I OZ 1181/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 października 2013 r. sygn. akt II SAB/Bk 45/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na bezczynność Burmistrza Supraśla w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 22 października 2013 r., na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), odmówił Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Stowarzyszenie [...] jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tj. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia nieposiadająca osobowości prawnej. Stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich – 42 ust. 2 ustawy, przy czym regulamin stowarzyszenia zwykłego może nie przewidywać obowiązku uiszczania składek członkowskich. Zdaniem Sądu I instancji cel działania Stowarzyszenia, jakim jest dobro państwa i obywateli, to jest godne reprezentowanie społeczeństwa w organach administracji publicznej, organach dochodzeniowych, sądowych i mediach, wykracza poza cel zaspokajania osobistych potrzeb swoich członków. Członkowie Stowarzyszenia powinni przewidywać, że ich skuteczne działanie będzie generować określone koszty, mimo to nie nałożono na członków obowiązku uiszczania składek członkowskich, które są jedynym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. Pozbawienie stowarzyszenia składek członkowskich prowadzi do uniemożliwienia realizacji jego zadań, które nie mogą być finansowane przez Skarb Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie [...] podnosząc, że wystąpiło do Sądu o przesłanie wyroku z uzasadnieniem i zwolnienie od opłaty za sporządzenie uzasadnienia. Zdaniem Stowarzyszenia takie sformułowanie wniosku obligowało Sąd do wezwania Stowarzyszenia do uiszczenia najpierw opłaty kancelaryjnej, a nie wysyłania wyroku bez opłaty wbrew zastrzeżeniu. W oparciu o powyższy zarzut Stowarzyszenie wniosło o uwzględnienie zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na jakiekolwiek koszty postępowania. Zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 114/12). Powszechnie akceptowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo uznał Sąd I instancji, że brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia, zwłaszcza, że można przyjąć, iż sama strona pozbawia się możliwości pozyskania środków finansowych nie podejmując żadnych kroków w celu ich zapewnienia na pokrycie ewentualnych kosztów związanych z prowadzoną działalnością. Dopiero bowiem, gdyby kroki te okazały się niewystarczające, Stowarzyszenie mogłoby skutecznie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części. Okoliczności tej skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, choćby poprzez uwidocznienie, że otrzymywane składki są niewystarczające, a podejmowane działania w celu pozyskania dodatkowych środków, na przykład poprzez próbę zwiększenia liczby członków, nie przyniosły rezultatu. Odnosząc się do argumentacji zawartej w zażaleniu należy wskazać, że zgodnie z art. 234 § 2 p.p.s.a. opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządzi ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek. Powyższe uregulowanie oznacza, że odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się bez względu na to, czy strona uiściła opłatę kancelaryjną, natomiast doręczenie odpisu oznacza powstanie obowiązku uiszczenia opłaty. Wbrew stanowisku wyrażonemu w zażaleniu Sąd I instancji nie był zobligowany do wzywania Stowarzyszenia do uiszczenia opłaty kancelaryjnej przed wysłaniem odpisu wyroku z uzasadnieniem. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.