II OZ 800/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 25 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Wr 275/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. o wymierzenie Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w T. grzywny za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 177/04 postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Wr 275/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. o wymierzenie Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w T. grzywny za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 177/04. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku złożonym na urzędowym formularzu wskazano, że uzyskiwany przez D. W. i M. W. łącznie dochód wynosi 2 523,00 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych wymienili udziały (1/4) we własności działek gruntu o łącznej pow. 2.500 m2. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawcy oświadczyli, że nie pobierają świadczeń z opieki społecznej, nie korzystają z pomocy osób trzecich, nie są w stanie uiścić żadnej opłaty, a wydatki związane ze złożeniem kasacji (w innej prowadzonej przez siebie sprawie) pokryte zostały z ich świadczeń emerytalnych. Poinformowali nadto, że ponoszą następujące wydatki: opłata za energię elektryczną (w zależności od pory roku) – 200,00 – 300,00 zł, gaz ok. 60,00 zł, wodę 10,00 – 20,00 zł, lekarstwa od 200,00 do 500,00 zł. Poza kopiami odcinków świadczenia emerytalnego, nie załączono żadnych dowodów na poparcie twierdzeń zawartych we wniosku i ograniczono się do stwierdzenia, że "nie zbieramy dokumentów z kser". Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, chociaż to na nich ciążył obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także udokumentowania przedstawionych we wniosku okoliczności. Podniesione przez wnioskodawców okoliczności, na których oparli swój wniosek o przyznanie prawa pomocy (niemożność uiszczenia żadnych kosztów postępowania, fakt zadłużenia) zostały w istocie jedynie opisane, ale nie wykazane. W opinii Sądu strona skarżąca nie wyjaśniła i nie udokumentowała wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jej sytuację finansową. Informacje te stanowią tymczasem punkt odniesienia dla oceny Sądu. Tymczasem dokonując analizy sytuacji materialnej strony skarżącej – wobec braku jakichkolwiek dokumentów, mimo wezwania Sądu – nie można dokonać weryfikacji oświadczenia co do jej stanu majątkowego. Zdaniem Sądu wskazane okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, czy poniesienie kosztów postępowania sądowego i pomocy prawnej jest dla strony skarżącej niemożliwe, albowiem z winy samego wnioskodawcy nie sposób stwierdzić jak jest rzeczywista sytuacja finansowa strony skarżącej, a tym samym nie sposób zweryfikować twierdzeń zawartych we wniosku. Wskazano nadto, że wnioskodawcy nie mają nikogo na utrzymaniu, wskazują dochód 2 500,00 zł netto, nie dokumentując przy tym wysokości niezbędnych wydatków, a uwzględniając wysokość jedynego na tym etapie postępowania kosztu sądowego (wpis sądowy od skargi w kwocie 200,00 zł), stwierdzić trzeba, że okoliczności te nie pozwalają na uznanie, że wnioskodawców nie stać na to, aby sfinansować ową opłatę sądową. Sąd podniósł, że koszt ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie wniosłyby 240,00 zł (co stanowi jedynie punkt odniesienia dla rozważań Sadu, nie zaś faktyczną cenę za daną usługę prawną). W tym kontekście nie bez znaczenia dla oceny wniosku pozostaje również okoliczność, że skarżący bardzo niedawno w kilku już sprawach (np. o sygn. akt II SA/Wr 465/08, II SA/Wr 57/09, II SA/Wr 892/11 itd.) zatrudnili adwokata z wyboru, co świadczy, że być może posiadają oni środki na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika, a w każdym razie – z winy samych skarżących, którzy mimo wezwania Sądu nie nadesłali żadnych dowodów uprawdopodabniających ich sytuację majątkową – nie można z całą pewnością stwierdzić, że kosztów takich nie są w stanie ponieść. W tej sytuacji budzi uzasadnioną wątpliwość Sądu co do możliwości finansowych skarżących ich żądanie przyznania pełnomocnika z urzędu, gdy okazuje się, że praktycznie są w stanie zatrudnić pełnomocnika z wyboru pomimo świadomości, że mają pełnomocnika z urzędu i to zanim taki pełnomocnik ma możliwość podjęcia jakichkolwiek działań. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli D. W. i M. W., podnosząc że z uwagi na sytuację majątkową skarżących powinni otrzymać prawo pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) – dalej "P.p.s.a." przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. D. W. i M. W. nie spełniają warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca oraz pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie mąż M. W. posiadają stały miesięczny dochód, na który składają się emerytura skarżącej w kwocie 1.140 zł oraz emerytura jej męża w kwocie 1.383 zł. Ponadto skarżąca wraz z mężem są współwłaścicielami działek w N. Stwierdzić zatem należy, że przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący są w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia w kosztów niniejszego postępowania. Przepis art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący zostali wezwani przez Sąd pierwszej instancji do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawcy złożyli pismo zawierające oświadczenie dotyczące miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania i zakup leków. Wyjaśnili, że nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej i pomocy osób trzecich, a w związku z licznymi sprawami sądowymi nie są w stanie opłacić kosztów postępowania. Niestety złożone przez skarżących oświadczenie nie usunęło wątpliwości dotyczących ich sytuacji materialnej. Skarżący nie przedstawili żadnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie i utrzymanie domu. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 P.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżących. Treść oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie daje wystarczających podstaw do uznania, że D. W. i M. W. nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie bez znaczenia dla takiej oceny wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy pozostaje nadto podniesiona przez Sąd pierwszej instancji okoliczność, że skarżący niedawno w kilku sprawach zatrudnili adwokata z wyboru, co tym bardziej wywołuje wątpliwości, co do ich możliwości finansowych. Reasumując można stwierdzić, że skarżący nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.