I OSK 1836/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska sędzia NSA Arkadiusz Despot- Mładanowicz (spr.) Sędzia WSA del. Przemysław Szustakiewicz Protokolant sekretarz sądowy Justyna Stępień po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 739/12 w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 739/12 oddalił skargę T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy: Wnioskiem z dnia 21 marca 2012 r., złożonym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., T. M. domagał się przyznania pomocy finansowej na zakup żywności, lekarstw i opłatę za mieszkanie. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta T., decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "k.p.a.", art. 7 pkt 2-15, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), dalej: "u.p.s." oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), po rozpatrzeniu powyższego wniosku oraz wniosku z dnia 22 lutego 2012 r., odmówił przyznania T. M. zasiłku celowego na zakup żywności i leków oraz opłatę za mieszkanie. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ zauważył, że zachowanie wnioskodawcy T. M., polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu, odmowa udzielenia odpowiedzi na zadawane mu pytania oraz brak możliwości ustalenia jego faktycznej sytuacji, mimo przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 18 kwietnia 2012 r. (na klatce schodowej koło kaloryfera w bloku przy ul. [...] w T.), wskazuje na brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. Zdaniem organu, brak przedstawienia udokumentowanych wydatków na leki w postaci rachunków imiennych bądź recept wycenionych przez aptekę, jak również książeczek opłat mieszkaniowych (czynsz, energia, gaz), o których przygotowanie prosił organ w piśmie z dnia 22 marca 2012 r. stanowi podstawę przywołanego powyżej zarzutu i w konsekwencji prowadzi do odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń. Pismem z dnia 27 lutego 2012 r. organ pierwszej instancji wezwał T. M. do wskazania aktualnego adresu pobytu oraz pouczył o konsekwencjach jego nie podania. W odpowiedzi otrzymał pisemną informację z dnia 29 lutego 2012 r., iż (cytat): "Pan pilnujący mieszkania umożliwi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w mieszkaniu przy ul. [...].". Kolejnym wezwaniem z dnia 2 marca 2012 r. organ zobowiązał stronę do bezwzględnego wskazania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu w celu przeprowadzenia wywiadu. T. M., jako miejsce zamieszkania wskazał klatkę schodową w bloku w T. przy ul. [...] (pismo z dnia 14 marca 2012 r. i k-4-6 wywiadu środowiskowego z dnia 18 kwietnia 2012 r.). Od tej decyzji T. M. wniósł odwołanie, w którym podkreślił, że w dzień i w nocy przebywa na klatce schodowej w T. przy ul. [...] oraz ma tam możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co więcej pracownik socjalny ma pełną kontrolę nad jego sytuacją bytową, zdrowotną i materialną, jako osoby niepełnosprawnej bez środków do życia. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2012 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymana została w mocy decyzja organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy omówił zasady przyznawania pomocy społecznej, zawarte w art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 11, art. 39-40 oraz art. 106 ust. 4 i art. 107 u.p.s. Zaznaczył, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 u.p.s.). Zgodnie natomiast z art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W tym zakresie wskazano, że odwołujący został pozbawiony członkowstwa w [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" a lokal, w którym wcześniej zamieszkiwał przy ul. [...] w T., jest w dyspozycji tej Spółdzielni. Ustalenie to wynika z informacji Komendy Miejskiej Policji z dnia 16 kwietnia 2012 r., pisma [...] Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 9 marca i 18 kwietnia 2012 r. oraz pisma Poczty Polskiej S. A. z dnia 20 kwietnia 2012 r. Zdaniem organu odwoławczego, nie ulega wątpliwości, iż odwołujący nie może tam przebywać, chociaż wskazał to miejsce, jako adres do doręczeń. W toku postępowania podjęte zostały działania w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji mieszkaniowej i finansowej odwołującego, jednakże wszelkie próby ich uzyskania skończyły się niepowodzeniem. Odwołujący, w wywiadzie środowiskowym z dnia 18 kwietnia 2012 r., konsekwentnie odmawia podania informacji odnośnie pomocy pieniężnej otrzymywanej od innych osób w postaci pożyczek, nie podaje wysokości kwot pożyczek udzielanych mu przez ofiarodawców, odmawia