II OZ 476/13

Dnia 18 czerwca 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2013 roku sygn. akt III SO/Kr 23/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze wniosku S.L. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach od orzekania w sprawie ze skargi S.L. na zarządzenie zastępcze Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] marca 2012 roku znak [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił S.L. (dalej jako "skarżący") przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych postępowania zażaleniowego w sprawie z wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w sprawie skargi na zarządzenie zastępcze Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 22 marca 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podniósł, że osobami pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym są żona oraz dwójka uczących się dzieci. Skarżący posiada gospodarstwo rolne o pow. 4,15 ha, z którego dochód wynosi około 100 zł miesięcznie, natomiast z tytułu pełnienia funkcji radnego otrzymuje zryczałtowany zwrot kosztów w kwocie około 550 zł miesięcznie, żona otrzymuje wynagrodzenie z ½ etatu w wysokości około 550 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył także, że jest właścicielem domu o powierzchni 74 m2 oraz współwłaścicielem w 3/32 nieruchomości. Skarżący wyjaśnił ponadto, że na opłacenie niezbędnych opłat związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego wydaje około 800 zł miesięcznie, a ponadto posiada zadłużenie w Banku Spółdzielczym na kwotę około 4000 zł. Wezwany o przedstawienie dodatkowych wyjaśnień, skarżący oświadczył, że jest właścicielem dwóch samochodów oraz podstawowych narzędzi rolniczych, a ponadto jego syn otrzymuje stypendium w kwocie 250 zł miesięcznie, co daje w sumie rodzinie dochód miesięczny w kwocie 1450 zł. Skarżący przedstawił również pismo z banku, z którego wynika, że zadłużenie skarżącego wynosi 3.400 zł (jedna rata) w tej wysokości, a także wydruk z rachunku bankowego z okresu od października 2012 r. do grudnia 2012 r., który potwierdza wysokość diety otrzymywanej przez skarżącego, a także wskazuje, że w listopadzie 2012 r. na rachunek wpłynęła kwota 500 zł tytułem stypendium. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wyjaśnił w pierwszej kolejności, że Sąd nie był uprawniony do zwracania się do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w celu uzyskania dowodów dotyczących sytuacji finansowej skarżącego (dopłaty z Unii Europejskiej), a obowiązki w tym zakresie spoczywały na skarżącym. Ponadto Sąd I instancji doszedł do przekonania, że złożone przez stronę dokumenty i oświadczenia budzą wątpliwości co do ich rzetelności. Wykazana kwota dochodu rodziny 1450 zł w stosunku do zadeklarowanych miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego (ok. 800 zł) oraz obciążenia kredytowego skarżącego, w świetle zasad doświadczenia życiowego nie jest wiarygodna. Skarżący zobowiązany jest do zapłaty jednej raty w wysokości 3400 zł, natomiast nie wskazuje z jakiego źródła spłata tego zobowiązana miałaby nastąpić. Ponadto Sąd I instancji zauważył, że w rodzinie skarżącego jest dwoje uczących się dzieci, w tym starsze studiuje poza miejscem zamieszkania, co musi generować określone koszty związane chociażby z zakupem podręczników czy biletów na dojazdy na studia. Z oświadczenia skarżącego wynika , że syn otrzymuje stypendium w wysokości 250 zł miesięcznie, jednak z wydruku z rachunku bankowego wynika, że przelana kwota stypendium wynosi 500 zł. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że nie została wyjaśniona przez skarżącego kwestia wysokości otrzymywanych dopłat z Unii Europejskiej w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że wyjaśnienie wysokości dopłat spoczywało na skarżącym, tym bardziej, że dopłaty przydzielane są w formie decyzji administracyjnej, które podlegają doręczeniu stronie. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Ponowił składany już przed Sądem I instancji wniosek o zwrócenie się do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wyjaśnienie kwestii otrzymywania dopłat z Unii Europejskiej. Wskazał także, że syn otrzymał stypendium dopiero w listopadzie 2012 r., a przelana na rachunek skarżącego kwota obejmowała również wyrównanie za październik 2012 r. Na dowód tego przedłożył kopię pisma informującego, że jego syn otrzymał stypendium w wysokości 250 zł. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a.") stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązki w tym zakresie spoczywają wyłącznie na skarżącym, a Sąd I instancji nie jest uprawniony do prowadzenia własnego postępowania dowodowego w celu ustalenia okoliczności związanych z sytuacją majątkową strony. Wbrew twierdzeniom skarżącego, podstawy takiego postępowania nie stanowią przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, których sądy administracyjne nie stosują (a jedynie kontrolują ich stosowanie przez organy administracji) ani też przepisy ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368), która utraciła moc z dniem 1 stycznia 2004 r. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżący pomimo wezwania nie przedstawił wymaganych przez Sąd I instancji dokumentów i oświadczeń, ani też nie wyjaśnił ewentualnego braku możliwości ich przedłożenia. Skarżący przedstawił jedynie dokumenty z banku, nie wyjaśnił natomiast w sposób jednoznaczny kwestii otrzymywanych dopłat z Unii Europejskiej związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym. Skarżący poprzestał na złożeniu kopii pisma, w którym zwracał się do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o nadesłanie stosowanych informacji, natomiast nie złożył odpowiedzi na powyższe pismo. Brak w tym zakresie nie został uzupełniony nawet na etapie postępowania zażaleniowego, a ponadto należy zaznaczyć, że termin na wykonanie wezwania Sądu I instancji był przedłużany o 30 dni, co powinno w zupełności wystarczyć na skompletowanie wymaganych dokumentów. Również w zażaleniu skarżący w sposób jednoznaczny nie wyjaśnił kwestii otrzymywania dopłat, poprzestając na stwierdzeniu, że nie otrzymał żadnej decyzji w tym przedmiocie. Nie zaprzeczył jednak, że dopłaty takie otrzymuje. Brak wykonania przez skarżącego powyższego obowiązku obligował Sąd I instancji do dokonania oceny jej sytuacji majątkowej wyłącznie na podstawie złożonego, urzędowego formularza oraz zaświadczenia z banku. Oświadczenia złożone przez skarżącego, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, w świetle zasad doświadczenia życiowego budzą uzasadnione wątpliwości. Na aprobatę zasługuje więc zarówno odmowa przyznania prawa pomocy, jak również wcześniejsze wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest również skuteczne wykazanie przez skarżącego, że jego syn otrzymuje stypendium w kwocie 250 zł. Okoliczność tę skarżący wyjaśnił dopiero na etapie zażalenia, natomiast Sąd I instancji dysponował jedynie wyciągiem z rachunku skarżącego, z którego wynikało, że kwota stypendium wynosi 500 zł, co pozostawało w sprzeczności z oświadczeniem strony. Sąd I instancji nie był uprawniony do domniemywania, że kwota ta obejmuje wyrównanie za poprzedni miesiąc, a obowiązek wyjaśnienia tej nieścisłości spoczywał na skarżącym. Podkreślenia wymaga zasada, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie trafnie uznał, że skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.