I OZ 586/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1291/12 o odmowie przyznania Z. W. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1291/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Zofii Wilgockiej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Oboje są emerytami, uzyskującymi z tego tytułu świadczenia w łącznej wysokości 3682,38 zł (netto). Posiadają nieruchomość budynkową o powierzchni 150 m². Z wniosku wynika jednocześnie, że ww. budynek mieszkalny został uszkodzony podczas powodzi w 2010 r., co pozostaje w związku z przedmiotem skargi, która dotyczy odmowy przyznania zasiłku celowego w wysokości 100.000 zł. na remont domu i części jego wyposażenia m. in. piec centralnego ogrzewania, bojler. Skarżąca wskazała, że wraz z mężem mają problemy w bieżącym regulowaniu zobowiązań finansowych. W 2007 r. zaciągnęli kredyt hipoteczny na remont domu, który dotąd spłacają (rata miesięczna kredytu ma wynosić obecnie 867,84 zł). Ponadto jej mąż posiada w PKO Bank Polski zaciągnięte w miesiącu czerwcu oraz w listopadzie 2012 r. kolejne trzy kredyty na łączną kwotę 35.602,39 zł., których miesięczne raty wynoszą razem 712,25 zł. Strona również przesłała dokumentację zawierającą zeznanie podatkowe (PIT-36, PIT-0) za rok 2011, wyciąg z rachunku bankowego małżonka oraz kopie rachunków i inne dokumenty finansowe w tym decyzję o 50 % umorzeniu III i IV raty zaległości w podatku od nieruchomości za 2012 r. oraz umorzeniu zaległości podatkowych z tyt. II, III i IV raty podatku od nieruchomości za 2010 r. Na wezwanie Sądu skarżąca przedstawiła również dokumentację mającą obrazować średnie miesięczne obciążenie finansowe jej gospodarstwa domowego. Odnosi się to przede wszystkim do przedstawionych rachunków za usługi dostarczania gazu (wymiana butli – 100 zł), energii elektrycznej (322,67 zł za okres dwumiesięczny), wody (222,48 zł za okres trzymiesięczny), usługi telekomunikacyjne (101,08 zł. i 232,07 zł), czy też ubezpieczenie samochodu 517 zł. lub wywóz odpadów. Skarżąca przedstawiła również rachunki za węgiel kamienny na łączną kwotę 4851 zł. zakupiony w styczniu oraz pod koniec kwietnia 2013 r., a także rachunki z apteki na łączną kwotę ok. 300 zł. Skarżąca wskazała, również na swój zły stan zdrowia, wynikający z problemów z krążeniem oraz z zębami na leczenie, których wydała w 2012 r. kwotę 2500 zł. W związku z urazem musi, ponieść kolejne koszty leczenia stomatologicznego, również na kwotę ok. 2500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów – z uwagi na ustawowe zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania – należy pozostawić bez rozpoznania. Przechodząc zaś do oceny przedstawionej przez wnioskodawczynię sytuacji materialnej Sąd I instancji uznał, iż nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata bez ryzyka wystąpienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Sąd podkreślił, że skarżąca wraz z mężem posiada stałe i regularne źródło dochodów w postaci emerytury w kwocie 3682,38 zł netto miesięcznie. Wraz z mężem jest współwłaścicielem działki o pow. 2500 m2, domu o pow. 150 m2 oraz budynku gospodarczego o pow. użytkowej 54 m2, którego nie wykazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu przedstawione rachunki obrazują jedynie średnie miesięczne obciążenie finansowe gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącą. Nie są to wydatki nadzwyczajne. Oczywistym jest, przecież, że utrzymanie każdej rodziny generuje koszty. Członkowie tejże rodziny mają jednak wpływ jak będą one wysokie np. rachunki za energię, wodę, telefon, tak by nie mieć problemów z ich bieżącym regulowaniem. Ponadto wysokie wydatki na węgiel są jednorazowym obciążeniem rozciągniętym w czasie całego sezonu grzewczego. Dokumenty te świadczą ponadto, że skarżącej pomimo trudnej sytuacji finansowej, w której jak twierdzi się znajduje, udało się w zgromadzić środki na naprawę zniszczonego pieca centralnego ogrzewania i zakup opału. Z oświadczenia wnioskodawczyni złożonym na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 27 listopad 2012 r. wynikało bowiem, że piec ten uległ uszkodzeniu w wyniku powodzi i rodzina skarżącej zmuszona jest "ogrzewać się elektrycznym piecykiem". Sąd stwierdził także, iż powołując się na zły stan zdrowia zarówno swój, jak i męża skarżąca nie uprawdopodobniła jakie ponosi koszty związane z leczeniem. W ocenie Sądu, nawet jeżeli przyjąć, że skarżąca ponosi zwiększone wydatki związane z kosztami zaciągniętych kredytów, które uniemożliwiają poczynienie większych oszczędności, środki znajdujące się w dyspozycji skarżącej, zestawiając poziom jej dochodów i wydatków, należy uznać za wystarczające do ustanowienia pełnomocnika celem sporządzenia przez niego skargi kasacyjnej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Z. W., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, iż treść złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach i źródłach utrzymania wraz z załącznikami jednoznacznie wskazuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto z przekazanych dokumentów wynika, że skarżąca nie jest w stanie poczynić oszczędności, ani tym bardziej uzyskać stosownych środków finansowych w formie kredytu czy pożyczki, gdyż ze względu na już istniejące zobowiązania, nie zostaną jej udzielone. Ponadto wskazał, iż z uwagi na zły stan zdrowia musi przyjmować leki, w związku z czym koszty ich zakupu jeszcze bardziej pogarszają jej sytuację finansową. W ocenie skarżącej utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy spowoduje, że pomimo ustawowego zwolnienia od kosztów, nie będzie mogła zaskarżyć niekorzystnego dla niej orzeczenia i tym samym zostanie pozbawiona prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku. Skarżąca nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca wraz z mężem posiada stały miesięczny dochód, na który składa się jej emerytura oraz emerytura jej męża. Ponadto skarżąca jest współwłaścicielem działki o pow. 2500 m2, domu o pow. 150 m2 oraz budynku gospodarczego o pow. użytkowej 54 m2. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że w przypadku posiadania majątku nieruchomego istotne jest iż posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Należy podzielić stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż przedstawione przez skarżącą wydatki nie są wydatkami nadzwyczajnymi, których nie można by zaplanować w czasie. Również należy przyznać rację Sądowi I instancji, że skoro pomimo trudnej sytuacji finansowej, skarżącej, udało się zgromadzić środki na zakup węgla, to jest ona również w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania, w tym ustanowienia pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej. Podkreślić należy, iż w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej, skarżącej należy się - od organu - zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego (art. 203 pkt 1 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. oddalił zażalenie.