I OZ 776/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 316/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia (...) stycznia 2012 r., nr (...) w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 316/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił E. C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia (...) stycznia 2012 r., nr (...) w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia 16 maja 2012 r. oddalił skargę E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia (...) stycznia 2012 r. nr (...)w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Skarżący, obecny na rozprawie, został pouczony o trybie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku. Skarżący w ustawowym terminie złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a sąd doręczając odpis wyroku z uzasadnieniem ponownie pouczył wnioskodawcę o prawie i trybie wniesienia skargi kasacyjnej. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 19 czerwca 2012 r. W dniu 25 lipca 2012 r. E. C. złożył w Sądzie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, celem wniesienia skargi kasacyjnej. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przez tok postępowania należy rozumieć tok postępowania sądowoadministracyjnego od jego wszczęcia do chwili prawomocnego zakończenia. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po zakończeniu postępowania jest niedopuszczalne. Postępowanie ze skargi skarżącego na decyzję organu w przedmiocie dodatku mieszkaniowego zostało zakończone wyrokiem z dnia 16 maja 2011 r. Sąd doręczył skarżącemu odpis tego wyroku wraz z uzasadnieniem w dniu 19 czerwca 2012 r., zatem trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął z dniem 19 lipca 2012 r. Od dnia 20 lipca 2012 r. wyrok ten jest prawomocny, ponieważ nie przysługuje od niego środek odwoławczy (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Skarżący wniosek o ustanowienie radcy prawnego złożył w dniu 25 lipca 2012 r., a więc już po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego, nie wnosząc przy tym o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W tej sytuacji zdaniem Sądu pierwszej instancji nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa pomocy, ponieważ postępowanie którego dotyczy wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostało prawomocnie zakończone przed złożeniem tego wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej wniósł w dniu 10 września 2012 r. E. C. W motywach zażalenia stwierdził, iż uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji zostało mu doręczone w dniu 19 czerwca 2012 r., natomiast w otrzymanej korespondencji brak było pouczenia o przysługującym mu trzydziestodniowym terminie do złożenia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl przepisu art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przyjąć należy, że prawo pomocy polegające na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika ma na celu umożliwienie stronie dochodzenia swoich praw w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jak też realizację zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu, gdy jej sytuacja finansowa nie pozwala w pełni skorzystać z przysługujących uprawnień. Inaczej mówiąc chodzi o zapewnienie stronie konstytucyjnego prawa do sądu, bez względu na jej sytuację majątkową i finansową. Z powołanego art. 243 §1 p.p.s.a. wynika, że ustawodawca w sposób wyraźny określił ramy czasowe do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przez określenie "tok postępowania", zawarte w art. 243 §1 p.p.s.a. należy rozumieć tok postępowania sądowoadministracyjnego od chwili jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia. Wyjaśnić więc należy, że samo wystąpienie przez stronę z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie wstrzymuje biegu terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie oznacza, że sprawa sądowoadministracyjna nie jest już sprawą rozpoznawaną przez sąd. Wyjątek stanowi natomiast sytuacja, w której strona złoży wniosek o przyznanie prawa pomocy po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli z jego treści wynika, że przedmiotem zaskarżenia jest to właśnie prawomocne orzeczenie, które strona pragnie wzruszyć przez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy celem wniesienia skargi kasacyjnej czy też wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Gdyby skarżącemu przyznano prawo pomocy polegające na ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika, to po zapoznaniu się ze sprawą i po dokonaniu jej fachowej oceny, mógłby on ewentualnie wywieść skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Mając na uwadze konieczność zapewnienia stronie skutecznego prawa sądu, również po prawomocnym zakończeniu postępowania strona powinna mieć możliwość korzystania z prawa pomocy, jeżeli tylko spełnia przesłanki jego otrzymania. W przeciwnym razie byłaby pozbawiona skutecznego środka prawnego w celu przedstawienia swych racji związanych z twierdzeniem, iż uchybiła terminowi do dokonania czynności procesowej nie ze swej winy, co mogłoby ograniczyć jej prawo do sądu. Każdy taki przypadek należy jednak rozpatrywać indywidualnie, na podstawie okoliczności znajdujących potwierdzenie w aktach sprawy. Skarżący w niniejszej sprawie w piśmie z dnia 24 lipca 2012 r. w sposób jasny wskazał, iż zamierza zaskarżyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 316/12 w drodze złożenia skargi kasacyjnej, a więc tym samym nie ma wątpliwości, iż zamierza zainicjować postępowanie po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego i w związku z tym z uwagi na swoją sytuację finansową zwraca się o prawo pomocy (co także uczynił w piśmie z dnia 24 lipca 2012 r.). W tej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek ten powinien podlegać merytorycznemu rozpoznaniu, a zaskarżone postanowienie, opierające się jedynie na tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w toku postępowania, rozumianym jako czas do uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie jest niezasadne. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.