II GZ 489/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B." Spółki z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Ke 523/12 w zakresie oddalenia wniosku o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "B." Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. odmówił "B." Spółce z o.o. z siedzibą w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2012 r., w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 24 kwietnia 2013 r. "B." Sp. z o.o. z siedzibą w B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. skargę kasacyjną od wyroku tut. Sądu z dnia 30 stycznia 2013 r., składając jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu PPF. Intencją wnioskodawcy było uzyskanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wynikało, że skarżąca Spółka prowadziła działalność gospodarczą, m. in. w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, a na koniec marca 2013 r. posiadała na rachunku bankowym środki w wysokości 34.770,08 zł "wyjęte" z automatów do gier o niskich wygranych i przygotowywała się do uiszczenia należności publicznoprawnych za marzec i kwiecień 2013 r. oraz pozostałych należności, na które składały się: 64.000 zł tytułem podatku od gier, około 60.000 zł tytułem czynszu najmu za lokale, około 50.000 złotych tytułem pozostałych wydatków (pozostałe daniny publicznoprawne, wynagrodzenia, pozostałe koszty bieżącej działalności). W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała na brak posiadania środków na opłacenie wpisu sądowego od skargi, gdyż w związku z wprowadzeniem nowych przepisów ustawy o grach hazardowych przychody Spółki w roku 2011 i 2012 zmalały znacząco w stosunku do roku 2009 i 2010. Podwyżka podatku od gier ze 180 euro do 2.000 złotych od każdego automatu eksploatowanego przez Spółkę spowodowała bowiem, że środki wpływające do spółki przeznaczone są przede wszystkim na regulowanie danin publicznoprawnych (których brak opłacania może wiązać się z cofnięciem zezwolenia). Ponadto spółka eksploatowała około 75% mniej automatów niż pod koniec 2009 r., wobec czego nie miała środków na bieżącą działalność. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że z pozostałej dokumentacji zgromadzonej w aktach sądowych wynikało, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej spółki wynosi 1.000.000 zł, przy czym zgodnie z bilansem ostatni rok obrotowy zamknięto stratą w wysokości 379.743,93 zł, a wartość środków trwałych wynosiła 2.215.465,75 zł. W ocenie Sądu przesłanki finansowe i zarzuty, które powołuje strona skarżąca odpowiednio we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonym sprzeciwie nie uzasadniały uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawiała kondycja finansowa Spółki, która nie pozwalała uznać, że nie była ona w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc pod uwagę skalę, na jaką Spółka prowadzi działalność gospodarczą, brak było podstaw aby przyjąć, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie wpłynie w jakikolwiek sposób na jej kondycję finansową. Odnosząc się do podnoszonego przez stronę argumentu o konieczności opłacania podatków, czynszu najmu, wynagrodzeń, itd., Sąd I instancji stwierdził, że są to zwykłe koszty prowadzenia działalności gospodarczej, nie można ich zatem uznać było za okoliczności nadzwyczajne, przemawiające za zwolnieniem strony od kosztów sądowych. Reasumując, analiza aktualnej sytuacji finansowej Spółki nie dała podstaw do przyjęcia, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. złożyła "B." Sp. z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a.), polegające na błędnym przyjęciu, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W uzasadnieniu strona zaprzeczyła, że dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu w przedmiotowej sprawie, albowiem zgromadzone środki pieniężne mają być wykorzystane na uiszczenie należności (podatkowych, z tytułu najmu itp.) niezbędnych dla dalszego funkcjonowania skarżącej Spółki. Tym samym w ocenie Spółki wysokość środków pieniężnych chwilowo zgromadzonych nie może być wyłącznym czynnikiem ocenianym przy uznaniu zasadności wniosku skarżącej w świetle art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W celu oceny stanu majątkowego Spółki konieczne było przeanalizowanie bieżących przepływów Spółki zarejestrowanych na rachunkach prowadzonych dla przedsiębiorstwa czego Sąd I instancji nie uczynił. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji przeanalizował sytuację materialną strony (w tym wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę na rachunku bankowym). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 379.743,93 zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Podkreślenia przy tym wymaga również to, że Spółka nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dokumentów źródłowych, potwierdzających oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym przyjąć należy, że kwota zgromadzona na rachunku bankowym (34.770,08 zł) pozwala na uznanie, że skarżąca dysponuje aktualnie środkami na pokrycie kosztów sądowych w wysokości 250 zł. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.