II OZ 960/12

Dnia 8 listopada 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2012 roku sygn. akt VIII SA/Wa 561/12 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B.B. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2012 roku Nr [...] w przedmiocie przedłożenia projektu budowlanego zamiennego postanawia: oddalić zażalenie. 1 4 Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek B.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B.B. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2012 r. w przedmiocie przedłożenia projektu budowlanego zamiennego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2012 r. złożonym na urzędowym formularzu skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką M.B. oraz małoletnim C.B., dla którego jej córka jest ustanowiona rodziną zastępczą. Dochód rodziny stanowi: kwota 1.200 zł otrzymywana z zabezpieczenia społecznego przez skarżącą, kwota 3.600 stanowiąca wynagrodzenie za pracę córki skarżącej oraz kwota 1.350 zł uzyskiwana tytułem alimentów na dziecko. Łącznie dochód ten wynosi netto około 6.150 zł. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku pełnomocnik skarżącej oświadczyła, że matka posiada dom o powierzchni 180 m2 oraz udział wynoszący 1/5 części (w domu i ziemi) w spadku po ojcu . Ponadto skarżąca wskazała, że poniesienie pełnych kosztów postępowania i wynajęcie adwokata stanowiłoby poważny uszczerbek utrzymania konieczny dla jej rodziny. Skarżąca jest emerytką, z wypłacanego z tego tytułu świadczenia (1.200 zł), pokrywa koszty zakupu leków, wizyt lekarskich u specjalistów. Emerytura z trudem wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto, żeby pokryć koszty utrzymania domu mieszka z córką. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że dochód rodziny skarżącej w łącznej kwocie 6.150 zł. miesięcznie, nie uzasadnia konieczności obciążania budżetu państwa kosztami niniejszego postępowania. W ocenie Sądu I instancji, skarżąca nie jest osobą pozbawioną źródła utrzymania, nie należy do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, jej potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu wskazała, że utrzymuje się z emerytury, która nie pozwala na zaspokojenie części podstawowych potrzeb, a wiele z nich opłacanych jest ze środków córki. Wyjaśniła, że w celu obniżenia kosztów utrzymania prowadzi wspólne gospodarstwo z córką. Dochody córki uległy obecnie obniżeniu i wynoszą 2500 zł. Córka ponosi wysokie koszty związane z opieką nad dzieckiem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej p.p.s.a. - wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd I instancji, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącej. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona występująca z wnioskiem wykaże, że nie posiada jakichkolwiek środków finansowych, ani też majątku na pokrycie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że wykazany stan majątkowy nie pozwala na uznanie, iż skarżąca znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma okoliczność, że gospodarstwo domowe skarżącej posiadało stały dochód w kwocie 6500 zł. Argumenty podnoszone w zażaleniu w przeważającej części stanowiły powielenie argumentów podnoszonych we wniosku oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2012 r. Jako nową okoliczność wskazać można obniżenie dochodu córki skarżącej. Należy jednak podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia uwzględniając stan faktyczny z daty orzekania przez wojewódzki sąd administracyjny, stąd też powyższy argument zażalenia nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Warto przy tym zaznaczyć, że stosownie do treści art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jeśli więc nastąpiła zmiana sytuacji finansowej skarżącej to jest ona uprawniona do wystąpienia z wnioskiem w trybie cytowanego art. 165 p.p.s.a., a Sąd I instancji zobowiązany będzie zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 3 4