IV SA/Wa 738/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi N. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę - Wnioskiem z dnia [...] lipca 2009 r. Z.P. zwrócił się do Wojewody [...]o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska o pow. [...]ha położona w K. obręb K. gm. [...], której właścicielem był T.P., nie podpadała pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.). Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Wojewoda [...] umorzył postępowanie wszczęte powyższym wnioskiem na skutek podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 1 marca 2010 r. postanowienia o sygn. akt P 107/08. Pismem z dnia [...] marca 2011 r. Z.P. ponowił wniosek z dnia [...] lipca 2009 r., powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Wojewoda [...] uchylił w całości swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. oraz stwierdził, że nieruchomość gruntowa o powierzchni [...] ha położona w K. obręb K. gm. [...], zapisana w księdze wieczystej K. tom I karta 1, której właścicielem był T.P., podpadała pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Odwołanie od decyzji Wojewody [...] w części obejmującej pkt 2 rozstrzygnięcia wniósł Z.P. zarzucając błędną interpretację art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej sprzeczną z orzecznictwem sądowym. Skarżący wskazał, iż przejęte przez Skarb Państwa grunty były lasami albo gruntami bardzo słabej jakości, które zostały zalesione po ich przejęciu, w związku z czym nie mogły być wykorzystane do celów wymienionych w pkt a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 powyższego dekretu. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania Z.P. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. znak: [...] w części dotyczącej pkt 2 rozstrzygnięcia uchylił zaskarżoną decyzję w zaskarżonej części i stwierdził, że nieruchomość gruntowa o powierzchni [...] ha położona w K. obręb K. gm. [...], zapisana w księdze wieczystej K. tom I karta 1, której właścicielem był T.P., nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż protokołem z dnia [...] kwietnia 1945 r. przejęto nieruchomość ziemską K. o powierzchni [...] ha pod Zarząd Państwowy. Pismo Powiatowego Urzędu Ziemskiego w C. z dnia [...] stycznia 1946 r. znak: L.dz. [...] do Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w B. potwierdza przejęcie nieruchomości dnia [...] kwietnia 1945 r. Zawiera ono również informację, iż T.P. był zapisanym w księgach katastralnych Starostwa Powiatowego (Referat Pomiarów) w C. właścicielem nieruchomości w gromadzie [...]., artykuł matrykuły 45, tom I karta I K. w wielkości [...] ha. Jak wynika z pisma Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] sierpnia 2009 r. znak: [...] księga wieczysta została zniszczona na skutek działań wojennych i w związku z tym nie mogły zostać z nią skonfrontowane dane z katastru. Powiatowy Urząd Ziemski w C. przekazał protokołem nieruchomość w dniu [...] listopada 1945 r. Nadleśnictwu R. Protokolarne przejęcie ww. nieruchomości ziemskiej w dniu [...] kwietnia 1945 r. na podstawie art. 2 ust. 1 lit. E dekretu z dnia 6 września 1944 r. potwierdza pismo odręczne Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w B. do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 1946 r. znak akt: [...]. Według danych z ksiąg katastralnych Starostwa Powiatowego w C. (Referat Pomiarowy) z 1945 r. lasy należące do nieruchomości ziemskiej K. znajdowały się na działkach nr nr [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [....], [...], [...], [...] o powierzchni [...] ha. Pozostała część nieruchomości ziemskiej, tj. [...] ha znajdowała się na działkach nr nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Dalej Minister wskazał, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, [...]i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Odpowiedni areał nieruchomości ziemskiej, na terenie województwa [...]ego, podlegał przejęciu na rzecz reformy rolnej zgodnie z dekretem PKWN z dnia 6 września 1944 r. Stosownie natomiast do treści art. 1 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r. Nr 15, poz. 82 z późn. zm.) lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przechodziły na własność Skarbu Państwa. Lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich podlegających przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) nie przechodziły, co do zasady, na własność Państwa na podstawie tego dekretu, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie z dnia 12 grudnia 1944 r. 0. przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82) (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2008 r. I OS K 1563/07). W związku z powyższym, Minister Rolnictwa uznał, iż lasy z majątku K. przekazane Nadleśnictwu R. ptokołem z dnia [...]listopada 1945 r. o powierzchni [...] ha, spełniające przesłankę z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r., nie mogły zostać przejęte na podstawie przepisów dekretu z 6 września 1944 r. Tym samym lasów wchodzących w skład majątku K. nie można było brać pod uwagę przy określaniu ogólnej powierzchni nieruchomości ziemskiej podlegającej przejęciu na cele przeprowadzenia reformy rolnej. W przypadku pozostałej części nieruchomości, po odliczeniu lasów, nie nadających się do celów określonych w art. 1 ust..2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz przechodzących na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu z 14 grudnia 1944 r., nie została spełniona norma obszarowa dla województwa [...] stanowiąca przesłankę przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. Tym samym Minister uznał, że Wojewoda wydając zaskarżoną decyzję nietrafnie stwierdził, że nieruchomość gruntowa o powierzchni [...] ha położona w K. obręb K. gm. [...], zapisana w księdze wieczystej [...] tom I karta 1, której właścicielem był T.P., podpadała pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i dlatego zmienił rozstrzygnięcie w tym zakresie. Pismem z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nadleśnictwo R. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca stwierdziła, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji dokonał błędnej interpretacji dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w szczególności zaś art. 2 ust 1 lit. e, albowiem z przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej w żaden sposób nie można wywieść, aby w jakiejkolwiek sytuacji część nieruchomości ziemskiej podlegała przepisom tego dekretu, a część przepisom innych ustaw i dekretów. Zdaniem strony skarżącej fakt, że część przedmiotowej nieruchomości stanowiły lasy nie ma dla sprawy żadnego znaczenia bowiem treść art. 2 ust. 1 lit. e wyraźnie wskazuje, że jeżeli chodzi o nieruchomości położone na terenie województwa [...], to znaczenie miała tylko ogólna powierzchnia danej nieruchomości, a nie rodzaj użytków wchodzących w skład danej nieruchomości i prawidłowa była decyzja Wojewody [...]z dnia [...] maja 2011 roku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270). Oceniając zaskarżoną decyzje w oparciu o wskazane kryteria Sąd doszedł do przekonania, iż skarga Nadleśnictwa R. nie zasługuje na uwzględnienie. W zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjął, że ponieważ w skład nieruchomości ziemskiej K. wchodziły lasy o powierzchni [...] ha, pozostała część tej nieruchomości nie spełniała normy obszarowej dla województwa [...] stanowiącą przesłankę przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjął, że lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich nie przechodziły na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeżeli spełniały kryteria określone w dekrecie z dnia 12 grudnia 1944 roku o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. W ocenie orzekającego w niniejszej sprawie Sądu powyższe stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest prawidłowe. W art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zostały sformułowane cele, jakim ma służyć przeprowadzenie reformy rolnej na podstawie w/w dekretu. I tak cele te zostały określone jako: a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych; b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców; c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej; d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego; e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji. Dla realizacji powyższych celów reformy rolnej miały być zatem przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie sklasyfikowane według kryteriów podmiotowych i przedmiotowych i wyszczególnione w art. 2 ust. 1 lit. a, b, c, d, e. W szczególności art. 2 ust. 1 lit. e dekretu określił, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostają nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, [...]i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Dekret nie zdefiniował pojęcia nieruchomości ziemskiej na potrzeby przeprowadzenia reformy rolnej. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, iż pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomości ziemskie, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Za takim rozumieniem nieruchomości ziemskiej sklasyfikowanej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu opowiedział się w uchwale Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 5 czerwca 2006r. wydana w sprawie sygn. akt I OPS 2/06. Spełnienie przez nieruchomość wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwala dopiero uznać, iż nieruchomość podpada pod zapis art. 2 ust. 1 lit e dekretu. Za nieruchomość ziemską należy więc uznać nieruchomość wykorzystywaną i przeznaczoną na cele rolnicze. Jednocześnie we wskazanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż postanowienia rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jako aktu wykonawczego do dekretu, nie mogły rozszerzać zakresu działania dekretu. Jeżeli występuje rozbieżność pomiędzy postanowieniami art. 2 ust. 1 dekretu a § 44 rozporządzenia, to w tym zakresie postanowienia rozporządzenia są sprzeczne z dekretem. Ż postanowień rozporządzenia - aktu niższej rangi nie można wyprowadzać wniosków co do rozumienia postanowień dekretu - aktu wyższej rangi w sposób odbiegający od treści dekretu lub ją modyfikujący, a tym bardziej rozszerzać na tej drodze jego zakresu działania (przedmiotowego, podmiotowego). Jest to podstawowa reguła wykładni prawa i jeśli nawet nie przestrzegał jej ówczesny prawodawca, nie upoważnia to obecnie stosujących to prawo do takiego samego postępowania, zwłaszcza jeżeli miałoby to prowadzić do bardziej rygorystycznego w konsekwencjach rozumienia przepisów dekretu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1992 r. sygn. akt III ARN 23/92, OSP 1993, nr 3, poz. 47)". Podkreślić również w tym miejscu należy, iż zdanie pierwsze ust. 1 art. 2. dekretu, w pierwotnym brzmieniu wskazywało na "nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz.9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zdanie 1 - zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w’ Dzienniku Ustaw z 1945 r., Nr 3, poz. 45 - nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Zmiana dekretu o reformie rolnej, która weszła w życie 19 stycznia 1945 r., nie mogła jednakże wywrzeć skutków prawnych w postaci przejścia na własność Państwa w dniu 13 września 1944 r. także innych nieruchomości niż wskazane w dekrecie w jego brzmieniu z tej daty. Na własność Państwa przeszły z mocy prawa z tymże dniem "nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym". Dekret nowelizujący nie dawał bowiem swym przepisom mocy wstecznej. Niezasadne jest więc twierdzenie, że w ten sposób prawodawca zrezygnował z zawężania przeznaczania na cele reformy rolnej, a więc przejmowania na te cele, jedynie nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i objął tym przeznaczeniem wszystkie nieruchomości ziemskie. Twierdzenia takiego nie można podzielić. Powyższa nowelizacja dekretu o reformie rolnej nie zmieniła pod względem prawnym jego zakresu przedmiotowego. Dlatego też dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości, które mogły służyć realizacji celów wskazanych w art. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skoro cele reformy rolnej polegały na tworzeniu lub powiększaniu gospodarstw rolnych, to na jego podstawie Państwo (by te cele zrealizować) mogło przejąć tylko te nieruchomości ziemskie, które się do tego nadawały. Dekret o reformie rolnej dotyczył więc tylko pewnych kategorii nieruchomości ziemskich, a mianowicie nieruchomości o charakterze rolniczym. Powyższe stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził w kolejnej uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt l OPS 3/10 oraz z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02, z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IV SA 451/00). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż ponieważ w skład nieruchomości ziemskiej K. wchodziły lasy o powierzchni [...] ha, pozostała część tej nieruchomości nie spełniała normy obszarowej dla województwa [...]stanowiącą przesłankę przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodzić bowiem należy się z organem, iż lasy o grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich nie przechodziły na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeżeli spełniały kryteria określone w dekrecie z dnia 12 grudnia 1944 roku o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1697/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2009r. sygn. akt I OSK 1384/07). Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.