I FZ 480/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1807/12 w zakresie prawa pomocy w sprawie skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 roku postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 1807/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. W uzasadnieniu sąd I instancji podał, że skarżący, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, argumentując że osiąga dochód w wysokości 3035,11 zł. Comiesięcznie obciąża go rata kredytu hipotecznego w wysokości ok. 3.000 zł. Wyjaśnił, że ponosi także wydatki związane z bieżącymi opłatami tj. na paliwo gazowe i energię elektryczną. Ponadto wskazał, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną, która obecnie pokrywa większość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. Wykonując wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, że obecnie jego żona nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodu z najmu lub innego źródła. Skarżący nie posiada aktualnie środków finansowych w funduszu emerytalnym. Środki zgromadzone uprzednio zostały przeznaczone na bieżące wydatki w tym prowadzenie sporu z organami podatkowymi. Koszty utrzymania wynoszą 2.000 zł i na kwotę tę składają się wydatki na ubezpieczenie zdrowotne, wyżywienie, paliwo, pozostałe. Skarżący wraz z żoną nie posiadają tytułu prawnego do nieruchomości położonych w W. i D.. Jedynym właścicielem domu w D. jest żona. Skarżący nie posiada rachunku bankowego. Wskazał, że samochody zarejestrowane na uprzednio prowadzoną działalność gospodarczą zostały sprzedane, a środki przeznaczone na spłatę firmowych kredytów. Wynagrodzenie dla pełnomocnika wypłacane jest po wykonanych czynnościach. Do tej pory wypłacono 4.766,25 zł. Środki te pochodzą od żony Skarżącego. Wśród okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy Skarżący wymienił znaczne koszty obsługi prawnej i postępowania sądowego oraz dolegliwości zdrowotne. Przedłożył decyzję o wykreśleniu wpisu dotyczącego działalności gospodarczej, druki ZUS RMUA, wyciągi bankowe, wyniki badań. Postanowieniem z 16 lipca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1807/12 referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 24 lipca 2012 r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Sąd wezwał stronę do nadesłania dokumentu potwierdzającego wysokość jego wynagrodzenia oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (z zastrzeżeniem, że dokumentem takim nie jest przedłożony do Sądu druk RMUA), nadesłanie wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez P. Bank Polski, w którym skarżący posiada kredyt hipoteczny, zaświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej przez żonę skarżącego, wskazania wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków), dokumenty potwierdzające wycofanie środków z funduszu emerytalnego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał dokumenty, z których wynika, że miesięczne wydatki ponoszone na utrzymanie jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie wynoszą 5.071 zł, nadesłał również wyciąg z rachunku bankowego za lipiec 2012 r. prowadzonego przez P. Bank Polski, dokument potwierdzający zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez jego żonę, dokument potwierdzający wysokość otrzymywanego wynagrodzenia oraz kartę z leczenia szpitalnego skarżącego. W piśmie z 30 sierpnia 2012 r., skarżący poinformował, że nie ma możliwości uzyskania dokumentu potwierdzającego wycofanie środków z funduszu emerytalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę uznał, że skarżący nie wykazał by jego sytuacja materialna uniemożliwiała mu uiszczenie wpisu w kwocie 2.000 zł., w taki sposób aby nie spowodować uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla skarżącego i jego rodziny. Sąd I instancji wskazał na liczne nieścisłości w oświadczeniach strony, które nie znajdują potwierdzenia w danych znajdujących się w aktach sprawy. W ocenie Sądu I instancji wskazane niespójności uniemożliwiają ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego zarzucił nieuwzględnienie rzeczywistej sytuacji majątkowej J. G., wynikającej z wykonalności zaskarżonej decyzji i wynikających z tego tytułu zajęć egzekucyjnych, nadto przez niepełne rozważenie sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego. Wnoszący zażalenie podkreślił, że w toku niniejszego postępowania zaszła zmiana okoliczności mająca wpływ na ocenę zdolności finansowej strony ponieważ przeciwko skarżącemu w obecnym czasie wydane zostały dwa zajęcia egzekucyjne. Jednym z nich zajęto zwrot kosztów postępowania sądowego, które skarżący powinien otrzymać z tytułu uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jego skargi na działanie organu podatkowego. Na tej podstawie strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie w całości wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a.") strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w