III SA/Gd 361/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2012 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 5 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 13 lutego 2012 r. Burmistrz odmówił E. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad teściową L. M. W uzasadnieniu organ przywołując treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu, innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu , na której ciąży obowiązek alimentacyjny świadczenie takie przysługuje, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba taka nie może sprawować opieki. Organ wskazał, że brak jest istnienia obowiązku alimentacyjnego wnioskodawczyni wobec teściowej, a ponadto obowiązek alimentacyjny obciąża jej dzieci – syna T. M. i córkę W. C., dlatego należało odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 5 kwietnia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania ,działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy, odnosząc się do treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego warunkuje istnienie obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Mając zaś na uwadze art. 128 k.r.o. na stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec teściowej, gdyż nie stanowi dla niej krewnej w linii prostej ani też rodzeństwa. Nie jest ona krewną swej teściowej , a jest jedynie żoną jej syna. Nawet gdyby dzieci L. M. nie mogły sprawować nad nią opieki to i tak świadczenie pielęgnacyjne skarżącej by nie przysługiwało. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła E. M. Przyznała, że nie jest zobowiązana do alimentacji na rzecz teściowej, ale opiekuje się nią od wielu lat. Dzieci teściowej pracują i nie mogą się matką zajmować. Wskazała , że przepis art. 17 ust. 1 i 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych można rozumieć mając na uwadze konstytucyjna zasadę równości tak, że inną osobą uprawnioną do świadczenia jest nie tylko spokrewniona w pierwszym stopniu, czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale każda spokrewniona, na której obowiązek ten nie ciąży , tj. będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1873/2011). Wskazała, że nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad L. M., która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. W przypadku gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z powodu jakichkolwiek okoliczności nie jest w stanie sprawować opieki, pozostali członkowie rodziny nie mogą być pozbawieni świadczenia , które uzyskaliby , gdyby innych członków rodziny nie było. To oznaczałoby sankcję dla osób wymagających opieki, nad którymi osoby zobowiązane takiej opieki nie sprawują. Taka interpretacja byłaby sprzeczna z ratio legis ustawy i Konstytucją RP. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest bezzasadna. Podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny(...), z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka (...). - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1a ustawy osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Tak więc ustawa wiąże możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego – poza przypadkiem opiekuna faktycznego dziecka - zawsze z istnieniem obowiązku alimentacyjnego. Wymóg taki wynika nie tylko z treści art. 17 ust. 1 , ale i z art. 17 ust. 1a ustawy. Ten ostatni przepis nie jest przepisem rozszerzającym krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz przepisem zaostrzającym wymogi uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę nie będącą krewnym w pierwszym stopniu ( lecz krewnym zobowiązanym do alimentacji). Przepis ten czytać należy: "osobie , na której ciąży obowiązek alimentacyjny, innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu"- na co wskazuje dalszy człon tego przepisu mówiący, że osobie takiej świadczenie przysługuje gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie opieki sprawować. Obowiązek alimentacyjny regulowany jest przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej k.r.o. W myśl art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 617 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Jak wynika z akt , skarżąca jest żoną syna L. M. Zgodnie z art. 618 § 1 k.r.o. z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Pokrewieństwo nie jest tożsame z powinowactwem. W tej sytuacji skarżąca nie jest krewną osoby, nad którą sprawuje opiekę i nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec tej osoby. Organ decydujący o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest związany wskazanymi wyżej przepisami. W oparciu o przedłożone dokumenty i złożone w sprawie oświadczenia stwierdza, czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymagania do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, czy też nie. Niespełnienie przez stronę ustawowych kryteriów otrzymania świadczenia obliguje organ do wydania decyzji odmownej. Ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu, dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach. Tym samym nie pozostawił organom pomocy społecznej prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego. W tej sytuacji należało uznać, że organy dokonały prawidłowej wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i w konsekwencji prawidłowo uznały, że skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją teściową. Jak już wyżej wskazano istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przedmiotowe świadczenie rodzinne jest przesłanką konieczną, od której wystąpienia uzależnione jest przyznanie świadczenia. Skarżąca nie jest żadną z wymienionych w przepisach ustawy osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Do kręgu tych osób zaliczone są bowiem, poza opiekunem faktycznym dziecka tylko te, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Nie było w tej sytuacji możliwe przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do twierdzeń skargi wskazać trzeba, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1873/10 ( nie zaś I OSK 1873/2011, jak podała skarżąca), że art. 17 ust. 1 a ustawy rozszerza krąg osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy, o czym była mowa powyżej. Podkreślenia niezależnie od tego wymaga, że także z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, na który powołuje się skarżąca wynika, że osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego może być osoba spokrewniona z osobą, nad którą sprawuje ona opiekę ( wobec czego nie osoba spowinowacona), a skarżąca krewną L. M. nie jest. W tym stanie rzeczy Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.