II FZ 1043/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I SA/Łd 605/12 w przedmiocie odmówienia przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi D. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 29 lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 września 2012 r., sygn. I SA/Łd 605/12. 1. Postanowieniem z dnia 10 października 2012 r., I SA/Łd 605/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił D. J. (powoływanej dalej jako "Skarżąca") przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 29 lutego 2012 r., nr [...], w przedmiocie podatku od spadków i darowizn. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Łodzi podał, że wyrokiem tegoż Sądu z dnia 4 września 2012 r. oddalono skargę Skarżącej na ww. decyzję Dyrektora IS. W dniu 24 września 2012 r. Skarżąca złożyła pismo zawierające wnioski o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. 2.2. We wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Skarżąca wyjaśniła, że z powodu długotrwałej choroby (operacji stawu kolanowego) nie mogła się stawić osobiście na rozprawie, ponieważ od dnia 27 sierpnia 2012 r. do chwili obecnej przebywa na zwolnieniu lekarskim. W dniu 18 września 2012 r. odebrała pismo od Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. o zajęciu pensji. W związku z tym, że nie otrzymała żadnej informacji o rozstrzygnięciu Sądu, w dniu 18 września 2012 r. zadzwoniła do Sądu i została poinformowana przez pracownika Sądu o możliwości przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Do pisma Skarżąca załączyła dwa zwolnienia lekarskie obejmujące okres od 27 sierpnia do 14 września 2012 r. i od 17 września do 5 października 2012 r. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (Sądu pierwszej instancji): 3.1. Odmawiając przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, WSA w Łodzi stwierdził, że z treści przepisów p.p.s.a. wynika, że uchybiony termin do dokonania czynności należy przywrócić, jeśli łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: (a) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; (b) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi; (c) jednocześnie z wnioskiem zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin; (d) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu oraz powstaną ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego. Spośród tych przesłanek w rozpoznawanej sprawie Skarżąca uczyniła zadość warunkom dopuszczalności wniosku, ponieważ złożyła go z zachowaniem siedmiodniowego terminu od dnia ustania przeszkody do złożenia takiego żądania. O podjęciu wyroku dowiedziała się w dniu 18 września 2012 r., wniosek zaś złożyła w dniu 24 września 2012 r. Dopełniła również czynności, której przekroczony termin dotyczy, ponieważ wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Uchybiła też terminowi do złożenia wniosku, termin ten rozpoczął bowiem swój bieg w dniu 5 września 2012 r., a zakończył w dniu 11 września 2012 r. Uchybienie terminu powoduje też negatywne skutki, bowiem strona utraciła uprawnienie do zaskarżenia wyroku. Skarżąca nie wykazała natomiast niezbędnej do przywrócenia terminu przesłanki, jaką jest uprawdopodobnienie braku winy w jego uchybieniu, o której mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a., co oznacza, że wniosek ten nie mógł zostać uwzględniony. Przy ocenie tej przesłanki, należy zdaniem Sądu pierwszej instancji, brać pod uwagę, co słusznie podkreśla orzecznictwo sądowe i doktryna, obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. postanowienie SN z dnia 7 lutego 2000 r., I CKN 1261/99, Biuletyn SN 2000/5/12). 3.2. Przenosząc powyższe na grunt sprawy, Sąd pierwszej instancji zauważył, że Skarżąca została prawidłowo poinformowana o trybie i sposobie postępowania w razie podjęcia przez Sąd niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia, tj. w razie oddalenia jej skargi. Doręczone Skarżącej w dniu 28 lipca 2012 r., a więc na ponad miesiąc przed wyznaczonym terminem rozprawy, zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej na dzień 4 września 2012 r. zawierało bowiem pouczenie o tym, że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy (k. 27 akt WSA w Łodzi), jak i wyraźne pouczenie, że sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 p.p.s.a.), przy czym oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym lub polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (art. 83 § 3 p.p.s.a.). Pouczenie o tym, że sąd sporządza i doręcza wyrok z uzasadnieniem z urzędu każdej ze stron dotyczyło wyłącznie sytuacji, w której sąd uwzględniłby skargę. Kolejne pouczenie - o tym, że sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia (art. 140 § 2 p.p.s.a.) dotyczyło wyłącznie osób pozbawionych wolności, które z tej