II SA/Sz 588/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 września 2012 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. uchyla zaskarżoną decyzję W dniu [...] r. M.B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o przyznanie pomocy w celu pokrycia zaległych rachunków za gaz, w wys. [...] zł, jak również rachunku za energię elektryczną na kwotę [...] zł. Wniosek swój uzasadnił brakiem dochodów, brakiem pracy, wiekiem oraz złym stanem zdrowia. Kierownik Rejonu Pracy Socjalnej Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu wniosku M.B., na podstawie art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił mu przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie rachunku za gaz na konto Zakładu Gazowniczego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...]r. przeprowadzono wywiad środowiskowy i ustalono, że M.B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od [...] r. i nie wykonuje prac dorywczych. Dochód M.B. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił [...] zł, na który składał się zasiłek okresowy [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wys. [...] zł, co oznacza, że nie przekroczył on kryterium dochodowego, tj. kwoty [...] zł. Ponadto organ ustalił, że M.B. korzysta z pomocy Ośrodka, a ostatnio udzieloną pomoc stanowią: - zasiłek okresowy wys. [...] miesięcznie na okres [...]r., - zasiłek celowy na zakup żywności, środków czystości i higieny osobistej w wys. [...] zł, wypłacany po [...] zł miesięcznie na okres [...]r., - zasiłek celowy na zakup żywności celem przygotowania jednego gorącego posiłku dziennie w wys. [...] zł, wypłacany po [...] zł miesięcznie na okres [...]- zasiłek celowy na zakup leków wys. [...] zł, wypłacany miesięcznie po [...] zł. Organ, powołując się na ograniczone środki którymi dysponuje, oraz to, że zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, stwierdził, że zasiłek celowy na pokrycie zadłużenia za gaz trudno uznać za niezbędną potrzebę bytową. Zdaniem organu, wnioskodawca nie może skutecznie oczekiwać, że świadczenia z pomocy społecznej pokryją wszelkie jego potrzeby i we wskazanej przez niego wysokości. Ośrodek racjonalnie gospodaruje posiadanymi środkami i nie może zaspokajać wszystkich zgłoszonych potrzeb strony, powodując jednocześnie, iż jeden podopieczny otrzymuje stale kilka świadczeń a inny z braku możliwości Ośrodka nie otrzyma ich w ogóle. Pomoc społeczna ze swej natury jest jedynie przejściowym uzupełnieniem budżetu wnioskodawcy i nie może stanowić w nieskończoność źródła zaspokajania potrzeb. Ponadto, organ zauważył, że M.B. mieszka z bratem, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i powinien partycypować w kosztach związanych z opłatami lokalowymi, w tym opłatą rachunku za gaz. M.B. odwołał się od opisanej wyżej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podważając prawidłowość gospodarowania przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej środkami finansowymi. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodek postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, decyzją z dnia [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że M.B. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada stałego dochodu i od wielu lat jest podopiecznym Ośrodka, systematycznie korzystającym z pomocy społecznej. Łączna kwota przyznanej mu ostatnio pomocy wraz z dodatkiem mieszkaniowym wynosi [...] zł miesięcznie (zasiłek okresowy, zasiłek celowy na zakup żywności i samodzielne przygotowywanie posiłków, zasiłek celowy na zakup żywności, dodatek mieszkaniowy). Przyznając, że sytuacja M.B. jest trudna, Kolegium wyjaśniło, że ze względu na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka i ogromną ilość wniosków osób i rodzin znajdujących się w równie trudnej sytuacji bytowej nie mogą być zaspokojone wszystkie zgłoszone potrzeby w zadowalającym zakresie. Poza tym, pomoc społeczna ze swej natury jest jedynie przejściowym uzupełnieniem budżetu wnioskodawcy i nie może być zapewnieniem stałego, w nieskończoność źródła utrzymania. Gospodarując racjonalnie posiadanymi środkami finansowymi organ nie może dopuścić do sytuacji, w której jeden podopieczny otrzymuje kilka świadczeń, a inny ich nie otrzymuje z braku możliwości. Nadto, zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze