I SA/Po 486/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 września 2012r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia oddala skargę Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2012 r., nr [...], na podstawie art. 17 § 1 i art. 157 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. odmówił dokonania zabezpieczenia przeciwko H. F. na podstawie postanowienia Prokuratury Okręgowej w Z. z dnia [...] września 2011 r. o zabezpieczeniu majątkowym, z uwagi na uchybienia formalne wniosku w postaci braku zarządzenia zabezpieczenia na druku urzędowym ZZ-1. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wyjaśnił, że pismem z dnia [...] października 2011 r., sygn. akt [...], Prokuratura Okręgowa w Z. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. o dokonanie zabezpieczenia na majątku H. F., zam. w K. Do przedmiotowego pisma załączono protokół tymczasowego zajęcia mienia ruchomego z dnia [...] września 2011 r. oraz prawomocne postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] września 2011 r., obejmujące zajęcie samochodu osobowego marki O. na poczet grożącej kary grzywny oraz przepadku korzyści majątkowych pochodzących z przestępstwa. Ustosunkowując się do powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. zwrócił się pismem z dnia [...] października 2011 r. do Prokuratury Okręgowej w Z. o przesłanie zarządzenia zabezpieczenia przeciwko H. F. na druku ZZ-1, celem wszczęcia postępowania zabezpieczającego. Odpowiadając na powyższe wezwanie, dnia [...] listopada 2011 r., Prokuratura Okręgowa w Z., wskazała iż nie podziela stanowiska, jakoby do wszczęcia postępowania zabezpieczającego koniecznym było wystawienie zarządzenia zabezpieczenia. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie organ egzekucyjny, powołując się na treść art. 156 § 1 u.p.e.a., stwierdził, że postanowienie Prokuratury Okręgowej w Z. o zabezpieczeniu majątkowym nie zawiera elementów wymienionych w punkcie 5 oraz 8 powołanego wyżej przepisu, a mianowicie nie wskazano okoliczności świadczących o wystąpieniu możliwości utrudniania lub udaremniania egzekucji, a także uniemożliwiono zobowiązanemu ochronę jego praw w postępowaniu zabezpieczającym, z uwagi na brak pouczenia o prawie do zgłoszenia zarzutów. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wskazał, iż organ egzekucyjny jest zobowiązany do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym bez prawa żądania od prokuratora wystawienia zarządzenia zabezpieczenia tylko w sytuacji, gdy postanowienie to odpowiada w warstwie treściowej przepisom powołanego wyżej art. 156 u.p.e.a. oraz zostało opatrzone klauzulą wykonalności przez sąd. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie Prokuratura Okręgowa w Z., pismem z dnia [...] lutego 2012 r., złożyła przeciwko powyższemu rozstrzygnięciu zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie dokumentacji zabezpieczenia majątkowego na mieniu podejrzanego H. F. w sprawie o sygn. akt [...] Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K., celem wdrożenia postępowania zabezpieczającego. Argumentując swoje stanowisko strona wskazała, że postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym podlega wykonaniu przez organ egzekucyjny, bez konieczności wydania przez prokuratora zarządzenia zabezpieczenia, o którym mowa w art. 155a § 1 u.p.e.a. Skarżący podniósł, że podstawę prawną przekazania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym do egzekucji administracyjnej stanowi przepis szczególny, art. 195a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, Dz. U. Nr 90, poz. 557 ze zm.; dalej: k.k.w.), natomiast kwestię dokonania zabezpieczenia majątkowego w postępowaniu karnym regulują przepisy art. 291-293 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.; dalej: k.p.k.). W przypadku polecenia prokuratora zgłoszonego w trybie art. 195a k.k.w. organ egzekucyjny nie dokonuje zabezpieczenia, lecz wyłącznie wykonuje już orzeczone zabezpieczenie. W wyniku rozpatrzenia sprawy w trybie instancji odwoławczej, postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 18 i art. 13 u.p.e.a., Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu organ pierwszoinstancyjny słusznie zwrócił uwagę, że postanowienie Prokuratury Okręgowej o zabezpieczeniu majątkowym nie zawiera