II OZ 667/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 861/12 o oddalające wniosek D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. A. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 stycznia 2012 r. znak DOA/ORZ/7201/1087-1/11/12 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 marca 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 861/12, oddalił wniosek D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 stycznia 2012 r. znak DOA/ORZ/7201/1087-1/11/12 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2012 r. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Najpierw referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2012 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, a następnie po rozpoznaniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 października 2012 r. również odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Po rozpatrzeniu zażalenia wnioskodawczyni, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 328/13 uchylił zaskarżone postanowienie. Uwzględniając wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek D. A. o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym skarżąca zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2013 r. została wezwana do wykonania zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 13 kwietnia 2012 r., w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Ww. wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 25 lipca 2013 r., a zatem wyznaczony termin upłynął z dniem 1 sierpnia 2013 r. W zakreślonym terminie skarżąca nie uiściła wpisu sądowego, więc jej skarga została odrzucona postanowieniem z dnia 1 października 2013 r. Po upływie powyższego terminu, pismem z dnia 2 sierpnia 2013 r., doprecyzowanym pismem dnia 16 października 2013 r., skarżąca wystąpiła z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a w dniu 13 stycznia 2014 r. do Sądu wpłynął formularz PPF. Po rozpoznaniu ww. wniosku referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 stycznia 2014 r. oddalił wniosek D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Sąd Wojewódzki powołując się na treść art. 246 § 1, art. 245 § 3 oraz 260 p.p.s.a. wskazał, że obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach, po spełnieniu przesłanek ustawowych, może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu od kosztów sądowych bądź przyznaniu pełnomocnika z urzędu. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny i w ten sposób gwarantuje takim osobom konstytucyjne prawo do sądu. Skarżąca w niniejszej sprawie dochodzi zwolnienia od kosztów sądowych, zatem wnioskowanie o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadne tylko w przypadku gdy strona jest aktualnie zobowiązana do ponoszenia takich kosztów lub w przyszłości będzie. Z pierwszym z przypadków mamy do czynienia np. gdy strona została wezwana o wpis i nie uiszczając go, w terminie do jego uiszczenia, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. O drugim przypadku możemy mówić, gdy strona przed wydaniem wyroku wniosła o zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ w tym przypadku łatwo przewidzieć, że może być ona w przyszłości zobowiązana do ponoszenia kosztów sądowych w szczególności opłaty kancelaryjnej za uzasadnienie wyroku gdy skarga zostanie oddalona lub wpisu od skargi kasacyjnej gdy wyrok będzie dla niej niekorzystny. Sąd stwierdził, ze w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z żadnym z powyższych przypadków, ponieważ sprawa została już zakończona postanowieniem odrzucającym skargę z dnia 1 października 2013 r., odpis zaś tego postanowienia skarżąca odebrała osobiście w dniu 29 października 2013 r.. W związku z niepodjęciem przez skarżącą oraz inne strony postępowania czynności zmierzających do zaskarżenia ww. postanowienia, stało się on prawomocne od dnia 29 listopada 2013 r. Ponadto skarżąca nie wniosła w związku z niniejszą sprawą żadnego pisma procesowego, które powodowałoby konieczność ponoszenia przez skarżącą kosztów sądowych. W świetle powyższych okoliczności Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania na skarżącej nie ciąży żaden obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. Na marginesie Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że po negatywnym zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd ma obowiązek - stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. - ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 144/02). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. W konsekwencji Sąd Wojewódzki uznał, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia w sprawie zwolnienia od kosztów (w niniejszej sprawie wniosek został złożony po terminie określonym w wezwaniu do wykonania zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego), nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca wnosząc o uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd Wojewódzki prawidłowo zastosował przepis art. 243 § 1 p.p.s.a. w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z przytoczonej regulacji wynika, że wniosek ten składać można dopóki trwa postępowanie sądowe. Rozwiązanie powyższe jest konsekwencją charakteru instytucji prawa pomocy. Prawo pomocy, polegające na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, ma na celu umożliwienie stronie dochodzenia swoich praw w procesie toczącym się, jak też realizację zasady czynnego udziału strony w procesie, gdy jej sytuacja finansowa nie pozwala w pełni korzystać z przysługujących uprawnień. Stąd powołany wyżej przepis wyłącza możliwość skutecznego złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika lub zwolnienie od uiszczania opłat sądowych i ponoszenia wydatków (w rozumieniu art. 211 – 213 p.p.s.a.) po uprawomocnieniu się rozstrzygnięcia sądu. Jak wynika z akt sprawy, postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 1 października 2013 r., którym odrzucono skargę D. A. uprawomocniło się w dniu 29 listopada 2013 r., natomiast przesyłka polecona zawierająca wniosek o przyznanie prawa pomocy została nadana w dniu 13 stycznia 2014 r., a więc już po zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.