II OZ 968/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II SA/Wr 385/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w sprawie uzgodnienia zamierzenia inwestycyjnego polegającego na budowie zbiornika na nieczystości płynne o charakterze socjalno-bytowym postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt II SA/Wr 385/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd wskazał, że skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku podała, że gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, a uzyskiwany przez nich łącznie dochód z tytułu emerytury wynosi 2.453 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych wymieniła współwłasność działek gruntu o łącznej pow. 2.500 m2. Oświadczyła również, że nie posiada innego majątku, w tym domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Ponadto poinformowała o zadłużeniu hipoteki mieszkania, a także o pozbawieniu jej zimnej wody i ogrzewania. Odpowiadając natomiast na wezwanie sądu z dnia 19 lipca 2012 r. o sprecyzowanie i udokumentowanie swojej sytuacji finansowej i majątkowej, wnioskodawczyni w piśmie z dnia 10 sierpnia 2012 r. oświadczyła, że "pytania Sądu są identyczne do każdej sprawy, a ich sytuacja finansowa i materialna nie uległa zmianie". Rozpoznając wniosek sąd zauważył, że ze złożonych dokumentów (wniosek na formularzu i pismo z dnia 10 sierpnia 2012 r.) nie wynika, jakie są miesięczne niezbędne koszty utrzymania skarżącej (opłaty eksploatacyjne, koszty wyżywienia, zakupu leków itp.). Ponadto podniósł, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów i oświadczeń koniecznych do oceny, czy osiągane przez nią i jej małżonka dochody z emerytury są jedynymi źródłami ich utrzymania. Co więcej, skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających fakt swojego ewentualnego zadłużenia (kredyt) i jego wysokości, a także nie wyjaśniła, czy – jeśli rzeczywiście znajduje się w niedostatku – występuje do dwójki swoich dorosłych dzieci o świadczenie alimentacyjne albo do organów pomocy społecznej o stosowne świadczenia. W tym stanie rzeczy sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w zainicjowanym przez siebie postępowaniu. Na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 września 2012 r. D. W. złożyła zażalenie, żądając jego uchylenia. Wskazała, że zaskarżone postanowienie jest niesprawiedliwe, a ona nie ma środków na opłatę kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl § 2 tego artykułu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast § 3 powołanego artykułu stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Stanowi zatem pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo, w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca pomimo wezwania sądu do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jej sytuacji materialnej, wezwania tego nie wykonała, gdyż w piśmie z dnia 10 sierpnia 2012 r. oświadczyła jedynie, że jej sytuacja finansowa i materialna nie uległa zmianie, a sąd celowo mnoży jej sprawy zmuszając ją do żebractwa. Skarżąca nie przedstawiła zatem żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, zarówno związane z utrzymaniem domu, jak i bieżące wydatki życia codziennego. W związku z powyższym, należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że skarżąca nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść kosztów postępowania. Okoliczności takich nie wskazała również w niniejszym zażaleniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.