II GZ 406/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 8 października 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 709/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 8 października 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 709/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił P. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. W skardze do Sądu pierwszej instancji P. G. (dalej: skarżący) zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z informacji zawartych na urzędowym formularzu, zamieszkuje on u niepracującej matki, którą utrzymuje. Ma on na utrzymaniu również syna i bezrobotną żonę (bez prawa do zasiłku), a w miarę możliwości pomaga finansowo choremu bratu i jego rodzinie. Oświadczył, że miesięczne wydatki ponosi samodzielnie w kwocie: 250 zł – prąd, 200 zł – woda, ok. 300 zł opał, ok. 1.500 zł – wyżywienie, ok. 500 zł – opieka lekarska/leki oraz 200 zł – ubrania. Poinformował również, że jest obecnie zupełnie niewypłacalny, albowiem w stosunku do jego osoby toczy się szereg postępowań sądowych o zapłatę oraz egzekucyjnych, zaś jego zaległości z tytułu podatków oraz należności wobec ZUS wynoszą ponad 280.000 zł, a w stosunku do kontrahentów ok. 400.000 zł. Nadto figuruje on w Krajowym Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych, co negatywnie wpływa na ilość zlecanych mu zamówień oraz uniemożliwia zaciągnięcie pożyczek. Nie posiada żadnego majątku ani dochodu, zaś prowadzona działalność przynosiła 65 000 zł straty. Na wezwanie Sądu z dnia 12 lipca 2012 r. do nadesłania szeregu dokumentów potwierdzających okoliczności zawarte we wniosku, skarżący nadesłał pismo z dnia 24 lipca 2012 r., w którym wskazał, że załącza wymagane dokumenty, jednakże dokumenty te nie zostały przesłane do Sądu (notatka służbowa z dnia 25 lipca 2012). Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Na skutek złożenia sprzeciwu, skarżący ponownie został wezwany przez Sąd pierwszej instancji do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, niezbędnych do ustalenia istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, poprzez udokumentowanie wysokości uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że przy piśmie z dnia 24 lipca 2012 r. nie nadesłał dokumentów obrazujących jego sytuację materialną. Mimo upływu zakreślonego terminu skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji. Postanowieniem z dnia 8 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił skarżącemu udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak podkreślił, skarżący w sposób szczegółowy określił wysokość ponoszonych przez niego wydatków oraz wskazał na szereg prowadzonych wobec niego postępowań egzekucyjnych i konieczność utrzymywania lub pomocy finansowej dla innych osób (matki, żony, syna, brata oraz jego rodziny). Jednocześnie podał, że jest niewypłacalny, nie ma żadnego dochodu, a wręcz stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem, w ocenie Sądu pierwszej instancji, zachodzi wątpliwość z czego skarżący pokrywa przedstawione przez siebie koszty i w rzeczywistości jaki osiąga dochód. Nie udzielając odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku skarżący uniemożliwił weryfikację twierdzeń zawartych w jego wniosku i wiarygodną ocenę wystąpienia po jego stronie przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym nie wykazał, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 100 zł. P. G. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie zażalenia oraz przyznanie prawa pomocy. Wskazał na błędne ustalenie stanu faktycznego przez Sąd pierwszej instancji. Podkreślił, że jego sytuacja majątkowa w trakcie postępowania dramatycznie się pogorszyła. Poczynił on pewne oszczędności, lecz stan zdrowia zmusił go do użycia tych środków na kupno leków i opłacenie pracowników swojej firmy. Jego sytuacja majątkowa winna być rozpatrzona szczegółowo zarówno od strony pozyskiwanych dochodów, jak i od strony ponoszonych wydatków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., Nr 270, dalej: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona powinna zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania, a także podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających jego niekorzystną sytuację majątkową. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko to jest jak najbardziej prawidłowe. Wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być poparty dowodami w postaci chociażby kserokopii dokumentów, wskazujących na złą sytuację materialną skarżącego, który w formularzu PPF podał określone wydatki. Skarżący wskazał że poniósł stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 65 000 zł oraz stwierdził, że zalega z uregulowaniem należności wobec ZUS w wysokości ponad 280 tys. zł i wobec kontrahentów w wysokości około 400 tys. zł. Podkreślił, że wszelką gotówkę zajmuje mu komornik. W związku z tym słuszne było żądanie przedstawienia przez skarżącego stosownych dokumentów, z których wynikałoby, że jego sytuacja materialna faktycznie jest zła, gdyż samo oświadczenie zawarte w formularzu uniemożliwiało obiektywną ocenę jego położenia. Niezrozumiały jest zarzut skarżącego co do dopuszczenia się przez Sąd pierwszej instancji błędu w ustaleniach faktycznych, skoro z uwagi na brak wyżej wspomnianych dokumentów nie było możliwe właśnie ustalenie faktycznej sytuacji materialnej skarżącego, a z akt sprawy wyraźnie wynika, że skarżący nie zastosował się do wezwań o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na pierwsze wezwanie skarżący przesłał stosowne pismo, jednakże bez wymienionych w nim załączników, natomiast na kolejne wezwanie do uzupełnienia braków skarżący w ogóle nie odpowiedział, a w sprzeciwie od postanowienia referendarza, jak i w zażaleniu nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu na potwierdzenie jego twierdzeń. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.