II SA/Wa 1003/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Agnieszka Góra – Błaszczykowska (spr.), Adam Lipiński, , Protokolant Elwira Sipak, specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium Ministra za osiągnięcia w nauce - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie art. 178 ust. 1 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2012 r. w sprawie odmowy przyznania E. Z. stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2011/2012. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że decyzją dnia [...] grudnia 2011 przyznał E. Z. studentce II roku studiów wyższego stopnia Akademii Wychowania Fizycznego w [...] stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2011/2012 w wysokości [...] zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. prorektor do spraw akademickich Akademii Wychowania Fizycznego w [...], złożył do Ministra wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwagi na fakt wcześniejszego ukończenia przez studentkę pierwszego kierunku studiów - wychowanie fizyczne, na tej samej uczelni i uzyskanie tytułu magistra. Z tej przyczyny wstrzymano wypłatę stypendium. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r. wznowiono postępowanie w sprawie i wstrzymano wykonanie decyzji własnej. Decyzją z [...] stycznia 2012 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego odmówił przyznania E. Z. stypendium za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2011/2012. Na uzasadnienie podał, że zaistniały negatywne przesłanki przyznania stypendium, przewidziane w art. 184 ust. 5 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym polegające na tym, że uprzednio studentka ukończyła inny kierunek studiów i uzyskała tytuł zawodowy magistra. E. Z. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o uchylenie decyzji w całości i przyznanie stypendium za osiągnięcia w nauce na rok 2011/2012. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] marca 2012 r. utrzymał w mocy decyzję własną, nie znajdując podstaw do jej uchylenia oraz podkreślając znaczenie art. 184 ust. 5 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym, wykluczającego możliwość przyznania stypendium naukowego osobie, która ukończyła już inny kierunek studiów i uzyskała tytuł zawodowy magistra. Skargę na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E. Z. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi zarzuciła, że stypendium dotyczyło zostało jej przyznane za ponadprzeciętne wyniki, osiągnięte w roku akademickim 2010/2011, złożyła wniosek zgodnie z procedurą i w terminie, przewidzianym w przepisach. Znowelizowany przepis art. 184 ust 5 ustawy, zdaniem skarżącej, skierowany jest do Ministra, a przepisy wykonawcze do ustawy nie zostały zmienione i pozostają w mocy. Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz. U. z 2006 r., Nr 153, poz. 1093) kompleksowo reguluje wszystkie warunki uzyskania stypendium oraz tryb jego wypłacania. Zgodnie z rozporządzeniem nie ma znaczenia, czy dana osoba ukończyła wcześniej inny kierunek studiów, uzyskując tytuł magistra. Cytowane rozporządzenie obowiązuje do dnia złożenia skargi, obowiązywało również w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a uczelnia nigdy nie przystąpiła do wypłaty stypendium. Zaskarżona decyzja narusza konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych, budowania zaufania obywatela do państwa oraz budowania zaufania do organów administracji publicznej. Nadto skarżąca zarzuciła, że stypendium stanowi jej główne źródło utrzymania podczas studiów, dlatego zaskarżona decyzja jest rażąco niesprawiedliwa. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji są prawidłowe. Stosownie do treści art.184 ust. 5 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz .U z 2012 r., poz. 572), powoływana dalej jako ustawa) studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Świadczeniami, o których mowa w art. 173 ust. 1 ustawy są m.in. stypendium socjalne; stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych; stypendium rektora dla najlepszych studentów; stypendium ministra za osiągnięcia w nauce; stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe; Powyższe brzmienie ustawy zostało wprowadzone ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 21 kwietnia 2011 r.). W uzasadnieniu projektu zmiany ustawy prawo o szkolnictwie wyższym zaznaczono, że "proponowane w niniejszej nowelizacji zmiany legislacyjne, będące efektem prawie dwuletnich konsultacji społecznych, wynikają z potrzeby dostosowania naszego systemu szkolnictwa wyższego do bezprecedensowego wzrostu skali zadań, które przed nim stanęły, a także z potrzeby harmonizacji tego systemu z rozwiązaniami wdrażanymi w Europejskim Obszarze Szkolnictwa Wyższego. W obliczu niewątpliwego sukcesu, jakim jest prawie pięciokrotny wzrost liczby studentów w ostatnich dwudziestu latach, priorytetem staje się podniesienie jakości studiów i efektywności systemu szkolnictwa wyższego". Strategicznymi celami polityki rządu wobec zarządzania szkolnictwem wyższym będą (m.in.): zwiększenie dostępności do studiów, szczególnie dla osób mniej zamożnych i zapewnienie najbardziej uzdolnionym studentom lepszych warunków do rozwoju w kraju. Projektodawcy przyjęli, że przez zwiększenie dostępności do studiów wyższych rozszerzona zostanie dostępność do bezpłatnego systemu kształcenia. Podejmowanie jednocześnie studiów na więcej niż jednym kierunku powodujące blokowanie miejsc na bezpłatnych studiach stacjonarnych innym studentom, zmuszonym tym samym do podejmowania studiów płatnych, zostanie zarezerwowane dla 10 % najlepszych studentów. Zwolnione w ten sposób miejsca przeznaczone będą dla tych studentów, szczególnie ze środowisk o niższym kapitale kulturowym, którzy dotychczas płacili za studia. Przez uproszczenie i zwiększenie przejrzystości systemu, większa pomoc materialna zostanie skierowana do najuboższej młodzieży. W nowym systemie pomocy materialnej proponuje się zmianę dotychczasowych, wielokrotnie krytykowanych również przez organizacje międzynarodowe, proporcji między środkami z dotacji przeznaczonymi na stypendia i świadczenia o charakterze socjalnym a środkami na stypendia za wyniki w nauce (...). Proponowane rozwiązania pozwolą skorzystać ze stypendium socjalnego większej liczbie studentów i doktorantów o niskich dochodach w ramach tych samych środków budżetowych. W podsumowaniu uzasadnienia projektu ustawy zaznaczono, że "wieloetapowe konsultacje społeczne, w tym także spotkania przedstawicieli kierownictwa MNiSW ze środowiskiem akademickim i studenckim poszczególnych uczelni, z przedstawicielami nauki, z członkami organizacji przedstawicielskich środowiska akademickiego i studenckiego wpłynęły na zwiększenie poziomu akceptacji środowiska akademickiego dla wprowadzanych rozwiązań". Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej cele nowelizacji ustawy prawo o szkolnictwie wyższym nie może budzić wątpliwości, że w zakresie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia w nauce - będące przedmiotem sprawy niniejszej - ustawodawca również dążył do wyrównania szans studentów bardzo zdolnych, lecz mniej zamożnych, na rozpoczęcie i ewentualnie kontynuowanie przez nich studiów wyższych (w celu ukończenia studiów II stopnia). Dlatego nowelizując art. 184 ustawy wyeliminowano możliwość uzyskania stypendium przez osoby, które już ukończyły inny kierunek studiów, a obecnie studiują na drugim kierunku studiów. Takim osobom prawo do przedmiotowego stypendium nie przysługuje. Sąd w składzie niniejszym pragnie zaznaczyć, iż zrozumiałe jest rozczarowanie skarżącej, która liczyła na otrzymywanie stypendium przyznanego jej za niewątpliwie wybitne osiągnięcia naukowe i sportowe. Niemniej jednak ratio legis nowelizacji o szkolnictwie wyższym (w tym m.in. art. 184) było wyrównanie szans edukacyjnych studentów w sytuacji, gdy ministerstwo ani uczelnie wyższe nie mają finansowych możliwości przyznawania stypendiów wszystkim potrzebującym albo też wszystkim osiągającym nawet wybitne wyniki w nauce. Dlatego ustawodawca, kierując się zasadą równości oraz dostępu do nauki, zdecydował się na wprowadzenie przepisu, który pozwala na przyznawanie stypendiów tylko tym studentom, którzy nie mieli jeszcze szansy ukończyć żadnego kierunku studiów. Sprawiedliwość wymaga, aby z grupy tej