przyczyny nie były obecne przy ogłoszeniu wyroku i działających bez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym (k. 24 akt WSA w Łodzi). W rozpatrywanej sprawie w dniu 4 września 2012 r. Sąd podjął wyrok oddalający skargę Skarżącej. Oznacza to, że Skarżąca w celu zaskarżenia tego wyroku powinna była, zgodnie z udzielonym jej pouczeniem, złożyć wniosek o sporządzenie jego uzasadniania najpóźniej w dniu 11 września 2012 r. (wtorek). Skarżąca, nie uczestnicząc w rozprawie sądowej, mając jednak świadomość co do sposobu postępowania, powinna była podjąć działania celem ustalenia rozstrzygnięcia w sprawie jej skargi, co uczyniła dopiero w dniu 18 września 2012 r., a następnie złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Skoro jednak tego pomimo pouczenia nie uczyniła w maksymalnym siedmiodniowym terminie od dnia rozprawy, to uznać należało, że nie dochowała należytej staranności. Okoliczności tej nie zmienia niekwestionowana przez WSA w Łodzi przebyta przez Skarżącą operacja kolana, jak i pobyt na zwolnieniu lekarskim. Pomimo, że z treści wniosku o przywrócenie terminu oraz załączonych do niego zwolnień lekarskich wynika, iż stan zdrowia Skarżącej uzasadnia w dalszym ciągu korzystanie przez nią ze zwolnienia lekarskiego do dnia 5 października 2012 r., to stan zdrowia mógł stanowić przeszkodę osobistego stawienia się na rozprawę w dniu 4 września 2012 r., nie uniemożliwiał jej jednak poczynienia choćby telefonicznie ustaleń co do rozstrzygnięcia Sądu, a następnie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w ustawowym terminie. Pomimo przebywania na zwolnieniu lekarskim wykonała ona w dniu 18 września 2012 r. telefon do WSA w Łodzi, w dniu 24 września 2012 r. złożyła zaś za pośrednictwem poczty wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i wniosek o przywrócenie terminu do złożenia tego pierwszego wniosku. Okoliczności te świadczą zdaniem Sądu pierwszej instancji, o tym, że choroba Skarżącej nie była tego rodzaju, że stanowiła przeszkodę w złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie. Złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest ani czynnością skomplikowaną, ani czynnością, której należy dokonać w sądzie osobiście. Zauważyć też należy, że z treści zwolnień wynika, iż Skarżąca może chodzić (liczba 2 w rubryce 16 druku zwolnienia, oznaczająca "chory może chodzić"). 4. Stanowisko Skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Łodzi, Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji "nieżyciową argumentację oraz brak ludzkiego podejścia do kwestii choroby i niezdolności do wykonywania zwykłych czynności życiowych, w tym także do przemieszczania się, do pisania pism czy poruszania się po mieszkaniu". Uzasadniając swoje zażalenie Skarżąca stwierdziła: "Wniosek o uzasadnienie wysłałam wtedy, kiedy dowiedziałam się o zajęciu mojej pensji, byłam już silniejsza, mogłam z ledwością poruszać się po mieszkaniu. Nie zgadzam się w całości z postanowieniem o odmowie przywrócenia mi terminu do wniosku o sporządzenie uzasadnienia, gdyż stoję na stanowisku, że nie ma tu mojej winy i swój wniosek złożyłam w terminie niezwłocznie po powzięciu wiadomości (18 września 2012 r.) o rozstrzygnięciu sądowym z dnia 4 września 2012 r. Nie potrafię opisać swojego stanu zdrowia tuż po operacji, przebiegu rehabilitacji i nikomu tego nie życzę. Norma prawna nie powinna wyprzedzać normy moralnej, wszak to życie kształtuje nasze relacje i stosunki, a nie człowiek, który dopasowuje zdarzenia do przepisu. Nie jestem w stanie zaplanować upadku, złamania czy zapalenia płuc. To są zdarzenia niezależne i nieplanowane. Zarzuty Sądu o tym, że <> czy też <> nie są argumentem rzeczowym czy zasadnym. W mojej ocenie jest to niegrzeczne, zwłaszcza, że ból nie minął i w dalszym ciągu przebywam na zwolnieniu lekarskim". 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, dlatego podlega uwzględnieniu, a zaskarżone postanowienie WSA w Łodzi jako nieodpowiadające prawu podlega uchyleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżąca w uzasadniony sposób wnioskuje o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a WSA w Łodzi błędnie ocenił, że w świetle wymogów art. 86 § 1 p.p.s.a. Skarżąca nie wykazała braku winy w niedotrzymaniu terminu ustawowego do złożenia ww. wniosku. 5.2. W myśl art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Uzależnienie skuteczności czynności procesowych dokonywanych przez strony postępowania sądowoadministracyjnego od zachowania terminów procesowych podyktowane jest koniecznością zapewnienia szybkości i sprawności postępowania. Jednakże pozbawienie strony uprawnień procesowych, czy też w ogóle możliwości dochodzenia swych praw przed sądem, w sytuacji gdy naruszenie terminu wynika z przyczyn niezależnych od strony, kolidowałoby z zasadą demokratycznego państwa prawnego (por. