I OZ 251/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt IV SAB/Wa 130/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. H. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SAB/Wa 130/12, odmówiono J. H. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wobec nieuzupełnienia braków formalnych wniosku i niezłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Od tego postanowienia został wniesiony sprzeciw, co oznacza, że w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowiący, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Skarżący nie wykonał jednak wezwania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt IV SAB/Wa 130/12, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to nie ma podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Sąd podkreślił, że skarżący nie podjął nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu nań obowiązkowi, kwestionując zarówno w sprzeciwie, jak i w zażaleniu jego zasadność. Wobec tego w ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem nie zostało wykazane, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na to postanowienie skarżący złożył zażalenie, z którego wynika, że nie zgadza się on z zapadłym rozstrzygnięciem. Wskazał ponadto, że w obiegu prawnym pozostają prawomocne orzeczenia co do jego "wniosków PPF". Dla przykładu podał sprawę o sygn. akt I OZ 40/13. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast art. 255 powołanej ustawy stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której Sąd pierwszej instancji, gdy powziął wątpliwości co do informacji przekazywanych przez skarżącego, zastosował instytucję określoną w art. 255 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący nie wykonał jednak wezwania Sądu, zakwestionował jedynie samą zasadność wzywania go do ich złożenia. Uznać zatem należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy. Skarżący nie wykazał bowiem w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym miejscu zasadnym będzie zatem przypomnienie o zasadzie wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podnieść, że skarżący zobligowany jest do przestrzegania norm – zarówno prawnych jak i grzecznościowych – przy formułowaniu swoich zarzutów, natomiast treść zażalenia w sposób istotny odbiega od przyjętych standardów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił, jak w sentencji.