powołanym przepisie. W myśl art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zasadność wniosku skarżącego rozpatrzył w dwóch aspektach, z jednej strony uwzględnił wysokość obciążeń finansowych, jakie strona będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Należy uznać, że Sąd I instancji szczegółowo rozważył dostępne okoliczności mające wpływ na sytuację materialną skarżącego. Wyjaśnił, że skarżący wraz z żoną uzyskują stałe miesięczne dochody. Na podstawie formularza PPF sąd ustalił, że skarżący z tytułu wynagrodzenia uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 3.035 zł żona zaś otrzymuje dochód w wysokości 1.200 zł brutto. Jednocześnie sąd I instancji wskazał, że z nadesłanej do Sądu listy płac za lipiec 2012 r. wynika, iż wynagrodzenia skarżącego, jego żony oraz syna R. wynoszą po 1.500 zł brutto (syn R. G. nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego). Zebrane dane pozostawiły w rezultacie niewyjaśnioną kwestię wysokości uzyskiwanego dochodu. Sąd I instancji przedstawił wyliczenia skarżącego, z których wynika, że rata kredytu hipotecznego pochłania 3.000 zł miesięcznie, koszty ubezpieczenia zdrowotnego, wyżywienia, paliwa i pozostałych wynoszą – według oświadczenia - 2.000 zł, co daje łączną kwotę w wysokości 5.000 zł. Uzyskiwany dochód kształtuje się na poziomie 4.235 zł, albo uwzględniając dane wynikające z przedstawionej listy płac - 3.000 zł brutto. Sąd zauważył również, że z nadesłanego przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego jego żony wynika, że 9 lipca 2012 r. skarżący na rachunek ten wpłacił kwotę 2.000 zł, zaś 16 lipca 2012 r. kwotę 4.000 zł. Na podstawie tych danych sąd I instancji wywiódł opinię, że skarżący posiada inne źródła przychodu, o których sądu nie poinformował. Sąd I instancji podkreślił, że pomimo wezwania skarżący nie nadesłał dokumentu potwierdzającego wycofanie środków z funduszu emerytalnego. Oświadczył jedynie, że nie ma możliwości jego uzyskania, jednak nie wskazał przyczyny, dla której nie jest to możliwe. Sąd zwrócił uwagę, że 20 czerwca 2012 r. suma środków dostępnych na koncie żony skarżącego wyniosła 5.398,85 zł. Złożyła się na nią m. in. kwota 4.134,84 zł przelana przez P. F. tytułem odkupienia jednostek uczestnictwa. Zdaniem sądu I instancji środki te skarżący mógł przeznaczyć na opłacenie wymaganego wpisu od skargi. W zażaleniu strona podnosi, że z treści dokumentów, które skarżący mógł przedstawić i które znajdowały się w jego posiadaniu, wynika jego trudna sytuacja majątkowa. Dalej zarzuca pominięcie przez sąd rzeczywistej wysokości kosztów utrzymania obojga małżonków w relacji do uzyskiwanego przez nich dochodu. Odnosząc się do tych zarzutów należy zauważyć, że sąd I instancji, nie posiadając kompletnych danych wogóle nie mógł dokonać oceny sytuacji finansowej skarżącego. Wyraźnie stwierdził, że wskazane niespójności uniemożliwiają tę ocenę. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się w tym zakresie z sądem I instancji. Jak już wyżej wykazano niezgodne dane uniemożliwiły w szczególności ustalenie uzyskiwanych przez obojga małżonków dochodów. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżący niewątpliwie nie przedstawił pełnych danych na temat swojej sytuacji materialnej, ponieważ mimo wezwania nie przedstawił dokumentu potwierdzającego wycofanie środków z funduszu emerytalnego jak też nie wyjaśnił innych wskazanych przez sąd niespójności. Należy podkreślić, że to do oceny sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. W związku z tym skarżący powinien liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania mu prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 496/12 https://cbois.nsa.gov.pl). Oceny tej nie mogą zmienić nowe okoliczności podnoszone w zażaleniu, dotyczące zajęć egzekucyjnych gdyż nadal nie ma pełnych informacji co do uzyskiwanych przez stronę dochodów. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zgadza się ze skarżącym, że zajęcia egzekucyjne kształtują sytuację majątkową strony. Jednak oceny w jaki sposób ta sytuacja się kształtuje można dokonać jedynie w relacji do wysokości pozyskiwanych dochodów, których w rozpatrywanej sprawie nie udało się ustalić. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skarżąca nie może też zarzucać sądowi, że dokonał jedynie wybiórczej oceny odnosząc się do wybranych elementów stanu faktycznego sprawy jeśli sama nie przedstawia wszystkich danych. Szczególne znaczenie w tym kontekście ma to, że strona całkowicie przemilcza kwestie co do dodatkowych źródeł dochodu, na którą wyraźnie wskazał sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. W związku z tym sąd rozpoznający niniejszą sprawę całkowicie podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w skarżonym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji