II OZ 947/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 25 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 września 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 459/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce i umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie J. N. w dniu 2 lipca 2012 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na formularzu PPf. We wniosku skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką małoletnich dzieci, a źródłem utrzymania rodziny jest przede wszystkim jego wynagrodzenie z umowy o pracę w wysokości 3.000 zł oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę w wysokości 3.000 zł. Powyższe kwoty wystarczają wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny, w tym spłatę kredytu zaciągniętego na 20 lat. Dodatkowe koszty, jakie ponosi, związane są z mieszkaniem poza miastem. Skarżący posiada dom w N. o powierzchni 178 m2, mieszkanie o powierzchni 50 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 5 ha oraz samochód osobowy 5-letni Citroen C4 (w leasingu na potrzeby działalności gospodarczej). Oświadczył, że w tym roku przebywał na zwolnieniu lekarskim i musi zbierać środki finansowe na zabiegi i rekonwalescencję. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wskazał miesięczne wydatki: energia elektryczna – 200 zł, wywóz nieczystości płynnych – 180 zł, wywóz nieczystości stałych – 40 zł, zakup oleju napędowego grzewczego – 3.000 zł kwartalnie (1.000 zł m-cznie), podatek od nieruchomości - 267 zł (22,33 zł m-cznie), telefon, internet – 300 zł oraz zakup żywności, środków czystości, odzieży – około 1.000 zł. Dodatkowo skarżący spłaca kredyt z ratą 444,22 CHF (około 1.500 zł) oraz ponosi koszty utrzymania dzieci: wyżywienie – 500 zł miesięcznie, dodatkowe lekcje z języków oraz innych przedmiotów – około 500 zł miesięcznie oraz ubrania i inne przedmioty – około 500 zł. Koszt utrzymania mieszkania wynosi 700 zł, natomiast domu około 2.000-3.000 zł. Oświadczył, że nie prowadzi żadnej działalności rolniczej i nie pobiera dopłat, gdyż grunty rolne zostały nieodpłatnie wydzierżawione. Wskazał także, że jego działalność gospodarcza polega na sprzedaży artykułów mleczarskich, ale nie uzyskuje aktualnie żadnych dochodów. Postanowieniem z 10 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 29 sierpnia skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2012 r. Po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, postanowieniem z dnia 18 września 2012 r., na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej p.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zdaniem sądu znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia i dokumenty nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kwoty 100 zł pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. Sąd podkreślił, że u skarżącego występuje dysproporcja między deklarowanymi dochodami a wydatkami. Miesięczne dochody wynoszą około 6.000 zł (z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżącego oraz działalności gospodarczej żony). Z kolei na wydatki skarżącego składają się: energia elektryczna – 200 zł, wywóz nieczystości płynnych – 180 zł, wywóz nieczystości stałych – 40 zł, zakup oleju napędowego grzewczego –1.000 zł m-cznie, podatek od nieruchomości - 22,33 zł m-cznie, telefon, internet – 300 zł oraz zakup żywności, środków czystości, odzieży – około 1.000 zł., miesięczna rata kredytu 444, 22 CHF (około 1.400 – 1.500 zł), 1.500 zł – wyżywienie dzieci, lekcje języków obcych, ubrania i inne potrzeby oraz koszt utrzymania mieszkania - 700 zł, natomiast domu około 2.000-3.000 zł. Sąd podkreślił, że skarżący wskazał jedynie ogólnie, że jego sytuacja finansowa jest znacznie trudniejsza niż kiedyś. Ponadto skarżący nie udzielił na wezwanie z 6 lipca 2012 r. informacji, m.in. o rodzaju i charakterze prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej za 2011 r. z wyszczególnieniem kwot za styczeń- czerwiec 2012 r., a także dokumentów poświadczających miesięczny dochód żony z umowy o pracę, wyciągów z rachunków bankowych, harmonogramu spłat zaciągniętego kredytu, w związku czym obraz stanu jego wydatków i dochodów nie jest pełny. Również deklarując ponoszenie kosztów związanych z dojazdami do miasta (z uwagi na zamieszkiwanie poza nim) nie wskazał jakichkolwiek kwot. Ich doliczenie do już wymienionych wydatków podniosłoby ich wielkość, co przy zadeklarowanych dochodach i stratach dodatkowo podważa wiarygodność oświadczeń o uzyskiwanych faktycznie zarobkach. Dodatkowo Sąd wskazał, że zasady doświadczenia życiowego pozwalają postawić również tezę, że uzyskanie kredytu w wysokości około 80.000 CHF jest dostępne tylko dla osób posiadających płynność finansową i wysokie, a przede wszystkim stałe dochody. W sytuacji skarżącego dysproporcja między deklarowanymi wydatkami a dochodami jest zauważalna na niekorzyść dochodów. J. N. pismem z dnia 8 października 2012 r. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 18 września 2012 r. podnosząc, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W zażaleniu skarżący wskazał, że sporadycznie korzysta z pomocy rodzinie i nie jest w stanie tego udokumentować. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć skarżącego do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżący wykazał bowiem, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwoma synami osiągając dochód miesięczny w wysokości ok. 6000 zł. Zestawienie przychodów i wydatków skarżącego, dokonane na podstawie akt sprawy wskazuje, że nie można go zaliczyć do osób znajdujących się w trudnej sytuacji, w szczególności iż deklarowane miesięczne wydatki w kwocie ok. 6500 zł przewyższają ujawnione przez skarżącego dochody gospodarstwa domowego w kwocie 6000 zł. Powyższe oznacza, że skarżący nie wskazał wszystkich źródeł otrzymywanych dochodów, na co może wskazywać również nie nadesłanie na żądanie referendarza sądowego kopii rachunków bankowych oraz dokumentów poświadczających wysokość dochodu żony. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.