przedstawienia udokumentowanych wydatków na leki w postaci rachunków imiennych bądź recept wycenionych przez aptekę, jak również nie przestawia książeczek opłat mieszkaniowych (czynsz, energia, gaz), o których przygotowanie prosił organ w piśmie z dnia 22 marca 2012 r., stąd organ pomocy nie ma możliwości zweryfikowania faktycznej sytuacji finansowej odwołującego. Dodatkowo, pomimo wezwania pod rygorem odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń, odwołujący nie podał miejsca, gdzie zamieszkuje, chociaż nie ma dostępu do zajmowanego wcześniej lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w T. Zachowanie odwołującego, polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. Zaakcentowano przy tym, że organ pierwszej instancji w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy prawidłowo starał się uzyskać od wnioskodawcy informację o aktualnym miejscu jego zamieszkania lub pobytu, ale było to jednak bezskutecznie. Wskazuje na to pismo organu pierwszej instancji z dnia 2 marca 2012 r., doręczone osobiście odwołującemu pod adresem przez niego wskazanym w dniu 4 marca 2012 r., jak i trzy notatki służbowe pracowników tego organu z dnia 20, 21 i 27 marca 2012 r. oraz przeprowadzony w dniu 18 kwietnia 2012 r. wywiad środowiskowy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T. M. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi wywiódł, iż wskazał pracownikom socjalnym miejsce pobytu na klatce schodowej obok mieszkania przy ul. [...] w T., przy czym cały czas spełnia wymogi do otrzymania pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi, powołując się na stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Sąd powołał przepisy regulujące zasady przyznawania pomocy społecznej - art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 2, art. 3 i art. 4 u.p.s. i wskazał, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Ma on na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Taki wywiad obejmuje czynności pracownika socjalnego zmierzające do ustalenia sytuacji bytowej wnioskodawcy, w szczególności przeprowadzenie rozmowy w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby (rodziny), zebranie niezbędnej dokumentacji, a także ocenę warunków zamieszkania. Z akt administracyjnych rozpatrywanej sprawy wynika, że pod adresem wskazanym przez skarżącego przy ul. [...] w T. nie mógł być przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy, bowiem skarżący utracił prawo zajmowania tamże lokalu mieszkalnego. Organ poinformował skarżącego o konsekwencjach wynikających z braku współdziałania z organem, w postaci wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanej pomocy. Jednakże, w dniu 18 kwietnia 2012 r., został tam przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy, ale zaprezentowana przez skarżącego postawa słusznie została potraktowana jako brak współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudności życiowych, który po myśli art. 11 ust. 2 u.p.s. może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, skarżący, ubiegając się o wsparcie ze środków publicznych, powinien mieć świadomość, że pomoc społeczna nie jest bezwzględnym uprawnieniem przysługującym każdemu, kto o nią wystąpi. Środki publiczne przekazywane w ramach pomocy społecznej, muszą być skierowane wyłącznie do tych osób czy rodzin, które rzeczywiście nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej. Z tych też względów ustawodawca uzależnił możliwość wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia od ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, a pracownik socjalny, przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy, może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym (por. art. 106 ust. 4 i art. 107 ustawy o pomocy społecznej w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138). Pracownik socjalny musi osobiście zapoznać się z warunkami życia osoby wnioskodawcy i pozyskać wszystkie niezbędne informacje, aby w sposób wszechstronny zobrazować sytuację osoby starającej się o przyznanie świadczenia. Dopiero na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (§ 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego). Wywiad ten ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją osoby i rodziny, a jego aktualizacja służy monitorowaniu na bieżąco zmian zachodzących w sytuacji osoby lub rodziny objętej pomocą społeczną bądź o tę pomoc się ubiegającą. Zatem stanowi swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, a nadto, zgodnie z zasadą czynnego udziału ma ona prawo zaznajomić się z całym materiałem