nieobowiązkowym, którego przyznanie uzależnione jest zarówno od wielkości budżetu Ośrodka jak też od sytuacji danego wnioskodawcy. Kolegium podkreśliło, że podopieczni Ośrodka zobowiązani są do czynienia starań o rozwiązanie swoich problemów bytowych przede wszystkim we własnym zakresie i nie mogą skutecznie oczekiwać, że świadczenia z pomocy społecznej pokryją wszystkie ich potrzeby. M.B. zaskarżył tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, że nie spełnia ona podstawowych standardów obiektywnego i sprawiedliwego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi zarzucił Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej niewłaściwe rozdysponowywanie posiadanych środków finansowych. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonej decyzji uznał, że została ona wydana przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania, z uwagi na niedostateczne rozważenie przez organ wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, co w efekcie mogło mieć istotny wpływ na treść podjętego rozstrzygnięcia. Niesporne jest, że M.B. nie uzyskuje dochodów, które uniemożliwiałyby przyznanie mu zasiłku celowego na mocy przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, bowiem jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego, wynoszącego [...] zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy). Art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Według art. 39 ust. 2 tej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W ocenie Sądu, również pomoc na pokrycie wydatków związanych ze zużyciem gazu w gospodarstwie domowym mieści się w otwartym katalogu potrzeb, na jaki przeznaczony może zostać zasiłek celowy. Posiadanie w gospodarstwie domowym źródła energii, które ma służyć ogrzewaniu lokalu lub przygotowywaniu posiłków, należy zaliczyć do potrzeb podstawowych. W rozpoznawanej sprawie organy odmówiły przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie zadłużenia za gaz, zużyty w stanowiącym własność M.B. lokalu przy ul. [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podobnie jak organ I instancji, wskazało, że M.B. jest objęty stałym wsparciem ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, uzyskując co miesiąc następujące świadczenia: zasiłek okresowy w wys. [...]zł, zasiłek celowy na zakup żywności, środków czystości i higieny osobistej w wys. [...] zł, zasiłek celowy na zakup leków w wys. [...] zł, zasiłek celowy na zakup żywności celem przygotowania jednego gorącego posiłku dziennie w wys. [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone i z tego względu nie może on zaspokoić wszystkich zgłaszanych potrzeb w zadowalającym zakresie. Nie sposób zakwestionować oczywistości powyższego twierdzenia, bo jest rzeczą powszechnie znaną, że środki jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej są niewystarczające. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Kolegium, że podział tych środków powinien być realizowany w taki sposób, aby udzielana pomoc trafiała do osób najbardziej ją potrzebujących, znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji życiowej, celem zapewnienia im niezbędnych potrzeb bytowych. To z kolei oznacza, że nie wszystkie oczekiwania zgłoszone przez podopiecznych ośrodka pomocy społecznej, będą zawsze zaspokojone. Należy dostrzec jednocześnie, że ilość podopiecznych ośrodków pomocy społecznej, ich sytuacja i tym samym potrzeby stale się zmieniają, co dodatkowo komplikuje bieżące rozdysponowywanie udzielanej pomocy ze względu na zmienność tych okoliczności, przy ograniczonych możliwościach budżetowych. Rozstrzygając w sprawie wniosku o przyznanie zasiłku celowego, organ powinien każdorazowo rozważyć, czy jest w stanie takiego wsparcia udzielić, a jeżeli nie to w sposób zrozumiały a przede wszystkim przekonujący dla zainteresowanego, wyjaśnić, dlaczego takiej pomocy udzielić nie mógł. M.B. jest stałym podopiecznym Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Z wywiadu środowiskowego wynika, że nie posiada on własnych źródeł dochodu, nie pobiera świadczeń rentowych lub emerytalnych. Od lat, w całości pozostaje na utrzymaniu Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Z dokonanego przez organ, w sposób prawidłowy, wyliczenia dochodów skarżącego wynika, że po spożytkowaniu zasiłków celowych na żywność, środki higieny i czystości, zakup lekarstw, M.B. pozostaje kwota [...] zł z tytułu zasiłku okresowego. Z kwoty tej skarżący nie był w stanie opłacić ostatnich rachunków za gaz i energię elektryczną, których suma zadłużenia na początku [...]r. wynosiła [...]