II FZ 87/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnym w Lublinie z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I SA/Lu 294/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 16 stycznia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 294/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił M. W. – dalej jako "Skarżący", przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 16 stycznia 2012 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, iż we wniosku Skarżący podniósł, że jest zatrudniony na umowę o pracę w wymiarze ½ etatu z niewielkim wynagrodzeniem, ma zasądzone alimenty w kwocie 2 000 zł na dziecko mieszkające obecnie z matką. Zaznaczył, że wysokość alimentów była ustalona w oparciu o dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej, która została zamknięta, dlatego też zamierza wystąpić do sądu z wnioskiem o ich obniżenie. Podkreślił, że z uwagi na niskie wynagrodzenie i wysokość zasądzonych alimentów, w bieżącym utrzymaniu pomaga mu rodzina i znajomi. W dalszej części wniosku wykazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a w skład jego majątku wchodzi nieruchomość rolna o pow. 8,54 ha, obciążona hipoteką na kwotę ok. 30 milionów. Jako źródło dochodów Skarżący wskazał wynagrodzenie za pracę w wysokości 375 zł brutto. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący oświadczył, iż nie posiada majątku innego niż wykazana wcześniej nieruchomość, nie występował o dopłaty dla producentów rolnych, nie posiada rachunku bankowego, na utrzymanie wydaje około 1 000 zł miesięcznie, wydatki na konieczne utrzymanie wynoszą około 800 zł, od rodziny i znajomych otrzymuje pomoc od kilkuset do tysiąca zł, pomoc otrzymywana od rodziny polega na pomocy w zapewnieniu podstawowych potrzeb życiowych, jak jedzenie, środki czystości, ubrania, mieszkanie wynajmuje w zamian za utrzymanie go w dobrym stanie. Odnośnie do alimentów na dziecko wyjaśnił, iż nie są one potrącane z jego wynagrodzenia i obecnie z uwagi na złą sytuację finansową zamierza wystąpić do sądu o ich obniżenie. Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, od którego został złożony sprzeciw. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji przytoczył regulację zawartą w 245 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." i wskazał, że informacje podane przez Skarżącego nie dają podstaw do stwierdzenia, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, bowiem przedstawiane przez niego dane o dochodach i stanie majątkowym w kontekście twierdzeń o ponoszonych wydatkach nie są wiarygodne. W ocenie Sądu pierwszej instancji analiza twierdzeń Skarżącego prowadzi do wniosku, że nie przedstawił swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych, w sposób wyczerpujący i odpowiadający rzeczywistości. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na rozstrzygnięcie oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Z kolei art. 246 § 1 P.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Natomiast zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy podkreślić, iż Skarżący nie przedłożył, dokumentów źródłowych, które pozwoliłby zweryfikować jego możliwości finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżący pozbawił w ten sposób sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny jego sytuacji materialnej. Rację ma Sąd pierwszej instancji wskazując na nieścisłości w oświadczeniach Skarżącego odnośnie do faktycznych źródeł dochodów. Pozostałe informacje przedstawione przez Skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia, nie przedstawiały bowiem całościowego obrazu sytuacji finansowej Skarżącego, tylko dokumentowały poszczególny przychody i wydatki. W związku z tym Skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Ciężar dowodu spoczywa bowiem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Skoro Skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa, to Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez niego środków. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.