II FZ 1052/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 621/12 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem z dnia 8 sierpnia 2012r. Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał E. S. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 6727 zł. W odpowiedzi skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z bezrobotnym mężem. Źródłem dochodu jest jej emerytura (1.360 zł), zajęta przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. do wysokości 340 zł. Pismem z 31 sierpnia 2012 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia wymienionych dokumentów źródłowych dotyczących swojej sytuacji majątkowej, w tym do nadesłania wyciągów bankowych oraz kopii zeznania podatkowego za 2011 rok. W odpowiedzi na powyższe skarżąca oświadczyła, że wszelkie środki finansowe były wydatkowane przez jej męża, a ona nie zna szczegółów tych transakcji. W wyniku wniesienia sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 listopada 2012r. rozpoznał wniosek skarżącej i odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważono także, że skarżąca pomimo wezwania sądu nie przesłała dokumentów źródłowych potwierdzających jego złą sytuację majątkową. Na powyższe postanowienie skarżąca pismem nadanym w dniu 6 grudnia 2012r. wniosła zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei art. 246 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J.P.Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten w powiązaniu z powyższą konstatacją, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu prowadzi do wniosku, że niedopełnienie przez stronę w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo...., s. 594). Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie odmówił skarżącej prawa pomocy wskazując, iż wnioskodawczyni nie przedłożyła, pomimo wezwania wyciągów bankowych oraz kopii zeznania podatkowego za 2011 rok. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca pozbawiła w ten sposób sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.