I OZ 773/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II SAB/Wa 346/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 2 lipca 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie J. S. wnioskiem z dnia 7 września 2012 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu, w sprawie ze skargi na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 2 lipca 2012 r. We wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką małoletnich wnuków oraz synem i synową. Oświadczył, że on z żoną nic nie posiada. Podał, że otrzymuje wraz z żoną z tytułu emerytury rolniczej po 859,26 zł brutto, a syn z synową zasiłki rodzinne na czworo dzieci – w łącznej wysokości 341 zł oraz 160 zł zasiłku na trzecie i czwarte dziecko z tytułu wychowywania dzieci w rodzinie wielodzietnej. Oświadczył, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.219,52 zł brutto miesięcznie i że rodzina utrzymuje się z emerytur rolniczych oraz z otrzymywanych zasiłków na dzieci. Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmują się syn i synowa nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego synowa, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Postanowieniem z dnia 17 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu wnioskodawca jak i jego rodzina nie żyją w ubóstwie .Jak wskazał Sąd, z akt sprawy wynika bowiem, że J. S. i jego żona Z. S. otrzymują emerytury rolnicze w wysokości po 859, 26 zł. Prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe z synem W. S. , jego żoną J. S. i ich małoletnimi dziećmi K., P. , M. i M. S. Zamieszkują oni w domu o powierzchni 200 m² stanowiącym ich własność. W. S. i jego żona prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha, w tym 1,6 ha lasu, które według oświadczenia wnioskodawcy nie przynosi dochodów. Syn wnioskodawcy pobiera zasiłki rodzinne w łącznej wysokości 501,00 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jego syn jest osobą chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy. Załączone do wniosku kserokopie badań świadczą jednak jedynie o tym, że jego syn cierpi na pewne dolegliwości zdrowotne, leczy się i rehabilituje. W stosunku do W. S. jak również w stosunku do jego żony nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Tym samym skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez nich innych źródeł zarobkowania. Sąd wskazał również, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Pozostający z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym syn posiada gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W realiach rozpoznawanej sprawy ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy obejmować winna zatem również możliwości uzyskiwania dochodów przez członków rodziny pozostających z J. S. we wspólnym gospodarstwie domowym, które jak wykazano wyżej nie są w pełni wykorzystane. Skoro wnioskodawca godzi się na to, że syn wraz z rodziną pozostają na jego utrzymaniu, to nie jest to okoliczność pozwalająca przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd podkreślił, że na wnioskodawcy nie ciąży obowiązek utrzymywania syna i jego rodziny. Z tytułu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest on zobowiązany jedynie do ponoszenia kosztów z tytułu wspólnego zamieszkiwania z synem i jego rodziną. Jednocześnie Sąd wskazał, iż wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm.). W ocenie Sądu, wynikającej z analizy niniejszej sprawy, jak i spraw wcześniejszych, w których stroną był wnioskodawca wynika, że posiada on zdolność do jasnego, precyzyjnego formułowania swoich żądań. Żądania wnioskodawca uzasadnia poprzez wskazanie przepisów prawa, do których organ powinien się zastosować. Okoliczność ta świadczy o tym, że nie jest on pozbawiony możliwości samodzielnego działania. Wnioskodawca jasno formułuje żądania w zakresie udzielenia przez organ informacji publicznej, a następnie realizuje swoje prawa w zakresie przysługujących mu środków prawnych tj. wezwanie do wykonania wyroku i wywiedzenie skargi do sądu administracyjnego. Sprawa która zawisła przed Sądem nie jest sprawą przekraczającą możliwości działania wnioskodawcy samodzielnie, jak również poniesienia przez niego kosztów postępowania. Skoro wnioskodawca decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, a jest to spowodowane faktem łożenia na utrzymanie syna i jego rodziny, nawet uzasadnionych ich sytuacją rodzinną, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Na powyższe postanowienie J. S. wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oceniając sytuację majątkową i możliwości płatnicze J. S. , Sąd I instancji, właściwie uznał, że nie uzasadnia ona przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie podkreślenia wymaga fakt, że zarówno skarżący, jak i jego żona, uzyskują stały dochód miesięczny w postaci emerytur rolniczych po 859,26 zł. Wprawdzie dochód ten nie jest znaczny, jednakże nie można stwierdzić, aby J. S. był osobą, wobec której istnieje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Okoliczność, że skarżący wraz z żoną pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem W. i jego rodziną i nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego nie upoważnia – w świetle zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – do żądania przyznania prawa pomocy. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571). Nie bez znaczenia dla oceny wniosku skarżącego jest także podniesiona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie okoliczność, iż wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków strona prowadząc tak rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenia spraw sądowych. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 września 2012 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) postanowił zażalenie oddalić.