryjnego, nie ma charakteru bezwzględnego i może podlegać zmianom. Wobec tego, iż strona skarżąca wielokrotnie podnosiła, że Z. J. zbył należącą do niego nieruchomość, zasadne jest ustalenie tego faktu, jako mającego wpływ na status ww. jako uczestnika postępowania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Krakowie, zgodnie z art. 127 § 3 p.p.s.a., powinien podjąć czynności zmierzające po pierwsze do ustalenia aktualnego statusu w sprawie uczestnika postępowania Z. J., po drugie zaś jego aktualnego adresu, a gdyby to okazało się niemożliwe, ustanowienia kuratora dla nieobecnego (wniosek o to strona skarżąca zawarła w zażaleniu). Mając na uwadze powyższe NSA orzekł na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.