I SA/Sz 683/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 r. sprawy ze skargi K. H. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 14 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu [...] r. K. H. zgłosił za pośrednictwem agencji celnej do procedury dopuszczenia do obrotu używany samochód osobowy marki marki [...], nr nadwozia [...] Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniem nr nr [...] z dnia [...]r. wszczął postępowanie w sprawie kontroli zgłoszenia celnego, a następnie decyzją nr [...] z dnia [...]r. zaksięgował retrospektywnie kwotę długu celnego w wysokości [...] zł stanowiącą różnicę między prawnie należną kwotą długu celnego w wysokości [...] zł, a kwotą należności celnych przywozowych wynikających z ww. zgłoszenia celnego w wysokości [...] zł. W dniu [...]r. organ ustalił że ojciec skarżącego odmówił przyjęcia przesyłki adresowanej do syna i poinformował że adresat przebywa za granicami kraju. ( k. [...] ) Decyzję doręczono stronie w trybie art. 150 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w dniu [...]r., tj. z upływem ostatniego dnia okresu czternastodniowego, o którym mowa w cytowanym przepisie. W dniu [...]r. do kancelarii Urzędu Celnego w [...] wpłynęło pismo K. H. z dnia [...]r. zatytułowane "odwołanie" i zawierające w swej treści wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...]r. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku K. H. wskazał, iż na podstawie decyzji z dnia [...]r. wykreślono z ewidencji działalność gospodarczą prowadzoną pod adresem ul. [...] w [...], a także w dniu [...]r. został wymeldowany z dotychczasowego adresu. Tym samym nie miał On możliwości odbioru zaskarżonej decyzji, zaś z aktami sprawy zapoznała się [...] r. Strona podała, że od [...]r. przebywa na terenie [...]. Organ ustalił, że [...] r. A. H. dokonał w imieniu i na rzecz brata K. H. ze środków powierzonych wpłaty [...] zł, w tym należności ze skarżonej decyzji. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z [...] r. nr [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że K. H. nie uprawdopodobnił przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi, jak również nie złożył wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. W dniu [...]r. K. H. złożył skargę na postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze zarzucił: • bezzasadne uznanie, iż decyzja nr [...] z dnia [...]r. została skutecznie doręczona w trybie art. 83 ustawy Prawo celne, w sytuacji, gdy przepis ten ma zastosowanie tylko do pism oraz decyzji wydawanych, w sprawach o których mowa w art. 82, • naruszenie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 ust. 1 Prawa celnego poprzez uznanie, iż przyczyna uchybienia terminowi ustała w dniu [...]r., mimo że organ nie dysponował jakimkolwiek oświadczeniem czy dokumentem podpisanym przez Skarżącego, z którego wynikałoby, że powierza bratu środki na spłatę zobowiązań, • naruszenie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 ust. 1 Prawa celnego poprzez uznanie, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi, w sytuacji gdy Skarżący od [...]r. nie przebywał w kraju, tylko na stałe w [...], Jego działalność gospodarcza została wyrejestrowana, a On sam wymeldowany. Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz Skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie ustalił, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga jest zasadna. Spór w niniejszej sprawie dotyczy kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...]r. Naczelnika Urzędu Celnego. Termin do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji wynosi – zgodnie z art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej - 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Przewidziana w art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej możliwość przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, uzależniona jest - jak zasadnie wskazuje w niniejszych sprawach organ, od łącznego spełnienia wymienionych w tymże przepisie przesłanek a mianowicie: strona złoży wniosek o przywrócenie terminu, wniosek ten