zostali wyłączeni ci studenci, którym Państwo zapewniło już ukończenie jednego kierunku studiów. Pomoc Państwa - w postaci wypłacania stypendium - nie może być kierowana do tych, którzy uzyskali już tytuł magistra, gdyż ich osiągnięcia - jako osób bardziej doświadczonych i jednak lepiej wykształconych- będą bardziej spektakularne niż tych studentów, którzy dopiero rozpoczynają studia na pierwszym kierunku studiów. O trafności powyższego stanowiska świadczy choćby pobieżna analiza sukcesów naukowych i sportowych skarżącej - nie do osiągnięcia dla studenta, który dopiero zaczyna studiować. Skarżąca ma nie tylko wybitne osiągnięcia sportowe, ale również m.in. bierze czynny udział w konferencjach naukowych. Takiej szansy nie mają zbyt często studenci, studiujący (po raz pierwszy): najczęściej nie biorą udziału w konferencjach choćby dlatego, że nie mają wystarczającej wiedzy i obycia, by w ogóle się na konferencje zgłosić. Zatem porównanie osiągnięć skarżącej z osiągnięciami studentów, studiujących dopiero swój pierwszy kierunek studiów sprawia, że Minister przyznawałby stypendia w zasadzie tylko studentom, którzy już ukończyli jakiś inny kierunek studiów, bo ich osiągnięcia prawie zawsze będą bardziej spektakularne niż pozostałych. Byłoby to niezgodne z ratio legis ustawy, której zamiany zostały wprowadzone celem wyrównywania szans edukacyjnych. Jak trafnie zaznaczył organ w opisanej wyżej sytuacji prawnej i okolicznościach faktycznych, leżących u podstaw nowelizacji, ustawodawca sformułował przepisy przejściowe w sposób umożliwiający bezpośrednie stosowanie znowelizowanej ustawy od dnia jej wejścia w życie. Z tego punktu widzenia organ trafnie uznał, że postępowanie w sprawie przyznania stypendium jest wszczynane na wniosek rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni, przekazany przez rektora uczelni. Zatem nie ma znaczenia data złożenia wniosku o stypendium przez skarżącą, w szczególności złożenie wniosku we wrześniu, a więc pod rządami ustawy w poprzednim brzmieniu, nie spowodowało konieczności zastosowania przepisów ustawy prawo o szkolnictwie wyższym w brzmieniu sprzed nowelizacji. O trafności powyższej analizy świadczy literalna treść § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 16 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz.U.2006.153.1093), zgodnie z którym wnioski o przyznanie stypendium rektorzy przekazują właściwemu ministrowi w terminie od dnia [...] lipca do dnia [...] października. W konsekwencji nie mają znaczenia twierdzenia skarżącej dotyczące wpływu daty złożenia przez nią wniosku o przyznanie stypendium na konieczność rozpoznania jej wniosku według przepisów ustawy sprzed nowelizacji. Jak bowiem jasno wynika z powołanego przepisu rozporządzenia, nie ma znaczenia data złożenia wniosku przez studenta, lecz jedynie data złożenia wniosku przez rektora do właściwego ministra. Faktem jest, że rektor nie zweryfikował danych skarżącej i nie sprawdził, czy przypadkiem nie ukończyła ona innego kierunku studiów, co eliminowałoby możliwość przyznania jej stypendium. Niemniej jednak to uchybienie nie daje skarżącej podstawy do twierdzenia o ochronie praw nabytych, bo żadnych praw do stypendium nie nabyła ani przez to, że posiadała wybitne osiągnięcia, ani przez złożenie wniosku o przyznanie stypendium pod rządami uprzednio obowiązującej ustawy o szkolnictwie wyższym. Z powołanego już rozporządzenia wynika brak konieczności weryfikowania złożonych przez studentów wniosków przez organy inne niż minister, w szczególności przez rektorów. Do uprawnień rektorów należy tylko przyjmowanie wniosków i obowiązek ich przekazywania właściwemu ministrowi w terminie wskazanym w rozporządzeniu. Nie można też przyjąć - jak to czyni skarżąca w treści skargi - że skoro została "wytypowana" przez rektora do uzyskania stypendium, spodziewała się, iż stypendium uzyska. Podkreślenia wymaga uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu stypendium za wybitne osiągnięcia naukowe i sportowe, która podejmowana jest w granicach tzw. uznania administracyjnego, ponieważ organ może (a więc nie musi) przyznać tego rodzaju pomoc studentowi. Teza o uznaniowym charakterze