I OZ 823/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 1 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 372/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem o stwierdzeniu nieważności postanowienia przekazującego według właściwości wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem o przekazaniu zażalenia na postanowienie o przekazaniu wniosku o wydanie kserokopii mapy postanawia: 1. oddalić zażalenie D. W. 2. odrzucić zażalenie M. W. 1. W odpowiedzi na wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o uiszczeniu wpisu od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z [...] marca 2012 r. (nr [...]) w kwocie 200 zł D. W. (dalej: wnosząca zażalenie) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podniosła, że łączny miesięczny dochód brutto jej i męża, z którym prowadzi gospodarstwo domowe, wynosi [...] zł oraz że posiada udziały we własności działek gruntu o łącznej powierzchni 2.500 m². Wskazała także na fakt swojego zadłużenia. 2. Pismem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, doręczonym 4 lutego 2013 r., wezwano wnoszącą zażalenie do sprecyzowania i udokumentowania w terminie 7 dni danych dotyczących jej dochodów, zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, a także wyjaśnienia, między innymi, czy korzysta z pomocy osób trzecich, w jakiej wysokości byłaby w stanie uiścić wpis sądowy, z jakich źródeł czerpała środki na ponoszenie dotychczasowych kosztów postępowania oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających fakt zadłużenia oraz jego wysokość. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnosząca zażalenie wskazała, że nie jest w stanie uiścić kwoty wpisu oraz załączyła kserokopię dokumentu, z którego wynika, że przyznane jej świadczenie emerytalne wynosi [...] zł, a wnosząca zażalenie otrzymuje je w wysokości [...] zł. netto. Oświadczyła także, że swoją trudną sytuację majątkową wykazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy. 3. Postanowieniem z 20 lutego 2013 r. (sygn. akt II SA/Wr 372/12) referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił wnoszącej zażalenie przyznania prawa pomocy. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem w dniu 19 marca 2013 r. wnosząca zażalenie złożyła sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazała, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, a wszystkie prośby i oświadczenia są interpretowane na jej niekorzyść. 4. Postanowieniem z 4 kwietnia 2013 r. (sygn. akt II SA/Wr 372/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, między innymi, że wnosząca zażalenie nie wskazała udokumentowanych okoliczności, które powodują niemożność poniesienia kosztów postępowania. Co więcej, nie przedłożyła stosownych dokumentów ani na skutek wezwania w tym przedmiocie, ani na etapie złożenia sprzeciwu. Podniesione przez wnoszącą zażalenie okoliczności, na których oparła wniosek o przyznanie prawa pomocy (niemożność uiszczenia żadnych kosztów postępowania, fakt zadłużenia), zostały w istocie jedynie zasygnalizowane, a nie wykazane, czyli dowiedzione, udokumentowane, udowodnione. Podany we wniosku łączny dochód miesięczny brutto wnoszącej zażalenie oraz jej męża, w wysokości [...] zł, wskazuje, że wnosząca zażalenie posiada stały miesięczny dochód, z którego może pokryć koszty postępowania. 5. W piśmie z 1 maja 2013 r. D. W. złożyła zażalenie, między innymi, na postanowienie z 4 kwietnia 2013 r. W uzasadnieniu wskazała, w szczególności, że "wydane postanowienia i zarządzenia są niesprawiedliwe i pozbawiają nas prawa do obrony, w których sędziowie i Sądy rażąco naruszali prawo". Jest zmuszana do sprzedaży swojej części nieruchomości oraz do prowadzenia księgowości "przy dochodach [...]". Sąd nieprawdziwie twierdzi, że wnosząca zażalenie nie złożyła dokumentów. Ponadto, wnosząca zażalenie podniosła, że "nikt z nami nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego". Wnosząca zażalenie stwierdziła, że Sąd nie wie, jakie jest minimum socjalne i jakie są potrzeby starszych osób, które z wiekiem wymagają leczenia, większej opieki i ile kosztuje leczenie, nawet przy grypie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Stan prawny, istotny w niniejszej sprawie, jest następujący. 6.1. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo, oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. 6.2. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy. 6.3. Zgodnie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku. 6.4. Zgodnie z art. 252 § 3 p.p.s.a., postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy doręcza się stronie, która złożyła wniosek. Zażalenie na to postanowienie przysługuje wyłącznie wnioskodawcy. 7. Stosując wyżej ustalony stan prawny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, co następuje. 7.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu trafnie ustalił, że wnosząca zażalenie nie wykazała, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć D. W. do osób, których środki do życia są wyjątkowo ograniczone. Wnosząca zażalenie wykazała bowiem, że prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe i osiąga wspólnie dochód miesięczny w wysokości [...] zł oraz posiada udziały gruntu o łącznej powierzchni 2.5000 m². 7.2. W niniejszym postępowaniu skorzystano z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i wezwano wnoszącą zażalenie do sprecyzowania i udokumentowania w terminie 7 dni danych dotyczących jej dochodów, zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, a także wyjaśnienia, między innymi, czy korzysta z pomocy osób trzecich, w jakiej wysokości byłaby w stanie uiścić wpis sądowy, z jakich źródeł czerpała środki na ponoszenie dotychczasowych kosztów postępowania oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających fakt zadłużenia oraz jego wysokość. Wnosząca zażalenie nie uczyniła zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawiła wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Składanie niewiarygodnych oświadczeń i brak współpracy z Sądem pomimo stosownych wezwań uniemożliwia ocenę rzeczywistych zdolności finansowych wnoszącej zażalenie. 7.3. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że wnoszącej zażalenie pozostaje kwota, która pozwala jej uiścić wpis bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wnosząca zażalenie nie wykazała okoliczności, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. 7.4. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że w zażaleniu nie podniesiono żadnych argumentów, które pozwalałyby na podważenie ustaleń, poczynionych przez Sąd pierwszej instancji, co do jej stanu majątkowego i rodzinnego, a które skutkowałyby stwierdzeniem, że istnieją podstawy do przyznania wnoszącej zażalenie prawa pomocy. W szczególności D. W. nie wykazała, że fakt, że jest stroną również w innych postępowaniach przed sądami administracyjnymi uniemożliwia jej uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie ze względu na wydatki, jakie ponoszą w tamtych postępowaniach. 7.5. Odnosząc się do zażalenia M. W., Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że postanowienie Sądu z 4 kwietnia 2013 r. dotyczy jedynie wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy, a więc jedynie jej interesu prawnego i ich obowiązków. Skoro zażalenie na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy przysługuje wyłącznie wnioskodawcy (art. 252 § 3 p.p.s.a), to zażalenie M. W. podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne. 8. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 oraz art. 50 § 1 w związku z art. 58 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.