I OZ 548/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt III SAB/Kr 39/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. W. na bezczynność Wójta Gminy B. w przedmiocie przewlekłego prowadzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Pełnomocnik skarżącej – M. W. – złożyła formularz PPF, z którego wynika, iż A. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na jej majątek składa się dom drewniany do kapitalnego remontu o powierzchni 45 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 45 arów. Wskazała, ze do dnia 3 lipca 2012 r. skarżąca przebywała w USA, gdzie pobierała naukę. Nie pracuje, nie posiada dochodów, a wszelkie koszty jej utrzymania ponosi osoba, która ją zaprosiła. M. W. wskazała, iż nieruchomość skarżącej nie przynosi dochodu, a koszty z nią związane pokrywa ojciec skarżącej (podatki, ubezpieczenia). Wezwana o złożenie dodatkowych wyjaśnień M. W. w piśmie z dnia 2 kwietnia 2012 r. podała, iż skarżąca poszukuje obecnie pracy, ale ani w Polsce ani w USA nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, nie pobiera żadnych świadczeń dla bezrobotnych i nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżąca pozostaje na utrzymaniu osoby, która ją zaprosiła. Rodzice skarżącej odmówili udzielenia odpowiedzi o swoich dochodach. Oświadczyli jedynie, iż są emerytami i że ponoszą koszty związane z posiadaniem przez ich córkę nieruchomości (podatki). Ponadto opłacają ubezpieczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 24 maja 2012 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu stwierdzając, że na udział w szkoleniu na prywatnej uczelni w USA nie może sobie pozwolić osoba znajdująca się w ubóstwie. Sąd uznał, iż nie ma możliwości zweryfikowania informacji, że skarżąca nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu bliżej nieokreślonych osób, ale twierdzenia tej treści nie uprawdopodobniają w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku o przyznania prawa pomocy. Ponadto Sąd wskazał, że nie można całkowicie pominąć możliwości zarobkowych skarżącej, która jest osobą młodą (30 lat) i zdolną do pracy. Jest więc w stanie znaleźć pracę i uzyskać dzięki temu środki potrzebne do jej utrzymania. Ponadto podał, że skarżąca posiada nieruchomość, która może przynosić potencjalne pożytki, a także może posłużyć zabezpieczeniu pożyczki, czy kredytu. Na to postanowienie skarżąca złożyła zażalenie podnosząc, że wielokrotnie podawała, iż koszty nauki i kształcenia za granicą ponosiła osoba ją zapraszająca. Natomiast jej ojciec pokrył koszt przelotu i dał córce 5 tysięcy złotych, ale kwota ta nie mogła być wystarczająca na koszt nauki i kształcenia w USA. Ponadto skarżąca nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że posiada nieruchomość, która może ponosić pożytki, bowiem przynosi ona same koszty, zaś okoliczność zabezpieczenia kredytu ową nieruchomością mogłaby mieć znaczenie, gdyby skarżąca pracowała, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, iż wnioskodawca powinien przedstawić dane dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej, przemawiające za przyznaniem prawa pomocy. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Informację składaną Sądowi należy podać w sposób pełny i rzetelny. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast art. 255 powołanej ustawy stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której Sąd pierwszej instancji, gdy powziął wątpliwości co do informacji przekazywanych przez skarżącą zastosował instytucję określoną w art. 255 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jednakże skarżąca nie zastosowała się do tego wezwania, pomimo pouczenia o konsekwencjach jego niewykonania. Odpowiedź na przedmiotowe wezwanie Sądu jest bowiem bardzo wybiórcza i nie zawiera informacji żądanych przez Sąd. Uznać zatem należy, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył prawa odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wobec niewykazania przez skarżącą, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 powołanej ustawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.