II FZ 237/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2012 r. , sygn. akt I SA/Gd 634/12 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 10 kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2012 r. o sygn. akt I SA/Gd 634/12, mocą którego odmówiono przyznania T. G. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje rozstrzygniecie Sąd I instancji wskazał, że w złożonym dnia 16 lipca 2012 r. urzędowym formularzu strona podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dorosłym synem, źródłem utrzymania rodziny są osiągane przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości 3.200 zł brutto, małżonkowie ani ich syn nie są właścicielami nieruchomości, nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, ich miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania (czynsz i opłaty) wynoszą 1.400 zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący wyjaśniła, że złożona przez niego dokumentacja pozwala na dokonanie oceny jego sytuacji finansowej. W ocenie wnioskodawcy, wykazane zostało, iż zaistniały przesłanki do zwolnienia skarżącego od obowiązku ponoszenia wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W sprawie skorzystano z tej możliwości i zobowiązano T. G. do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył jedynie odpis zeznania podatkowego za 2011 r., z którego wynikało, iż uzyskał dochód ze stosunku pracy w wysokości 36.022,95 zł, oraz pismo z dnia 25 października 2012 r., w którym oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych oraz pojazdów mechanicznych. Nadto wnioskodawca zakwestionował zasadność wzywania go o dokumenty odnoszące się do sytuacji finansowej jego małżonki oraz syna, przy czym w stosunku do małżonki powołał się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, a odnośnie syna wskazał, że prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe, zatem jego sytuacja majątkowa nie ma żadnego przełożenia na sytuację wnioskodawcy i nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów obrazujących koszty związane z eksploatacją mieszkania. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany wnioskodawca, jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Przy czym, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Podniesiono, że nie można przyjąć by wnioskodawca dokonał wszelkich starań obrazujących jego sytuację finansową, a w konsekwencji nie wykazał zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 246 § 1 p.p.s.a. W zażaleniu T. G. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie sprawy ponownie, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Uzasadniając wskazał, że przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. określa ściśle przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie można interpretować przesłanek tych w sposób ograniczający dostęp do pomocy prawnej. Nie pozwala on na dokonywanie ocen zasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w świetle innych okoliczności niż te, które zostały wskazane w tym przepisie. Niesłuszne było przyjęcie, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek do zwolnienia go od wpisu sadowego, a złożona dokumentacja pozwalała na dokonanie rzetelnej oraz pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Za niesłuszne uznał również przyjęcie, jakoby uchylał się od przedłożenia dokumentów obrazujących jego sytuację finansową. Podniósł, że przedłożył odpis zeznania podatkowego za rok 2011, który to dokument obrazuje osiągane przeze niego zarobki i sytuację materialną. Złożona dokumentacja wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy prawnej, pozwalała w ocenie wnioskodawcy na dokonanie rzetelnej i pełnej oceny sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1) oraz w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2). Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak - Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Jak trafnie zauważył WSA w Gdańsku to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Ciężar zatem udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dla potwierdzenia jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten nakłada zatem na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wbrew stanowisku wnoszącego zażalenie, WSA w Gdańsku nie był związany jego wnioskiem i twierdzeniami zawartymi w formularzu oraz w piśmie z dnia 25 października 2012 r. Przepis zatem art. 246 § 1 p.p.s.a. nie stanowi wyłącznej i zupełnej regulacji w zakresie prawa pomocy dla osób fizycznych. Procedura przyznawania prawa pomocy nie obejmuje wyłącznie jednego, wskazanego przez wnoszącego zażalenie przepisu. Jest ona uregulowana kompleksowo w Rozdziale 3 Oddziale 2 Działu V p.p.s.a., poświęconym kosztom postępowania. W rozpoznawanej sprawie wobec uznania informacji zawartych przez skarżącego we wniosku za niewystarczające, wezwano go do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej, uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków, czy operacji na rachunku bankowym. Został przy tym pouczony o możliwości rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty, a tym samym o negatywnych skutkach nieprzedłożenia wymaganych dokumentów. To strona nie skorzystała zatem z możliwości rzetelnego wykazania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a tym samym zasadności swojego żądania i w konsekwencji powinna się liczyć z tym, że Sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do uwzględniania jej stanowiska. Trafnie wobec tego ustalił Sąd pierwszej instancji na podstawie znajdujących się w aktach sprawy materiałów, że nie zostały wykazane przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co oznaczało brak podstaw do uwzględniania wniosku. Prawidłowe jest stanowisko, że na podstawie tych niekompletnych danych brak jest podstaw do przyjęcia, że T. G. nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że kwota wpisu od skargi, którą ma na obecnym etapie uiścić skarżący to 100,- zł. Deklarowany przez niego dochód miesięczny to łącznie z małżonką 3.200,- zł brutto. Z deklaracji podatkowej za 2001 r. wynika zaś, że jego miesięczne dochody netto wynosiły wówczas ponad 2.150,- zł, co pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem, w którym wykazał zaledwie 1.200,- zł netto. Ponadto nie utrzymuje on dorosłego syna i nie wiadomo w jakiej części ten ostatni partycypuje w kosztach utrzymania rodziny. Nie zostało także wykazane co składa się na miesięczną kwotę kosztów utrzymania 1.400,- zł. W takim stanie faktycznym Sąd I instancji był w pełni uprawiony do odmowy przyznania prawa pomocy. Nie można wobec tego odmówić racji podanym motywom rozstrzygnięcia, a trafność konkluzji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie została w zażaleniu skutecznie podważona. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.