I FZ 575/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 211/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 27 grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie 1. Postanowieniem z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 211/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił M. W. (dalej: "skarżący") przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 27 grudnia 2011 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe 2007 r. 2. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd I instancji uznał, że wniosek skarżącego zawierał żądanie osoby fizycznej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270; dalej: "P.p.s.a."). W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle twierdzeń i przedstawionych kserokopii, skarżący nie wykazał ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie kosztów sądowych, na tym etapie w zakresie wpisu od skargi w kwocie 10.616 zł. Sąd I instancji nie podzielił wiarygodności twierdzeń skarżącego o jego sytuacji materialnej, zważywszy na poziom nadwyżki podawanych wydatków w skali miesiąca / rzędu 2.800 zł / nad poziomem podawanych środków finansowych uzyskiwanych miesięcznie / rzędu 380 zł /. Podatnik nie wykazał, nie wyjaśnił źródeł środków na systematyczne pokrywanie tej nadwyżki wydatków. Twierdził z jednej strony, że czas ostatnich dwóch lat to czas, w którym nie uzyskiwał żadnych środków finansowych i dlatego nie składał zeznań podatkowych. Z drugiej strony twierdził, że dopiero zamierza wystąpić o zmianę wysokości obowiązku alimentacyjnego. Na tym etapie sąd I instancji uznał, że skoro pomimo opisywanego pogorszenia sytuacji materialnej skarżący nie wystąpił i nie uzyskał w rzeczywistości zmiany wysokości obowiązku alimentacyjnego, to w jego własnej ocenie dysponuje środkami by pokrywać konieczne wydatki rzędu 800 zł miesięcznie, by wykonywać obowiązek alimentacyjny w kwocie 2.000 zł miesięcznie. W tych okolicznościach sąd I instancji uznał, że brak konkretnych, niezwłocznych działań ze strony skarżącego w zakresie obniżenia wysokości obowiązku alimentacyjnego jest wynikiem takiej rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, która pozwala wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego we wskazanej kwocie, obok ponoszenia kosztów koniecznego utrzymania. Innych powodów odstąpienia od inicjatywy dla obniżenia obowiązku alimentacyjnego skarżący nie wskazał. Taka postawa skarżącego wprost wskazuje, że w rzeczywistości znajduje się w sytuacji materialnej, w której uzyskuje czy posiada wyższe kwoty środków finansowych niż to wykazuje przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy w tym postępowaniu sądowym. W świetle twierdzeń skarżącego pomoc od osób trzecich ma postać rzeczową, nie finansową. Wysokości ewentualnej pomocy finansowej i osób w ten sposób pomagających nie konkretyzuje. Analizując twierdzenia skarżącego na gruncie zasad logiki i doświadczenia życiowego sąd I instancji wyprowadził wniosek, że nie przedstawił swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych, w sposób wyczerpujący, odpowiadający rzeczywistości, ale przedstawił swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie, którą skoncentrował na wysokim poziomie ponoszonych wydatków, w przeważającej części bez pokrycia w wykazanych środkach. Sąd I instancji przypomniał, że rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych środków finansowych, środków finansowych zgromadzonych oraz sposobu dysponowania tymi środkami. Dopiero wówczas istnieją podstawy do prawidłowej, zasadnej oceny czy w takiej, wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej, zostały spełnione przesłanki wnioskowanego prawa pomocy. Po pierwsze, czy mamy do czynienia z brakiem środków. Po drugie, jakie są powody takiego stanu rzeczy. Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazała w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji materialnej w zakresie uzyskiwanych czy posiadanych środków, przedstawiła ją tylko w wybranych fragmentach, skoncentrowanych na wysokim poziomie ponoszonych wydatków, co do zasady wyklucza prawidłowe, zasadne stwierdzenie istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i w konsekwencji wyklucza zasadne przyznanie tego prawa. Sąd I instancji biorąc powyższe uznał, że uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez wiarygodnie przedstawionej sytuacji materialnej byłoby dowolnym, pozbawionym ustawowych przesłanek przerzuceniem ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na współobywateli. Z tych względów orzekł jak na wstępie wobec stwierdzenia, że skarżący w rzeczywistości nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie sądu I instancji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że na wezwanie referendarza sądowego przedstawił kopie dokumentów potwierdzających obecną sytuację finansową. Ponadto w złożonej odpowiedzi oświadczył, iż wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne wynosi ok. 800zł miesięcznie, na którą to kwotę składają się następujące opłaty: opłata za energię eklektyczna w wysokości ok. 100 zł miesięcznie, koszt wyżywienia ok. 300 zł miesięcznie, czynsz z opłatami koszt 40 zł miesięcznie. Oświadczył również, iż obecnie wynajmuje mieszkanie, w zamian z utrzymanie mieszkania w dobrym stanie, a pomoc otrzymywana od rodziny polega na zapewnieniu podstawowych potrzeb życiowych tj. jedzenie, środków czystości, ubrania. Skarżący wskazał, że przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w złożonej w odpowiedzi, dane pozwalały na ocenę jego sytuacji finansowej przez sąd I instancji. Skarżący nie posiada bowiem obecnie żadnych wolnych środków, ani jakichkolwiek oszczędności, które umożliwiłyby mu opłacenie zasądzonego wpisu sądowego. Nie ma również innych możliwości uzyskania tak znacznej kwoty ze względu na brak zdolności kredytowej. Nie zgodził się zatem ze stanowiskiem sądu I instancji wskazującym, że w świetle informacji przestawionych we wniosku i nadesłanych dokumentów, nie zostały wyjaśnione wszelkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego. Skarżący wskazał, że w jego ocenie w świetle zebranego materiału dowodowego, zachodziły wobec niego przesłanki pozwalające na wydanie postanowienia o zwolnieniu z ponoszenia ciężaru kosztów sądowych, albowiem de facto nie posiada żadnych środków finansowych, pozwalających mu na pokrycie przedmiotowego wpisu od skargi, natomiast winien on mieć rzeczywistą możliwość zweryfikowania decyzji podatkowej przez sąd administracyjny. Skarżący zarzucił, że sąd I instancji w skarżonym postanowieniu nie odniósł się do przedstawionych okoliczności potwierdzających zasadność wniosku, co stanowi o naruszeniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 5. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej pod warunkiem, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty postępowania przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. 6. Po analizie akt sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, doszedł do przekonania, że ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego dokonana przez sąd I instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa. Skarżący natomiast nie podważył tej oceny również w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. Złożone zażalenie w żadnej mierze tych wątpliwości nie wyjaśnia, a zatem źródła finansowania, chociażby ciążącego na skarżącym obowiązku alimentacyjnego, pozostają niewyjaśnione. 8. Podkreślić należy, że argumentacja zażalenia sprowadza się wyłącznie do analogicznego, jak w poprzednich etapach postępowania, opisu sytuacji materialnej oraz do ogólnego wskazania, iż sytuacja ta uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący w swoim zażaleniu nie odnosi się natomiast do zasadniczych powodów, dla których jego wniosek nie został uwzględniony przez sąd I instancji. W ocenie Sądu odwoławczego należy zgodzić się zatem z sądem I instancji, że przedstawione przez skarżącego okoliczności budzą poważne wątpliwości. Powoduje to, że twierdzeniom skarżącego, w zakresie uzyskiwanych dochodów, nie sposób dać wiary. 9. Odnosząc się do postawionych zarzutów zauważyć trzeba, że sąd I instancji właściwie ocenił dostarczone przez skarżącego informacje, właściwie zinterpretował art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz prawidłowo te przepisy zastosował. 10. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji