I FZ 101/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 1892/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od lutego do listopada 2006 roku postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 4 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1892/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. F. (dalej: "skarżący") na Decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 16 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od lutego do listopada 2006 r. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji podał, że we wniosku z 9 lipca 2012 r., o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący oświadczył, iż jego jedynym dochodem są wpływy z działalności gospodarczej w wysokości około 2.000-2.500 zł brutto miesięcznie. Z uwagi na problemy z wyegzekwowaniem zobowiązań zysk z tej działalności z trudem wystarcza na zaspokojenie potrzeb życiowych i spłatę kredytów. Gospodarstwo domowe prowadzi samotnie, nie posiada oszczędności, wartościowych ruchomości i nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o załączenie: wyciągów z rachunków bankowych, w tym związanych z działalnością gospodarczą, zestawienie faktur VAT, zestawienie dochodów i wydatków, skarżący wskazał, że Urząd Skarbowy zajął 9 lipca 2012 r. konto jego firmy, egzekwując kwoty wynikające z decyzji oraz załączył dokumentację zajęcia egzekucyjnego. Postanowieniem z 8 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił skarżącemu przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie skarżący podniósł, że pełna dokumentacja dotycząca zabezpieczeń dokonanych przez organ została przedstawiona, zaś skarżący nie ma możliwości korzystania z środków pochodzących z działalności gospodarczej, które stanowią jego źródło utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie sądu z 28 sierpnia 2012 r. skarżący nadesłał wyciągi z rachunku bankowego swojej firmy z 30 kwietnia 2012 r. oraz swojego rachunku bankowego za okres od 30 kwietnia do 30 czerwca 2012 r., rozliczenie dochodu za styczeń – grudzień 2011 r. Zwrócił się ponadto o wyznaczenie dodatkowego siedmiodniowego terminu na skompletowanie pozostałych dokumentów. Zarządzeniem z 17 września 2012 r. przedłużono termin do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń do 28 września 2012 r., ale mimo upływu terminu, skarżący nie nadesłał żadnych dodatkowych dokumentów. Postanowieniem z 15 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 4 stycznia 2013 r., Sąd ten uchylił powyższe postanowienie. Sąd stwierdził, że przesyłając zarządzenie z 17 września 2012 r. nie uwzględniono zmiany adresu skarżącego na nowy. Zarządzeniem z 7 stycznia 2013 r. przedłużono skarżącemu termin do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń do 21 stycznia 2013 r. W piśmie z 28 stycznia 2013 r., skarżący podniósł, że wobec niemożności terminowego wywiązania się z obowiązków nałożonych przez sąd, wnosi o uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w oparciu o dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, poszerzony o okoliczność zlikwidowania przez niego działalności gospodarczej, na potwierdzenie czego załączył "Potwierdzenie przyjęcia wniosku", wydane przez Prezydenta m. st. W. 23 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarżący nie wykonał w pełni, kierowanych do niego wezwań o przedłożenie stosownych dokumentów, jak również nie skorzystał z przedłużonego przez sąd, terminu na złożenie dokumentów źródłowych i dodatkowych wyjaśnień, czym uniemożliwił sądowi ocenę jego sytuacji majątkowej. Podnoszona zaś przez skarżącego okoliczność, iż Prezydent m. st. W. potwierdził przyjęcie wniosku o wpis (bądź wykreślenie wpisu) do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej nie jest decydująca w sprawie. Sąd dodał, że organem dokonującym wpisu jest Minister Gospodarki. Zdaniem sądu pierwszej instancji twierdzenie skarżącego, iż zlikwidował on działalność gospodarczą jest tym samym gołosłowne. W zażaleniu skarżący podniósł, że nie kwestionuje formalnej poprawności decyzji sądu, stwierdził jednak, iż w jego sytuacji osobistej przyznanie prawa pomocy byłoby zgodne z literą i duchem prawa, nie naruszałoby interesu publicznego a pozwoliłoby na adekwatną ochronę praw podmiotowych skarżącego. Uzasadniając powyższe strona wskazała na następujące okoliczności: przebyta choroba (udar mózgu i zabieg kardiochirurgiczny), zaprzestanie działalności gospodarczej, zły stan fizyczny i psychiczny. Skarżący dodał, że utrzymuje się z prac dorywczych i środków przekazywanych mu przez członków rodziny w formie prywatnych zapomóg. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie jest bezzasadne. Wezwania sądu pierwszej instancji do nadesłania stosownej dokumentacji nie można potraktować jako zbędny formalizm czy też stawianie skarżącemu barier natury administracyjnej. Art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "p.p.s.a.") stwarza podstawę wezwania do nadesłania dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych w sytuacji, gdy samo oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych, jak również stanu rodzinnego. Trudno wyobrazić sobie bowiem sytuację, w której sąd udzielałby zwolnienia od kosztów sądowych lub decydował o przyznaniu z urzędu pełnomocnika każdemu wnioskodawcy wyłącznie w oparciu o twierdzenia dotyczące złej sytuacji materialnej nie poparte żadnymi dokumentami. Nie ma również wątpliwości co do tego, że zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" przenosi ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego na stronę, która chce skorzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13 dostępne: CBOSA). W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania informacji zawartych przez skarżącego we wniosku za niewystarczające i budzące wątpliwości, wezwano wnioskodawcę do złożenia szeregu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej. Skarżący nie nadesłał ani deklaracji podatkowych za 2011 r. ani zestawienia faktur VAT za ostatnie 3 miesiące, nie wskazał też wydatków, jakie ponosił przez ostatnie 3 miesiące. Nie skorzystał, zatem z możliwości rzetelnego wykazania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej a tym samym zasadności swojego żądania i w konsekwencji powinien się liczyć z tym, że sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do jego uwzględniania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wezwanie skierowane do strony zawierało informacje, jakie są niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, dochodów i możliwości płatniczych skarżącego. Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzić jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08 dostępne: CBOSA). Odnosząc się do okoliczności podnoszonych w zażaleniu należy zauważyć, że skarżący uzupełnił swoje oświadczenia o kolejne dane mogące mieć wpływ na jego sytuację majątkową, nie przedkładając na ich poparcie żadnych dokumentów. Zdaniem sądu odwoławczego również na tym etapie postępowania strona nie podjęła żadnych czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności przyznania prawa pomocy. Reasumując, należy wskazać, że warunkiem, od którego zależy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, jest konieczność wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, Z tego względu sąd pierwszej instancji słusznie odmówił przyznania prawa pomocy i brak jest podstaw do wzruszenia tego postanowienia. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.