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej w skrócie: Konstytucja RP) oraz naruszałoby prawo do sądu (por. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Stąd też, wprowadzając rygor określony w art. 85 p.p.s.a., ustawodawca uwzględnił jednocześnie możliwość wystąpienia sytuacji, w których uchybienie terminowi nastąpi bez winy strony (por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II FZ 992/12, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Uchyleniu negatywnych skutków uchybienia terminowi służy instytucja jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może nastąpić wyłącznie na wniosek strony (por. art. 86 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). 5.3. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Skarżąca w sposób należyty uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Kopie zaświadczeń lekarskich (z potwierdzeniem zgodności z oryginałem) załączone do wniosku o przywrócenie terminu (por. k. 32 i 33 akt WSA w Łodzi) w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości uprawdopodabniają okoliczność, że Skarżąca w okresie od 27 sierpnia 2012 r. do 5 października 2012 r. nie była zdolna do pracy ze względu na leczenie i rekonwalescencję ortopedyczną. Okoliczność ta została przyjęta przez WSA w Łodzi w zaskarżonym postanowieniu. Powyższe zaświadczenia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowią w rozpoznawanej sprawie wystarczające wykazanie okoliczności wyłączających winę w uchybieniu terminu do złożenia ww. wniosku. Nie można zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że okoliczność kontaktu telefonicznego z WSA w Łodzi (celem ustalenia rozstrzygnięcia wydanego przez tenże Sąd w dniu 4 września 2012 r.), która miała miejsce 18 września 2012 r., świadczy jednoznacznie o tym, że Skarżąca mogła zadbać o swoje sprawy poprzez analogiczny kontakt telefoniczny i złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku także w okresie biegu terminu do złożenia tego wniosku (tj. od 5 do 11 września 2012 r.). Sąd pierwszej instancji zdaje się zakładać, że stan zdrowia Skarżącej w okresie leczenia i rekonwalescencji był niezmiennie na tym samym "poziomie", co kłóci się z doświadczeniem życiowym. Domniemanie faktyczne przyjęte przez WSA w Łodzi jest niezgodne z wiedzą powszechną i zasadami prawidłowego rozumowania, bowiem w okresie leczenia stan zdrowia chorego jak najbardziej podlega dynamicznym zmianom (korzystnym lub negatywnym). Twierdzenie Skarżącej, zawarte w zażaleniu, że jej działania zainicjowane 18 września 2012 r. mogły nastąpić w związku z poprawną jej stanu zdrowia po zabiegu operacji kolana, co wcześniej, czyli w dniach bliższych dacie zabiegu, nie mogło mieć miejsca, jest zgodne z doświadczeniem życiowym. Ponadto, dalsze rozważania Sądu pierwszej instancji na temat charakteru operacji kolana jako zabiegu planowanego (por. s. 5 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia) nie są adekwatnym argumentem do wsparcia oceny o niewykazaniu przez Skarżącą braku winy. Planowy charakter zabiegu nie zmienia okoliczności, że Skarżąca znajdowała się w sytuacji leczenia i rekonwalescencji, co utrudniło jej dbałość o własne sprawy. Skarżąca podnosi w zażaleniu, że jest osobą mieszkającą samotnie, co składnia do konkluzji, że nie mogła wcześniej tak zaplanować prowadzenia swoich spraw, aby w odpowiednim czasie powziąć informacje o rozstrzygnięciu wydanym przez WSA w Łodzi. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że wymóg uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, w rozumieniu art. 87 § 2 p.p.s.a., nie jest tożsamy z wymogiem udowodnienia wszystkich okoliczności faktycznych, przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej (por. wyżej powoływane postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II FZ 992/12). Nie jest zatem trafny pogląd WSA w Łodzi odnośnie do konieczności wykazania w sposób bardziej precyzyjny i wiarygodny wystąpienia nagłej przyczyny leczenia i znacznego pogorszenia stanu zdrowia oraz niemożności zlecenia dokonania czynności procesowej innej osobie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wystarczającym środkiem uprawdopodabniającym brak winy w uchybieniu terminu są zaświadczenia lekarskie stwierdzające nieprzerwaną niezdolność do pracy we wskazanym okresie, a także pozwalające wnioskować, że choroba Skarżącej miała charakter poważny i uniemożliwiający codzienne funkcjonowanie. W konsekwencji uznać należy, że Sąd pierwszej instancji niezasadnie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku. 5.4. Uwzględniając zasadność zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 86 § 1 w zw. art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.