wszystkich elementów wskazanych w art. 156 § 1 u.p.e.a., a mianowicie nie wskazano w nim na okoliczności świadczące o wystąpieniu możliwości utrudnienia bądź udaremnienia egzekucji (pkt 5) oraz nie pouczono zobowiązanego o prawie zgłoszenia zarzutów (pkt 8). Brak zarządzenia zabezpieczenia powoduje więc pozbawienie zobowiązanego w postępowaniu zabezpieczającym możliwości skorzystania ze środka zaskarżenia - wniesienia zarzutów, będących podstawową formą zwalczania zabezpieczenia. Podkreślono ponadto, iż w sprawach o zabezpieczenie prowadzonych w trybie u.p.e.a. na wniosek (żądanie) prokuratora żaden przepis kodeksu karnego wykonawczego, kodeksu postępowania karnego, ani tym bardziej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wyłączył stosowania art. 166b u.p.e.a., który stanowi o konieczności odpowiedniego stosowania w postępowaniu zabezpieczającym przepisów z innych działów, w tym m.in. przepisów dotyczących treści i trybu rozpoznawania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, współdziałania określonych podmiotów z organem egzekucyjnym, dokonywania określonych czynności, odstąpienia od czynności egzekucyjnych, wnoszenia skargi na czynności organu egzekucyjnego, itd. Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu stwierdził, że uprawnienie prokuratora do żądania zabezpieczenia obowiązku w administracyjnym postępowaniu zabezpieczającym wynika z art. 195a § 1 k.k.w. Przepis ten stanowi, że jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości organowi określonemu w art. 187 k.k.w., w którym wskazano, że organem jest urząd skarbowy właściwy ze względu na siedzibę pierwszej instancji. Zatem prokurator żądając zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu zabezpieczającym, na mocy art. 195a k.k.w., w świetle przepisu art. 1a pkt 13 u.p.e.a. staje się wierzycielem w rozumieniu przepisów u.p.e.a. W związku z powyższym prokurator - jako wierzyciel - zobowiązany jest do stosowania reguł obowiązujących w egzekucyjnym postępowaniu zabezpieczającym. Tak więc przepis art. 195a k.k.w. nie wyłącza stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W świetle powyższego, jednoznacznie uznano, iż zasadnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. odmówił dokonania zabezpieczenia na podstawie postanowienia Prokuratury Okręgowej w Z. o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] września 2011 r., sygn akt [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prokurator Okręgowy w Z. wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.. Zaskarżonemu postanowieniu Prokurator zarzucił naruszenie przepisów art. 155a i art. 157 § 1 w zw. z art. 2 § 2 u.p.e.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], o odmowie dokonania zabezpieczenia na mieniu podejrzanego H. F., na podstawie postanowienia Prokuratora Okręgowego w Z. o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] września 2011 r. - z powodu braku zarządzenia zabezpieczenia. W uzasadnieniu podniesiono, iż postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym stanowi samoistny tytuł egzekucyjny i przekazanie go do wykonania jest nakazanym przez ustawę następstwem wydania tego orzeczenia. Czynności prokuratora ukierunkowane na wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym podejmowane są w tym przypadku na podstawie przepisów kodeksu karnego wykonawczego. W ocenie skarżącego to prokurator jako organ procesowy uprawniony jest do wyboru sposobu oraz organu, który prowadził będzie egzekucję grożących kar i środków karnych. Ponadto podkreślono, że orzeczenie prokuratora dokonuje zabezpieczenia, zatem zbędne jest wydanie zarządzenia zabezpieczenia, które miałoby być podstawą podjęcia czynności przez urząd skarbowy. Organ egzekucyjny nie dokonuje bowiem zabezpieczenia, lecz wyłącznie wykonuje już orzeczone zabezpieczenie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej - P.p.s.a.). W następstwie kontroli zaskarżonego aktu Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się nie tyle do wskazania organu uprawnionego do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu grożącej kary grzywny oraz przepadku korzyści majątkowych pochodzących z przestępstwa, ile do braków zarządzenia zabezpieczenia, o którym mowa w art. 156 u.p.e.a., bądź w ogóle - co do potrzeby składania takiego zarządzenia