zostanie złożony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, równocześnie ze złożeniem wniosku strona dopełni tej "uchybionej" czynności, strona uprawdopodobni brak swojej winy w uchybieniu terminu do dokonania danej czynności; podkreślić przy tym należy, że nie jest możliwe przywrócenie wymienionego wyżej 7-dniowego terminu do złożenia wniosku (§ 3). W powołanym art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej wyraźnie zaznaczono, że "w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego", a więc przede wszystkim ustalenia wymaga okoliczność, czy istotnie doszło do uchybienia terminu a więc, czy stronie - podatnikowi skutecznie doręczono decyzję (wystąpił skutek prawny doręczenia) i termin do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg oraz ostatecznie upłynął bezskutecznie z powodu bierności podatnika. Przepisy określające doręczenia zgrupowane w rozdziale 5 działu IV Ordynacji przewidują trzy sposoby doręczenia pisma adresatowi. Pierwszym z nich jest doręczenie właściwe uregulowane w art. 145 ordynacji kiedy pismo zostaje doręczone stronie lub jej pełnomocnikowi jeżeli strona go ustanowiła lub też pełnomocnikowi dla doręczeń. (art. 145 § 2 i 147 § 1 ordynacji). Drugim sposobem jest doręczenie pisma w nieobecności adresata pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu jeżeli podjęły się oddania pisma adresatowi. (art. 149 ordynacji). Trzecim sposobem jest tzw. doręczenie zastępcze jeżeli pismo nie mogło zostać doręczone adresatowi w trybie art. 148 § 1 lub art. 149 o.p. ordynacji. Tryb ten polega na przechowywaniu pisma przez pocztę przez okres 14 dni w placówce pocztowej, zawiadomieniu dwukrotnym adresata o pozostawieniu pisma w tej placówce. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. Zawiadomienia pozostawia się w skrzynce pocztowej, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Pismo - w przypadku jego nie podjęcia uważa się za doręczone z upływem ostatniego dnia przechowywania. (art. 150 o.p.). Doręczenie zastępcze ma na celu zapewnienie skuteczności doręczeń pism w sytuacji, gdy adresat świadomie ich nie odbiera. W niektórych sytuacjach będzie to jedyna możliwość doręczenia pisma. Ustawodawca stworzył pewną fikcję doręczenia pisma dzięki której uniemożliwił uchylanie się od opodatkowania, co jest przecież działaniem, które nie może być tolerowane. Jednak, co należy podkreślić warunkiem zastosowania trybu określonego w art. 150 o.p. jest niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 o.p. Oznacza to, że skorzystanie z art. 150 o.p. winna poprzedzić próba doręczenia pisma w sposób określony w art. 148 § 1 lub art. 149 o.p. Skuteczne doręczenie pisma zatem na podstawie art. 150 o.p. jest uzależnione od zgodnej z prawem próby doręczenia pisma na zasadach określonych w art. 148 § 1 lub art. 149 o.p., w tym w szczególności na prawidłowy adres osoby, do której pismo jest kierowane. Doręczenie winno bowiem nastąpić w miejscu, gdzie adresat mieszka aktualniea nie w jakimkolwiek miejscu, jak również nie w mieszkaniu, w którym mieszkał w przeszłości. Warunkiem zastosowania art. 150 o.p. jest bowiem to, aby adresat pisma istotnie mieszkał pod wskazanym adresem, a jedynie nie jest możliwe doręczenie mu pisma w inny sposób przewidziany w ustawie. Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy organ zupełnie pominął ustalenia związane z miejscem zamieszkania skarżącego. W aktach postępowania (k. [...]) znajduje się informacja która wpłynęła do Urzędu Celnego w [...] w dniu [...]r. z Urzędu Gminy w [...] z której wynika że K. H. jest zameldowany na pobyt stały ul. [...] w [...]