. W tym kontekście stwierdzając w zaskarżonej decyzji, że pomoc społeczna nie może stanowić w nieskończoność źródła utrzymania, należałoby jednak wyjaśnić, czy skarżący ma realne możliwości na usamodzielnienie się oraz czy podejmuje starania zmierzające do rozwiązania swoich problemów bytowych. Z poczynionej przez pracownika socjalnego oceny sytuacji wnioskodawcy wynika, że M.B. jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, ma ukończone [...]lat, w związku z czym znalezienie pracy jest praktycznie niemożliwe. Ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu lekkim z powodu [...], wymaga stałego stosowania diety i przyjmowania leków. Stosowanie diety przy uzyskiwanych dochodach jest praktycznie niemożliwe. Zdaniem pracownika socjalnego, należałoby udzielić zainteresowanemu pomocy na pokrycie zaległości za gaz i energię (część III aktualizacji wywiadu środowiskowego z [...]r.). Według oświadczenia M.B. z [...], ze względu na wysokie rachunki odstąpił od rozliczeń prognozowanych za energię elektryczną podpisując umowę na tzw. rozliczanie rzeczywiste, dzięki czemu rachunki się znacząco zmniejszyły. Mając na uwadze powyższe stwierdzenia trudno wyobrazić sobie w jaki sposób skarżący miałby jeszcze lepiej gospodarować posiadanymi środkami finansowymi. Należy zwrócić uwagę, że organ nie wyjaśnił np. czy rachunek za gaz, którego pokrycia odmówiono ze środków pomocy społecznej, obejmował również ogrzewanie mieszkania, co zrównywałoby ten wydatek z kosztami zakupu opału, do których odwołuje się art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz jakiego okresu rachunek ten dotyczył. Przy tym należy mieć świadomość, że zaleganie w opłacaniu rachunków za gaz, który jest tańszym źródłem energii niż energia elektryczna, może skutkować zerwaniem umowy przez jego dostawcę i dalszym wzrostem kosztów utrzymania mieszkania. Organ odwoławczy nie wskazał w uzasadnieniu decyzji, czy w kosztach utrzymania lokalu, w tym rachunków za gaz, mógł partycypować zamieszkujący ze skarżącym brat, do czego, co do zasady, winien być przez skarżącego zobowiązany. Podnosząc konieczność czynienia przez M.B. własnych starań celem poprawy swojej sytuacji bytowej, pożądane byłoby zaproponowanie mu kierunków działań, które powinien podjąć oraz wskazanie innych instytucji lub organizacji wspierających osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, z których pomocy mógłby również skorzystać. Ponadto, ogólne powołanie się przez organy na ograniczone możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej przy dużej liczbie osób uzyskaniem tej pomocy zainteresowanych, jak widać na przykładzie niniejszej sprawy, nie dla każdego jest dostatecznie przekonujące. Z tego względu, wobec sformułowanego w odwołaniu zarzutu niegospodarnego rozdzielania środków pomocowych i nierzetelności informacji przedstawianej przez ośrodek pomocy społecznej, organ II instancji winien się odnieść w uzasadnieniu decyzji, poprzez podanie konkretnych danych liczbowych. Na marginesie Sąd pragnie zwrócić uwagę, że treść odwołania, skargi oraz zawartych w nich zarzutów wobec pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej powinna być przez skarżącego formułowana w sposób o wiele bardziej wyważony. Przypomnieć bowiem należy, że do stawiania tego rodzaju zarzutów uprawnione są odpowiednie organy ścigania, które każdy obywatel może zawiadomić o podejrzeniu popełnienia czynów niedozwolonych. Do momentu udowodnienia takich czynów, pomawianie o ich popełnienie jest również sankcjonowane (art. 212 Kodeksu karnego). Reasumując, kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła skład orzekający Sądu do uznania, że sprawa wymaga ponownego jej rozważenia z uwzględnieniem przedstawionych wyżej okoliczności i zajęcia przez organ stanowiska, które broniłoby się przed zarzutem nadużycia uznania administracyjnego - zgodnego z dyrektywami płynącymi z postanowień art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Z opisanych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.