dowodowym, zebranym na podstawie wywiadu środowiskowego. Organ zaś, rozpoznając sprawę, zobowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się na temat całości dowodów zgromadzonych podczas wywiadu. Co więcej, wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym, mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009 r., I OSK 551/09, Legalis; M. Gąsiorek, Rodzinny wywiad środowiskowy w postępowaniu w sprawach pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor, Wrocław 2011, s. 131). W doktrynie podkreśla się, że rodzinny wywiad środowiskowy jest konglomeratem dowodowym, polegającym na równoczesnym skonfrontowaniu oświadczeń strony, zeznań świadków, wyników oględzin w miejscu pobytu strony, treści dokumentów urzędowych i prywatnych (W. Maciejko w: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, LexisNexis 2010, s. 411 i 415). W niniejszej sprawie organy administracji ustaliły, że skarżący jest osobą bezrobotną o lekkim stopniu niepełnosprawności, ale nie udzielił wyjaśnień pozwalających na ustalenie jego faktycznej sytuacji finansowej, tylko oświadczył, iż utrzymuje się z pożyczek, ale nie podał, jakie kwoty i od kogo pożycza. Nie przedstawił też rachunków za gaz, energię elektryczną, opłaty czynszowe oraz recept czy rachunków imiennych na leki pomimo, iż o udzielenie takiej pomocy organ wnioskował, w celu uzyskania informacji pozwalających na ustalenie jego faktycznej sytuacji życiowej. Dodatkowo nie wskazał aktualnego miejsca zamieszkania bądź pobytu, chociaż od kilkunastu lat korzysta ze wsparcia pomocy społecznej i znane mu są zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, nie ma podstaw do przyjęcia, że odmawiając skarżącemu zasiłku celowego, organy postąpiły w sposób dowolny. Sąd nadmienił, że pomoc w formie zasiłku celowego jest pomocą fakultatywną przyznawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie organy szczegółowo przeanalizowały sytuację skarżącego i odmówiły przyznania pomocy na wskazane cele, wyczerpująco i wiarygodnie uzasadniając swoje stanowisko. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz decyzja pierwszoinstancyjna, wydane zostały zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również prawidłowej ich oceny. Ponadto, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", Sąd oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył T. M., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie - w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a mianowicie: a) art. 4 oraz art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4 u.p.s., a polegające na uznaniu, iż skarżący nie wypełnił swojego obowiązku współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w sytuacji w której stosownie do możliwości i zgodnie ze swoim głębokim przekonaniem odnośnie prawdziwości przedstawianego przez siebie stanu faktycznego, skarżący udzielał pisemnych informacji organom pomocy społecznej; b) art. 39 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 7, art. 8 u.p.s., a polegające na nieprzyznaniu zasiłku celowego, w sytuacji, w której skarżący spełniał wymogi stawiane dla osoby ubiegającej się o zasiłek, 2) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a mianowicie: a) art. 113 § 1 p.p.s.a., poprzez zamknięcie sprawy niedostatecznie wyjaśnionej, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, pomimo niewzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy w celu stwierdzenia, czy naruszono prawo materialne i czy miało to wpływ na wynik sprawy, c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz przyznanie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do zakwestionowania zaakceptowanych przez Sąd I instancji ustaleń dokonanych przez organy co do braku współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym, co skutkowało brakiem możliwości dokonania oceny sytuacji finansowej i bytowej skarżącego, a w konsekwencji odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jak wynika z akt sprawy, organy podejmowały szereg działań mających na celu ustalenie rzeczywistej sytuacji mieszkaniowej i finansowej skarżącego. Organ I instancji wzywał skarżącego do podania aktualnego adresu pobytu, informując o konsekwencjach niezastosowania się do wezwania. W odpowiedzi skarżący jako miejsce zamieszkania wskazał adres ul. [...] w T., natomiast jako miejsce pobytu – klatkę schodową w budynku przy ul. [...]