II GZ 379/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B. G. M." Spółki z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 11 września 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 523/12 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "B. G. M." Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił wniosek "B. G. M." Spółki z o.o. w B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2012 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji podał, że "B. G. M." Spółka z o.o. w B. wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą m.in. w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi, gdyż jej przychody, w związku z wprowadzeniem przepisów nowej ustawy hazardowej w 2011 r. znacznie zmalały w stosunku do lat 2009 i 2010. Przyczyniła się do tego również podwyżka podatku od gier, tj. ze 180 euro na 2.000 zł od każdego automatu eksploatowanego przez spółkę. To spowodowało, że większość wpływających środków przeznaczana jest na uiszczanie zobowiązań publicznoprawnych. Ponadto, Spółka eksploatuje około 75 % mniej automatów niż pod koniec 2009 r., co powoduje brak środków na bieżącą działalność. Spółka wskazała też, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 1.000.000,00 zł, natomiast wartość środków trwałych wynosi 2.215.465,75 zł. Według ostatniego bilansu Spółka poniosła stratę w wysokości 379.743,93 zł. Na rachunku bankowym posiada środki w wysokości 35.755,04 zł, z tym że są to środki "wyjęte" z automatów do gier o niskich wygranych i przygotowuje się do uiszczenia należności publicznoprawnych oraz pozostałych należności, w tym: 72.000 zł tytułem podatku od gier, około 10.000 zł tytułem czynszu najmu za lokale oraz około 60.000 zł tytułem pozostałych wydatków (tj. daniny publicznoprawne, wynagrodzenia, koszty bieżącej działalności). Łączna wysokość wydatków, do których poniesienia zobowiązana jest Spółka w najbliższym czasie to około 140.000 zł, co znacznie przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. We wniosku stwierdzono również, że środki trwałe Spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. uzasadniając odmowę przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem stwierdził, że powołane przez skarżącą Spółkę przesłanki finansowe nie uzasadniają uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Kondycja finansowa Spółki nie pozwala bowiem uznać, że nie jest ona w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w sprawie. Skala prowadzonej działalności gospodarczej oraz kwota zgromadzonych na rachunku środków (35.755,04 zł), zdaniem Sądu I instancji, nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie wpłynie na sytuację majątkową Spółki. Argumenty odwołujące się do obowiązku ponoszenia wydatków związanych z regulowaniem zobowiązań publicznoprawnych, w tym podatku od posiadanych automatów, również według Sądu nie mogły uzasadniać wnioskowanego zwolnienia. Zarówno bowiem podatki, jak i koszty sądowe stanowią dochód budżetu państwa i przez to są równoważne. W kwestii podniesionej przez skarżącą okoliczności poniesionej straty Sąd I instancji stwierdził, że sama strata nie jest odzwierciedleniem braku możliwości finansowych Spółki i nie musi oznaczać utraty płynności finansowej. Z akt sprawy nie wynika zaś, by skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, zatem nadal funkcjonuje ona w obrocie gospodarczym i powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności, Sąd I instancji odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie "B. G. M." Spółka z o.o. złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) polegające na błędnym przyjęciu, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu strona zaprzeczyła, że dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu w przedmiotowej sprawie, albowiem posiada inne zobowiązania o charakterze publicznoprawnym, których niewykonanie może prowadzić do zaprzestania działalności, a w efekcie – do upadłości skarżącej. Mimo "równości" wszystkich zobowiązań, priorytetem spółki muszą pozostać należności z tytułu urządzanych gier, w tym m.in. należności podatkowe i zobowiązania z tytułu czynszu najmu lokali zajmowanych na potrzeby prowadzonej działalności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona wnosząca o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej - orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż Spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę na koncie bankowym. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w przedstawionych przez Spółkę dokumentach źródłowych wynika, że prowadzi ona działalność gospodarczą i nie ma przy tym informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 379.743,93 zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, kwota zgromadzona na rachunku bankowym skarżącej bezspornie pozwala na uznanie, że Spółka dysponuje aktualnie środkami na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania związane są one z obowiązkiem uiszczenia wpisu sądowego. Koszty związane z najmem lokali, w których skarżąca prowadzi działalność gospodarczą nie mogą być natomiast traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Podsumowując, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na posiadane przez stronę środki finansowe zgromadzone na koncie bankowym, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, o zwolnienie z których wnioskowała. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.