. Jednocześnie Urząd Gminy informuje, że toczy się postępowanie administracyjne o wymeldowanie z powyższego adresu. W aktach znajduje się także notatka służbowa z dnia [...]r. kontrolera celnego z której wynika, że K. H. przebywa za granicą. Do odwołania złożonego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu została także załączona decyzja Urzędu Gminy w [...] z dnia [...]r.którą to organ orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. Z uzasadnienia decyzji wynika, że skarżący faktycznie nie mieszkał pod wskazanym od roku [...]r. Mając na względzie powyższe podkreślić należy jeszcze raz, że podstawowym warunkiem skuteczności zastępczego doręczenia, o którym mowa w art. 150 § 1 Ordynacji podatkowej, jest prawidłowy adres osoby, do której pismo jest adresowane. Przepis ten zakłada bowiem, że adresat mieszka pod wskazanym adresem, a jedynie zachodzi niemożność doręczenia mu pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających. "Mieszkaniem" jest lokal w miejscowości, o jakiej mowa w art. 25-28 k.c., w którym adresat (albo osoba wymieniona w art. 26 i 27) przebywa z zamiarem stałego pobytu. Przy tym podatnik ma obowiązek wykazania, że nie mieszka pod adresem zameldowania, na który kierowane są przeznaczone dla niego przesyłki, natomiast organ - jeśli powołuje się na skuteczność doręczenia przesyłki pod wskazanym przez nią adresem i wynikające stąd konsekwencje prawne musi wykazać że strona zamieszkuje pod wskazanym adresem. Oczywistą jest przy tym kwestia gwarancyjnego charakteru przepisów o doręczeniu przesyłek stronom (i innym podmiotom), bo tylko doręczenie dokonane zgodnie z przepisami jest skuteczne i to organ ponosi odpowiedzialność za prawidłowość doręczeń w przypadku zaistnienia wadliwości w tym zakresie, nie mogą one skutkować negatywnymi konsekwencjami dla podatnika. Sąd dopuścił dowód ze złożonych przez skarżącego pism na okoliczność jego pobytu w [...]. Powyższe oznacza, że organ nie mógł uznać, iż decyzja nr [...] z dnia [...]r.została skutecznie doręczona jej adresatowi w trybie, o którym mowa w art. 150 Ordynacji podatkowej w dniu [...]r., tj. z upływem ostatniego dnia okresu czternastodniowego, o którym mowa w cytowanym przepisie. Dyrektor Izby Celnej nie udowodnił, że doszło w sprawie do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, a w konsekwencji na obecnym etapie postępowania organ nie mógł odmówić przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, gdyż nie wykazał jednej z przesłanek art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, a mianowicie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Tak więc, nie mógł rozpocząć się bieg czternastodniowego terminu do wniesienia odwołania. Postępowanie w sprawie przywrócenia terminu dotyczy bowiem terminu uchybionego a zatem takiego, który rozpoczął bieg i upływał przed dokonaniem wyznaczonej dla niego czynności. Warunkiem niezbędnym dla merytorycznego rozstrzygnięcia tak określonej sprawy jest więc ustalenie, że dany termin procesowy zaistniał w określonej dacie w sposób zgodny z prawem. W przypadku odwołania od decyzji, termin do jego wniesienia liczy się od dnia doręczenia decyzji stronie (pełnomocnikowi). Prawidłowe doręczenie decyzji ma więc istotne znaczenie dla określenia terminu do wniesienia odwołania. Nieskuteczne doręczenie decyzji organu pierwszej instancji, a więc sytuacja, w której decyzja nie weszła do obrotu prawnego (art. 212 Ordynacji podatkowej) powoduje niedopuszczalność odwołania (art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej). W przypadku zaś, gdy doręczenie było prawidłowe, a odwołanie złożono po terminie, organ odwoławczy wydaje postanowienie o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania (art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Ustalenie, że decyzja podatkowa została doręczona, oraz że upłynął termin do wniesienia odwołania, ciąży na organie odwoławczym skoro zaistnienie tych okoliczności obliguje organ odwoławczy do stwierdzenia, w formie postanowienia, tego faktu oraz warunkuje możliwość rozstrzygania sprawy o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżone postanowienie stwierdzając naruszenie prawa w sposób określony w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz zasądził koszty postępowania działając na podstawie art. 200 tej ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające na okoliczność spełnienia warunków określonych w art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa dla przyjęcia skuteczności doręczenia w tym trybie decyzji bądź też podjąć kolejną próbę skutecznego doręczenia skarżącemu.