. Ustalono, że miejscem zamieszkania skarżącego nie jest lokal znajdujący się pod wskazanym adresem, ani klatka schodowa wskazanego budynku. Pracownicy socjalni kilkakrotnie – w dniach: 20 marca 2012 r., 21 marca 2012 r., 27 marca 2012 r., 28 marca 2012 r., 29 marca 2012 r., 30 marca 2012 r., 3 kwietnia 2012 r., 4 kwietnia 2012 r., 5 kwietnia 2012 r., 11 kwietnia 2012 r. - udawali się na wskazaną klatkę schodową celem ustalenia, czy faktycznie skarżący tam mieszka, jednak nie znaleźli żadnych dowodów świadczących o zamieszkiwaniu skarżącego w tym miejscu (notatki służbowe k. 24-26 akt administracyjnych). Kierowano również pisma do szeregu podmiotów – [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", Komendy Miejskiej Policji, Naczelnika Urzędu Skarbowego, Poczty Polskiej S.A. W dniu 18 kwietnia 2012 r. przeprowadzono ze skarżącym wywiad środowiskowy na wskazanej przez skarżącego klatce schodowej, jednak wobec braku współdziałania skarżącego przejawiającego się w odmowie udzielenia przez skarżącego informacji odnośnie jego miejsca pobytu, sytuacji finansowej, jak i braku przedstawienia dokumentów, o które organ prosił w piśmie z dnia 22 marca 2012 r., organ nie był w stanie dokonać oceny sytuacji życiowej skarżącego. Niezrozumiały jest zarzut braku przesłuchania skarżącego, skoro przeprowadzono w sprawie wywiad środowiskowy, podczas którego skarżący składał wyjaśnienia. Nie sposób jest zatem zarzucić organom naruszenia wskazanych w omawianym zarzucie przepisów procedury administracyjnej, brak było zatem podstaw do zastosowania przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 113 § 1 p.p.s.a., stanowiący, że przewodniczący zamyka rozprawę, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Przepis ten reguluje jedną z kompetencji przewodniczącego składu orzekającego i ma charakter jedynie porządkowy. Naruszenie tej normy prawnej może mieć miejsce tylko, gdy przewodniczący zamknie rozprawę, pomimo że w ocenie sądu sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona lub gdy w ogóle nie zamknie rozprawy, bądź gdy ją zamknie, mimo że strony nie zostały prawidłowo zawiadomione o terminie rozprawy, bądź też w sytuacji gdy złożyły uzasadnione wnioski o jej odroczenie z uwagi na przeszkody niemożliwe do usunięcia i znane sądowi (por. wyroki NSA z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 513/05, z dnia 20 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1580/11, z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt I GSK 934/12 - dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie przedstawione wyżej okoliczności nie zaistniały, a zatem zarzut ten nie jest zasadny. Za nieusprawiedliwione należało również uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego. Stosownie do art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Z powyższych przepisów wynika, że osoby, które wnoszą o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował ustalenia organów odnośnie braku współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym, uzasadniającej odmowę przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności i leków oraz opłatę za mieszkanie. Skarżący kasacyjnie pomimo wielokrotnych wezwań organu nie wskazał aktualnego miejsca zamieszkania albo pobytu. W toku postępowania przed organami jako miejsce pobytu wskazywał klatkę schodową w bloku przy ul. [...] w T., jednakże z ustaleń organów wynika, że skarżący tam nie mieszka. Podczas wywiadu środowiskowego skarżący wskazał, że otrzymuje pożyczki, jednakże nie podał danych osób ich udzielających, ani wysokości kwot pożyczek, odmówił przedstawienia udokumentowanych wydatków na leki w postaci rachunków imiennych bądź recept wycenionych przez aptekę, jak również nie przedstawił książeczek opłat mieszkaniowych (czynsz, energia, gaz), o których przygotowanie prosił organ w piśmie z dnia 22 marca 2012 r. Wobec takiej postawy skarżącego, stwierdzić należy, że zasadnie organy uznały zachowanie skarżącego za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Nie sposób też podzielić stanowiska zawartego w skardze kasacyjnej, jakoby organ przeoczył, że skarżący jest osobą bezdomną. Skarżący w toku postępowania przed organami nie wskazywał, aby był osobą bezdomną. Z notatki służbowej z dnia 11 stycznia 2012 r. wynika zaś, że pracownik socjalny poinformował skarżącego o możliwości pomocy w Noclegowni Miejskiej, skarżący stwierdził wówczas, że nie jest bezdomny, bowiem posiada lokal przy ul. [...]. Wobec tego, że zarzuty naruszenia prawa materialnego są nieusprawiedliwione, niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. NSA nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w ramach prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie to przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.