I OZ 16/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 485/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił D.S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoimi dziećmi i uzyskuje dochód w postaci alimentów w wysokości 2520 zł miesięcznie. Nie posiada mieszkania ani żadnej innej nieruchomości, jak również nie ma żadnych oszczędności, czy też przedmiotów wartościowych. W związku z tym, że dane zawarte we wniosku nie były – w ocenie Sądu – wystarczające do oceny, czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, została ona wezwana, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 271 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej, w zakresie odnoszącym się do J.S., (który jak wynika z protokołu rozprawy jest jej mężem, mieszka i spożywa posiłki wspólnie ze skarżącą i dziećmi), majątkowej, w zakresie odnoszącym się do domu w C., stanowiącego miejsce zamieszkania rodziny oraz mieszkania w G., jak również sytuacji finansowej, w zakresie odnoszącym się do źródeł utrzymania rodziny, a także ponoszonych wydatków, w tym partycypowania J.S. w kosztach utrzymania rodziny i domu, oraz odprawy mieszkaniowej w kwocie 402.672,44 zł należnej J.S. i wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej dzieci z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nie przedstawiła żadnego z żądanych dokumentów. Zdaniem Sądu I instancji uniemożliwiła ona w ten sposób ocenę jej rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej i tym samym nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła D.S., domagając się ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, iż jedynym źródłem utrzymania jej i jej rodziny jest świadczenie alimentacyjne na rzecz sześciorga dzieci. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 255 P.p.s.a., stanowi, że jeżeli oświadczenie strony, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd administracyjny, orzekając w przedmiocie przyznania prawa pomocy, opiera się bowiem jedynie na oświadczeniach strony, która zobligowana jest do wykazania swojej pełnej sytuacji majątkowej i finansowej. Jeśli oświadczenia te, zawarte we wniosku, nie są wystarczające do dokonania pełnej oceny sytuacji strony, wtedy wzywa się ją do uzupełnienia tych oświadczeń o dodatkowe elementy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. D.S. w swoim wniosku wskazała, iż jej rodzina uzyskuje dochód jedynie ze świadczeń alimentacyjnych wypłacanych jej dzieciom. Nie wyjaśniła przy tym, między innymi, wątpliwości związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem z mężem oraz faktem otrzymania przez niego znacznej odprawy mieszkaniowej z Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Wezwana została więc przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Wezwania tego nie wykonała, nie nadesłała bowiem żadnego z żądanych dokumentów. Dlatego też Sąd I instancji, który oparł się jedynie na oświadczeniu zawartym we wniosku, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym trzeba, iż konstrukcja przepisu art. 255 P.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Oznacza to, że niewykonanie przez stronę wezwania skutkować będzie tym, iż dokonując oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy Sąd oprze się jedynie na oświadczeniach zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie biorąc pod uwagę okoliczności, które nie zostaną poparte stosownymi dokumentami. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Wskazania wymaga też, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania ma charakter wyjątkowy i może być zastosowana jedynie wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. D.S., nie wyjaśniając wątpliwości co do jej sytuacji majątkowej i rodzinnej, nie wykazała w sposób dostateczny, aby w sprawie zachodziły przesłanki przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Tym samym za w pełni uzasadnione uznać należy stanowisko Sądu I instancji, a zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.