przez Prokuratora Okręgowego w Z.. Należy podzielić pogląd wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt II FPS 6/09 (publ.: LEX nr 530104), iż to administracyjny organ egzekucyjny przeprowadza na podstawie art. 2 § 1 pkt 5 i art. 2 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 27 k.k.w. - zabezpieczenie grożącego środka karnego przepadku, według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Pogląd taki reprezentują również: organ egzekucyjny oraz organ odwoławczy, co dobitnie zostało wyrażone w uzasadnieniach postanowień wydanych w obu instancjach administracyjnych oraz w odpowiedzi na skargę. Dla porządku wyjaśnienia wymaga fakt, iż zgodnie z § 1 art. 292 k.p.k. zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego, natomiast § 2 wskazuje, iż zabezpieczenie grożącego przepadku następuje przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Ustawodawca oddzielnie określił sposób zabezpieczenia grzywny, obowiązku naprawienia szkody oraz nawiązki (§ 1), a także grożącego przepadku przedmiotów (§ 2). W pierwszym wypadku co do sposobu zabezpieczenia odesłano do przepisów Kpc, w drugim zaś wyraźnie je określono. Mając na uwadze, że grzywna, obowiązek naprawienia szkody, nawiązka i roszczenia o naprawienie szkody (§ 1), wyrażone są w pieniądzu, chodzi o przepisy określające zabezpieczenie roszczeń pieniężnych (art. 747-754 k.p.c.). Realizacja takiego postanowienia następuje na podstawie art.889-893 i art. 965-972 k.p.c. Jeżeli chodzi o § 2 art. 292 k.p.k. - to jest on wskazaniem sposobu zabezpieczenia, który wiąże podmiot wykonujący postanowienie w wypadku zabezpieczenia grożącego przepadku. Przy tym należy podkreślić, że w celu wyeliminowania zbiegu i konkurencji cywilnych i administracyjnych postępowań zabezpieczających, na podstawie art. 195a § 1 k.k.w., jeżeli jedynym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, organ orzekający zabezpieczenie może zlecić w całości jego wykonanie jednemu organowi wykonawczemu – określonemu w art. 187 k.k.w., to jest urzędowi skarbowemu (naczelnikowi urzędu skarbowego), czyli organowi egzekucyjnemu w rozumieniu art. 1a pkt 7 u.p.e.a. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zapis regulacji prawnej art. 195 a § 1 k.k.w. jest jednym z argumentów uzasadniających tezę o dopuszczalności zabezpieczenia przepadku i nawiązki na rzecz Skarbu Państwa w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. cyt. wyżej uchwała NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt II FPS 6/09). Jeżeli więc jednym postanowieniem, o którym mowa w art. 291§ 1 k.p.k. i w art. 195a. § 1 k.k.w., zabezpieczono grożący przepadek oraz nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa, do których adekwatne jest administracyjne postępowanie zabezpieczające, a następnie administracyjne postępowanie egzekucyjne - oba prowadzone przez administracyjny organ egzekucyjny, oraz zabezpieczono grożącą grzywnę - która zabezpieczana i wykonywana jest co do zasady według przepisów k.p.c., wydający to postanowienie, zamiast rozdzielać jego wykonanie na różne organy odmiennych postępowań prawnych, może, na podstawie szczególnej regulacji art. 195a. § 1 k.k.w., zlecić w całości jego wykonanie jednemu organowi, to jest naczelnikowi urzędu skarbowego. Natomiast w przypadku zbiegu możliwości prowadzenia różnych postępowań egzekucyjnych, to jest kiedy orzeczono przepadek - wykonywany zgodnie z art. 27 k.k.w. według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - uprawniony administracyjny organ egzekucyjny prowadzi również, na podstawie art. 195a § 2 k.k.w., egzekucję orzeczonej jednocześnie grzywny. Istotne znaczenie dla przepisów stosowanych do realizacji postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym ma również przepis art.195a k.k.w., który przewiduje, że egzekucję środka karnego przepadku prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli k.k.w. nie stanowi inaczej. W przepisach k.k.w. brak jest jednak jakichkolwiek postanowień, które derogowałyby stosowanie konkretnych instytucji określonych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w odniesieniu do zabezpieczenia majątkowego. Decydując się zatem na dokonywanie zabezpieczenia przez urząd skarbowy prokurator zobowiązany jest do stosowania wszystkich przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym także przewidzianych w Dziale IV - Postępowanie zabezpieczające - u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Po 1070/07, LEX nr 686458). Warunkiem dokonania zabezpieczenia przez organ egzekucyjny należności publicznoprawnej jest to, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję, o czym stanowi przepis art. 154 § 1 u.p.e.a., wymieniając w punktach przykładowo trzy sytuacje, których spełnienie stwarza domniemanie utrudnienia lub udaremnienia egzekucji. Z kolei przepis art. 155a u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują żadnego wyjątku uprawniającego do odstąpienia od stosowania tego swego rodzaju "tytułu wykonawczego" w postępowaniu zabezpieczającym. Przepis art.156 § 1 u.p.e.a. zawiera cały szereg wymogów formalnych, któremu musi odpowiadać zarządzenie zabezpieczenia, w tym w pkt. 5) i 8) także wskazanie okoliczności świadczących o wystąpieniu możliwości utrudnienia bądź udaremnienia egzekucji. W tym miejscu należy się odnieść do przepisów k.p.k., które w art. 291 § 1 przewidują, że w razie popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, przepadek, nawiązkę lub świadczenie pieniężne albo nałożyć obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, może z urzędu nastąpić zabezpieczenie wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego. Celem instytucji zabezpieczenia jest przeciwdziałanie potencjalnemu ukryciu, sprzedaniu czy też pozbyciu się w inny sposób mienia przez podejrzanego przewidującego wydanie niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Stosowane jest zatem wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że podejrzany może podjąć działania zmierzające do udaremnienia wykonania orzeczenia w przedmiocie m. in. grzywny lub przepadku. Stanowi ona zatem ingerencję w prawo poszanowania własności. Wydanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym jest zawsze fakultatywne. W niniejszym przypadku przepis ten został m.in. wskazany jako podstawa prawna postanowienia o zabezpieczeniu z dnia [...] września 2011 r. w sprawie [...]. Z treści postanowienia oraz uzasadnienia nie wynika, jakie okoliczności miałyby świadczyć o groźbie niewykonania grożącej grzywny i przepadku. Należy zauważyć, że z tego szczególnego dokumentu, jakim jest zarządzenie zabezpieczenia, zobowiązany (podejrzany) musi czerpać wszechstronną wiedzę zarówno o rodzaju należności, okolicznościach faktycznych zabezpieczenia, jak i jej pełnej podstawie prawnej. Godzi się bowiem zauważyć, że w postępowaniu zabezpieczającym z mocy art.166b u.p.e.a. znajdują zastosowanie przepisy dotyczące m.in. zarzutów z art. 33 i 34 u.p.e.a. Tymczasem pouczenie o prawie zobowiązanego do wniesienia tego środka zaskarżenia dokonywane jest w treści zarządzenia zabezpieczenia z uwagi na przepis art.156 § 1 pkt 8) u.p.e.a. Brak zatem zarządzenia zabezpieczenia powodowałby pozbawienie w postępowaniu zabezpieczającym zobowiązanego do skorzystania z tego środka zaskarżenia. Tymczasem żaden przepis k.k.w., k.p.k. jak również u.p.e.a. nie wyłączył stosowania art. 166b u.p.e.a. w sprawach toczących się na wniosek Prokuratora. W realiach niniejszej sprawy nie można zatem uznać, by Prokuratur Okręgowy w Z., kierując do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. wniosek o zabezpieczenie, nie był zobligowany do dołączenia zarządzenia zabezpieczenia, bądź też nie był zobligowany do wskazania okoliczności świadczących o możliwości utrudnienia lub udaremnienia egzekucji. W przeciwnym wypadku zobowiązany pozbawiony byłby podstawowego instrumentu zwalczania zabezpieczenia, jakim są zarzuty przy silnej ingerencji w jego prawo własności, chronionej zresztą zapisem art.64 ust.1 Konstytucji RP. Nie można także zgodzić się z argumentacją skarżącego, jakoby w niniejszej sprawie nie istniał obowiązek wystawienia przez Prokuratora zarządzenia zabezpieczenia. Postanowienie Prokuratora o zabezpieczeniu nie stanowi żadnego "samoistnego tytułu egzekucyjnego", którym Prokurator miałby dokonywać zabezpieczenia, bowiem – jak wyjaśniono wyżej - z mocy wyraźnego przepisu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia (art. 155a § 1 u.p.e.a.). W tym stanie rzeczy, wobec bezzasadności zarzutów skargi, Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a., jak w sentencji wyroku.