II OZ 828/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. Y. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 1292/21 o odrzuceniu skargi S. Y. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za obywatela polskiego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 1292/21, odrzucił skargę S. Y. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] oraz zwrócił skarżącemu uiszczony w kwocie 100 złotych wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że zarządzeniem z dnia 31 sierpnia 2021 r. wezwano skarżącego, z uwzględnieniem pełnomocnika, do usunięcia braku formalnego skargi, poprzez nadesłanie podpisanego egzemplarza skargi. Jednocześnie pouczono skarżącego, że nie uzupełnienie braków formalnych skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania skutkować będzie odrzuceniem skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie złożono "dodatkowy egzemplarz skargi". Sąd wskazał, że stosownie do treści art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, zwana dalej: "p.p.s.a."), skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, w szczególności powinna być podpisana przez stronę albo jej pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Podpis strony musi być własnoręczny i takiego wymogu nie spełnia odtworzony mechanicznie na piśmie wzór podpisu. Sąd uznał, że skarga S. Y. została złożona bez zachowania wymogu formalnego, tj. nie została podpisana. Brak ten, mimo że skarżący został prawidłowo wezwany do podpisania skargi, a także pouczony o terminie na wykonanie wezwania (siedem dni od daty doręczenia wezwania) i konsekwencjach jego niewykonania (odrzucenie skargi), nie został uzupełniony. Wezwanie zostało doręczone w dniu 20 września 2021 r. i w zakreślonym terminie pełnomocnik skarżącego złożył "dodatkowy egzemplarz skargi". Dokument ten, analogicznie jak uprzednio złożona skarga, zamiast własnoręcznego podpisu adwokata, zawierał odzwierciedlenie jego podpisu (facsimile). Sąd stwierdził, że wobec nie uzupełnienia braku formalnego skargi, skarga nie może otrzymać dalszego biegu. W związku z powyższym odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a., zwracając jednocześnie stronie, w oparciu o art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uiszczony wpis sądowy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył S. Y. reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucając naruszenie: a) art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., poprzez dokonanie samodzielnej oceny, iż podpis widniejący pod skargą nie spełnia cech podpisu własnoręcznego, podczas gdy oceny prawidłowości podpisu powinien dokonać biegły grafolog; b) art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., poprzez nieprawidłowo sformułowane wezwanie do uzupełnienia braków formalnych, z którego wynikało, że Sąd I instancji wzywa do przedłożenia dodatkowego odpisu skargi dla organu, podczas gdy dopiero z treści zaskarżonego postanowienia skarżący dowiedział się, że Sąd kwestionuje własnoręczność podpisu pełnomocnika skarżącego, podczas, gdy w razie kwestionowania przez Sąd własnoręczności podpisu pełnomocnika skarżącego, wezwanie powinno dotyczyć uzupełnienia brakującego podpisu pod przesłaną skargą, a nie przesłania dodatkowego egzemplarza skargi; c) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych w wyznaczonym terminie, podczas, gdy odrzucenie skargi nie zostało poprzedzone prawidłowym wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych skargi, ponieważ w razie kwestionowania przez Sąd własnoręczności podpisu pełnomocnika skarżącego, wezwanie powinno dotyczyć uzupełnienia brakującego podpisu pod przesłaną skargą, a nie przesłania dodatkowego egzemplarza skargi, Wobec powyższego, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia jej braków formalnych ma miejsce wówczas, gdy nie usunięto w wyznaczonym terminie tych braków, mimo prawidłowego wezwania do ich usunięcia, o czym stanowi art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Braki skargi w rozumieniu ww. przepisów powinny być istotne, to znaczy takie, których nieusunięcie uniemożliwi nadanie sprawie dalszego biegu (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, 2010, s. 192). W świetle zaś art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna przede wszystkim czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać elementy szczególne, wymienione w pkt 1 - 4 powołanego przepisu. Podstawowe minimum treści pisma składanego w postępowaniu sądowym określa natomiast art. 46 § 1 pkt 1 - 5 p.p.s.a., zaliczając do tego katalogu m.in. podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (pkt 4). Podpis musi być własnoręczny, a odtworzony mechanicznie na piśmie wzór podpisu nie czyni zadość wymogowi przewidzianemu w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Podpis własnoręczny na piśmie procesowym nie może być zastąpiony nie tylko podpisem sporządzonym na maszynie (jak np. w wypadku sporządzenia dokumentu techniką komputerową), ale też żadnym innym podpisem mechanicznym, np. faksymile bądź kserograficzną odbitką własnego podpisu (J. Olszanowski, Glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 czerwca 2016 r., I OZ 533/16, ZNSA 2017/1/145-152) – zob. postanowienie NSA z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt I GZ 316/21. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd Wojewódzki przedwcześnie odrzucił skargę uznając, że kwestia własnoręcznego podpisu pełnomocnika strony skarżącej pod skargą została należycie wyjaśniona. Należy zgodzić się z autorem zażalenia, że co do zasady, ocena kwestii własnoręczności podpisu powinna być dokonana przez specjalistę, który posiada odpowiednią wiedzę i kompetencje do oceny, czy podpis jest własnoręczny, czy też nie. Powyższe nie oznacza jednak, że sąd we własnym zakresie nie jest uprawniony do czynienia jakichkolwiek wiążących ustaleń. Z braku odpowiedniej regulacji w ustawie p.p.s.a., nie można wyprowadzać wniosku, że sąd nie ma kompetencji, aby dokonać weryfikacji podpisu w zakresie ustalenia, czy jest on własnoręczny, czy mechanicznie odwzorowany. W niniejszej sprawie Sąd I instancji powziął taką wątpliwość i w jej następstwie wezwał pełnomocnika strony do nadesłania podpisanego egzemplarza skargi. Wadliwości w działaniu Sądu Wojewódzkiego należy jednakże upatrywać w tym, iż nie wskazał on pełnomocnikowi przyczyny przedmiotowego wezwania, jak również w tym, iż przed odrzuceniem skargi nie wezwał pełnomocnika do złożenia oświadczenia, czy podpis widniejący na nadesłanym egzemplarzu skargi jest podpisem własnoręcznym, czy odzwierciedleniem podpisu (faksymile), tym samym nie dając możliwości złożenia wyjaśnień, co do okoliczności mających znaczenie prawne. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie można z całą pewnością stwierdzić, że podpis na złożonej, za pośrednictwem organu, skardze, jak i nadesłanej w wykonaniu wezwania Sądu, jest podpisem mechanicznym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tej konkretnej sprawie, wystarczającym było i pożądanym wezwanie pełnomocnika skarżącego do złożenia oświadczenia, czy skarga jest złożona w oryginale i czy zawiera własnoręczny podpis, a nie odwzorowany mechanicznie. Na marginesie, zauważyć należy, że wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi (pismo z dnia 16 września 2021 r.) zostało zredagowane niezgodnie z wydanym przez Przewodniczącego Wydziału zarządzeniem z dnia 31 sierpnia 2021 r. Nie miało to jednak wpływu na wynik sprawy, gdyż pełnomocnik zastosował się do wezwania i nadesłał podpisany egzemplarz skargi, kwestią sporną było jedynie to, czy został on własnoręcznie podpisany. Ponownie rozpatrując sprawę, Sąd I instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania, wezwie pełnomocnika do złożenia stosowanego oświadczenia, a następnie podejmie dalsze stosowne czynności w sprawie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie WSA.