I OZ 100/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, , , po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia X. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt IV SAB/Gl 110/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi X. – redaktora naczelnego dziennika "[...]" w C. na bezczynność Zarządu Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku imienia [...] Spółka Akcyjna w C. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt IV SAB/Gl 110/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił X. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X. - redaktora naczelnego dziennika "[...]" w C. na bezczynność Zarządu Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku imienia [...] Spółka Akcyjna w C. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że X. wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2012 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku podał, że nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się z pomocy matki i siostry. Jest studentem studiów stacjonarnych i nie posiada oszczędności, ani wartościowych ruchomości, które mógłby odsprzedać w celu pokrycia kosztów procesu. Rodzina skarżącego składa się z czterech osób, której średni dochód za ostatni miesiąc wyniósł 1742,98 zł. Trudna sytuacja majątkowa rodziny powoduje konieczność korzystania z doraźnej pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. poprzez otrzymywanie dodatku mieszkaniowego. Skarżący oświadczył, że rodzina nie posiada jakiegokolwiek majątku, ani oszczędności. Do wniosku skarżący dołączył między innymi dokumenty potwierdzające wysokość dochodu siostry i matki skarżącego, orzeczenie potwierdzające lekki stopień niepełnosprawności ojca skarżącego oraz rachunki i dowody wpłaty obrazujące rozmiar ponoszonych kosztów utrzymania. Na wezwanie Sądu skarżący nadesłał dodatkowe dokumenty potwierdzające fakt zaprzestania z dniem 2 września 2012 r. prowadzenia działalności gospodarczej. Przedłożył również kopię księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w ramach tej działalności za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r. oraz decyzję o uznaniu go z dniem 13 września 2012 r. za osobę bezrobotną i o odmowie przyznania mu zasiłku dla bezrobotnych. Rozpoznając przedmiotowy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd podkreślił, że warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) zwanej dalej "P.p.s.a.", jest wykazanie, że osoba ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd pierwszej instancji uznał, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia przedmiotowego wniosku, gdyż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do utrzymania prawa pomocy, a przedstawione przez niego dowody budzą wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. X. wniósł na powyższe postanowienie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając Sądowi naruszenie art. 246 § 1 P.p.s.a. przez wadliwe przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zasadniczym problemem zaistniałym w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy złożony przez skarżącego X. wniosek z dnia 31 sierpnia 2012 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy osoby fizycznej, czy osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, czy skarżący X., składając przedmiotowy wniosek, występuje jako osoba fizyczna, czy jako redaktor naczelny internetowego portalu mieszkańców C., dziennika pt. "[...]" działającego na podstawie ustawy Prawo prasowe oraz wpisanego do rejestru dzienników i czasopism pod poz. [...]. Należy podkreślić, że w tym bowiem charakterze prawnym (jako redaktor naczelny reprezentujący redakcję) wniósł on skargę na bezczynność Zarządu Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku imienia [...] Spółka Akcyjna w C. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. W zależności zatem od ustalenia, w jakiej roli skarżący występuje, ocena jego wniosku będzie inna, z uwagi na obowiązywanie innych kryteriów co do osób fizycznych (por. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) oraz co do osób prawnych (por. art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.) ubiegających się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, która pozwoliłaby Sądowi na w pełni właściwą ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Stosownie natomiast do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe wskazuje, że inaczej niż w przypadku przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, przyznanie tego prawa osobie prawnej odnosi się wyłącznie do aspektów majątkowych. Obowiązkiem wnioskodawcy jest również wykazanie, że w sprawie zaistniała obiektywna niemożność uiszczenia kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji musi w pierwszej kolejności ustalić, kto jest stroną postępowania (czy internetowy portal mieszkańców C., dziennik pt. "[...]", kierowany przez redaktora naczelnego X., czy X. występujący jako osoba fizyczna), bowiem zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy może wnieść jedynie podmiot, będący stroną w rozumieniu art. 32 i 33 P.p.s.a. i dopiero wówczas rozpatrzy przedmiotowy wniosek. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.