II OZ 983/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 października 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 801/12 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wykonania określonych robót budowlanych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 1 października 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 801/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek Z. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wykonania określonych robót budowlanych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wnioskując o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Z. R. podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, dysponując udziałem (1/2) w prawie własności budynku o pow. 200 m2. Oświadczył, że otrzymuje zasiłek przedemerytalny w kwocie 946 zł oraz wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w kwocie 196 zł netto miesięcznie. Jego małżonka jest osobą bezrobotną. Na wezwanie referendarza skarżący nadesłał dokumenty obrazujące dochody uzyskiwane w jego rodzinie oraz kopie faktur za energię elektryczną, wywóz śmieci, usługi telekomunikacyjne, dostawy wody oraz ubezpieczenie. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że dochód w wysokości 1143,60 zł przeznacza na utrzymanie dwuosobowej rodziny, spłatę kredytu i remont mieszkania, a także spłatę zobowiązań i rachunków. Obecnie żona skarżącego jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy. Jest natomiast właścicielką nieruchomości położonej w M. przy ul. [...]. Do dnia [...] kwietnia 2012 r. nieruchomość ta jako lokal użytkowy była wynajmowana i z tytułu najmu żona wnioskodawcy otrzymywała dochód w wysokości 1500 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący podał, że posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu na remont mieszkania w kwocie 5000 zł oraz pożyczki gotówkowej w kwocie 2000 zł, na dowód powyższego przedłożył kserokopie umów pożyczek. Na wezwanie Sądu skarżący przedłożył także zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy, z którego wynika, że jego małżonka jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia [...] września 2012 r. Ponadto skarżący oświadczył, że rachunki za media są regulowane z dużym opóźnieniem, nie wykazał jednak, że zalega z płatnościami. Poza tym przedłożył imienną kartę Dystrybucji Artykułów Spożywczych jako formę udzielenia pomocy w wyniku trudnej sytuacji rodzinnej na skutek bezrobocia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu wniosku uznał, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Wskazując, że udzielenie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe, Sąd stwierdził, że korzystanie przez stronę z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Sąd podkreślił również, że małżonka skarżącego jest właścicielem lokalu użytkowego, który wcześniej był przez nią wynajmowany i z tego tytułu otrzymywała dochód w wysokości 1.500 zł miesięcznie. W ocenie Sądu posiadany przez skarżącą lokal użytkowy jest potencjalnym źródłem dochodu i może zostać ponownie wynajęty. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że małżonka skarżącego zarejestrowała się w Urzędzie Pracy dopiero w dniu [...] września 2012 r., a zatem po otrzymaniu wezwania Sądu do wykazania, że jest ona osobą bezrobotną. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący i jego małżonka posiadają stabilną sytuację finansową, są właścicielami połowy domu, lokalu użytkowego oraz posiadają stałe źródło dochodu z tytułu świadczenia przedemerytalnego i umowy zlecenia, biorąc zaś pod uwagę wielkość miesięcznych koniecznych kosztów utrzymania, brak jest podstaw do uznania, że skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mógłby przeznaczyć na opłacenie kosztów sądowych niniejszej w sprawie oraz kosztów wynagrodzenia adwokata. W zażaleniu na powyższe postanowienie Z. R. zarzucił Sądowi I instancji krzywdzącą ocenę ustaleń faktycznych, niewłaściwą ocenę wiarygodności i mocy zebranych dokumentów. Stwierdził, że wskazując na możliwość wykorzystania "majątku" jedynego miejsca zamieszkania jako zabezpieczenia pożyczki czy kredytu, Sąd nie wziął pod uwagę z czego wnioskodawca ma spłacać ten kredyt lub pożyczkę. Skarżący zakwestionował również ocenę możliwości uzyskiwania dochodu z lokalu użytkowego, wskazując, że pomimo zawartych umów z biurami nieruchomości nie znalazł najemcy. W załączeniu przedstawił trzy umowy pośrednictwa wynajmu nieruchomości zawarte z różnymi podmiotami. Wobec powyższego wniósł o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3). Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). W rozpoznawanej sprawie uznać należy, że Sąd I instancji oddalając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie nie dokonał prawidłowo oceny rzeczywistych, aktualnych możliwości finansowych skarżącego, wziął bowiem przede wszystkim pod uwagę okoliczność posiadania przez skarżącego udziału w nieruchomości oraz stwierdził, że żona skarżącego nie wykorzystuje możliwości uzyskiwania dochodu z posiadanego lokalu użytkowego, który wcześniej wynajmowała. Nie sposób zgodzić się z poglądem Sądu I instancji, aby nieruchomość skarżącego stała się przedmiotem zabezpieczenia pożyczki zaciągniętej w celu pokrycia kosztów postępowania sądowego, mając w szczególności na uwadze, że skarżący prowadząc gospodarstwo domowe wraz żoną, dysponuje miesięcznym dochodem w wysokości 1.143,60 zł, z czego ponosi stałe wydatki związane z bieżącym utrzymaniem mieszkania oraz spłaca udzieloną mu w kwocie 5.000 zł pożyczkę na cele mieszkaniowe i pożyczkę gotówkową (rata miesięczna 110,389 zł). Dodatkowego argumentu przemawiającego za odmową przyznania prawa pomocy nie może stanowić kwestia niewykorzystania możliwości zarobkowych żony skarżącego, zwłaszcza przy uwzględnieniu przedstawionych wraz z zażaleniem zawartych umów pośrednictwa wynajmu posiadanej przez nią nieruchomości. Skoro zatem żona skarżącego, pomimo czynienia starań wynajęcia nieruchomości, do tej pory nie znalazła najemcy, to nie można przyjąć, iż samo posiadanie takiego lokalu stanowi okoliczność przesądzającą o odmowie przyznania prawa pomocy. Wskazać należy, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wyłącznie rzeczywistą aktualną sytuację materialną wnioskodawcy, a nie hipotetyczne możliwości uzyskania przez niego dochodów. W świetle powyższego należy uznać, że Sąd I instancji dokonał błędnej oceny sytuacji finansowej skarżącego, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.