ww. decyzji jest powszechnie zaakceptowana w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, nie budzi również żadnych wątpliwości sądu orzekającego w sprawie niniejszej. W szczególności więc przedstawienie przez rektora wniosku o przyznanie stypendium nie powoduje konieczności przyznania tego stypendium przez ministra ale tylko - o ile przedstawienie nastąpiło w terminie, o którym mowa w § 8 rozporządzenia - konieczność rozpoznania wniosku. Rozpoznanie wniosku nie oznacza konieczności przyznania stypendium, czyli pozytywnego dla wnioskodawcy rozpoznania. Nie jest trafny zarzut skarżącej, iż skoro rozporządzenie - jako warunku przyznania stypendium - nie zawiera zastrzeżenia, iż student nie mógł wcześniej ukończyć innego kierunku studiów, stypendium powinno zostać jej przyznane. W tym zakresie oczywiste jest, że akt rangi ustawowej ma pierwszeństwo przed rozporządzeniem oraz, że to właśnie w ustawie doprecyzowano warunki przyznawania stypendiów. Ustawodawca świadomie i celowo, z przyczyn, o których była mowa wyżej, odebrał możliwość przyznania stypendium studentom, którzy ukończyli już inny kierunek studiów. Treść rozporządzenia nie może być wykładana w sposób sprzeczny z jasno wyartykułowaną intencją ustawodawcy co do tego, komu w ogóle można przyznać stypendium (art. 184 ustawy). Rozporządzenie natomiast - jak wynika choćby z jego tytułu - zostało wydane "w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe". Uszczegóławia ono zatem podstawowe warunki przyznania stypendium, określone w ustawie. Podstawowym warunkiem – według znowelizowanej treści art. 184 ustawy – jest, aby student ubiegający się o przedmiotowe stypendium nie ukończył wcześniej innego kierunku studiów. Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zarzut skarżącej, dotyczący wstrzymania wypłaty stypendium. W sytuacji stwierdzenia braku podstaw do wydania decyzji o przyznaniu stypendium nie budzi wątpliwości, że uczelnia miała prawo wstrzymać jego wypłatę. Niemniej jednak kwestia ta nie może stanowić przedmiotu zainteresowania Sądu w sytuacji, gdy za prawidłową uznaje decyzję o odmowie przyznania stypendium. Nie jest zasadny zarzut skarżącej dotyczący istnienia przepisów intertemporalnych, które nakazywałyby organom przyznanie jej stypendium według zasad, obowiązujących w poprzednim stanie prawnym. Zgodnie bowiem z treścią art. 37 ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 21 kwietnia 2011 r.) Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie: 1) art. 6 ust. 3, art. 9, art. 15 ust. 3, art. 29 ust. 7, art. 96, 105, 162, art. 165 ust. 2, art. 167 ust. 3, art. 187, art. 192 ust. 1 i 4 i art. 201 ustawy, o której mowa w art. 1, zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 8 ust. 9, art. 9, 9b, 9c, art. 15 ust. 3, art. 29 ust. 7, art. 96, 105, 162, art. 165 ust. 3, art. 167 ust. 3, art. 187, art. 191a ust. 8, art. 192 ust. 1 i art. 201 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą; 2) art. 7 ust. 1, art. 22 ust. 2, art. 24 ust. 4, art. 30 ust. 2, art. 31, art. 33 ust. 5 i art. 34 ust. 5 ustawy, o której mowa w art. 2, zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 7 ust. 1, art. 22 ust. 2, art. 24 ust. 5, art. 30 ust. 3, art. 31, art. 33 ust. 5 i art. 34a ust. 3 ustawy, o której mowa w art. 2, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Mające zastosowanie w sprawie niniejszej przepisy art. 178 i 184 nie zostały wymienione w art. 37, więc do niniejszego stanu faktycznego art. 178 i 184 w brzmieniu nadanym nową ustawą stosuje się bezpośrednio od daty jej wejścia w życie. Nie można też za zasadny uznać zarzut skarżącej, iż skoro stypendium zostało jej przyznane słusznie, podlega prawnej ochronie. Sąd administracyjny, jak już zaznaczono na wstępie, sprawuje kontrolę zaskarżonych decyzji w zakresie ich legalności, a nie słuszności, więc skontrolował tylko decyzje odmawiające jej przyznania stypendium i doszedł do przekonania, że były one zgodne z prawem. Z tej też przyczyny nie mógł brać pod uwagę, na co skarżąca wykorzysta ewentualnie przyznane jej stypendium, bo kwestia ta nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na mocy art. 151 p.p.s.a.