II OZ 927/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego "Ś." z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1208/12, odmawiające przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu Ekologicznemu "Ś. w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "Ś." na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1208/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu Ekologicznemu "Ś." z siedzibą w W. W uzasadnieniu powołano się na przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., i wskazano, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność Stowarzyszenie takie uzyskuje ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). W ocenie Sądu, realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodu nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest – w ocenie Sądu – niezasadne. W zażaleniu z dnia 1 października 2012 r., Stowarzyszenie Ekologiczne "Ś." z siedzibą w Warszawie podniosło, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zakwestionowanego orzeczenia nie odniósł się do argumentów Stowarzyszenia oraz nie przekonał Stowarzyszenia do słuszności przyczyn odmowy przyznania mu prawa pomocy. Wskazywano również, że opłaty sądowe w sprawach dotyczących środowiska są nieadekwatne do dochodów większości społeczeństwa, w tym członków Stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W tej sytuacji zwolnienie Stowarzyszenia Ekologicznego "Ś." od kosztów sądowych może nastąpić wyłącznie na zasadach ogólnych, tj. po uzyskaniu przywilejów procesowych wynikających z instytucji prawa pomocy. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (J. P. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2005, s. 592). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Rację ma Sąd I instancji, że brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia, zwłaszcza, że można przyjąć, iż sama strona pozbawia się możliwości pozyskania środków finansowych nie podejmując żadnych kroków w celu ich zapewnienia na pokrycie ewentualnych kosztów związanych z prowadzoną działalnością. Dopiero bowiem, gdyby kroki te okazały się niewystarczające, Stowarzyszenie mogłoby skutecznie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Należy stwierdzić, że Stowarzyszenie, którego statutowa działalności polega m. in. na prowadzeniu sporów sądowych, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów. Stowarzyszenia tego typu utrzymują się generalnie ze składek uiszczanych okresowo przez ich członków. Trzeba jednocześnie zauważyć, że istnieje realna możliwość podwyższania składek członkowskich, a także możliwość zwiększenia liczby jego członków, co mogłoby istotnie wpłynąć na zwiększenie się dochodu pozwalającego na uiszczenie wpisu od skargi. W związku ze wspomnianymi możliwościami uzyskiwania przez Stowarzyszenie wpływów finansowych, jakie gwarantuje prawo, nie można uznać, iż znajduje się ono w sytuacji braku dostatecznych środków, niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania sądowego, skoro samo Stowarzyszenie nie stara się o pozyskanie takowych. Kwestia zbyt wygórowanego wpisu od skargi wynoszącego w tej sprawie 200 zł, nie może być przedmiotem badania w sprawie o przyznanie prawa pomocy. Ze specyfiki tego postępowania wynika, że w tym postępowaniu badaniu sądu podlega jedynie sytuacja majątkowa strony pod kątem zaistnienia przesłanki pozwalającej na uwzględnienie jej żądania w całości lub części (przesłanki zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. ............................................................... s. Małgorzata Jaśkowska