I OZ 492/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.S. – redaktora naczelnego dziennika "[...]" w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV SAB/Gl 116/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów w sprawie ze skargi E.S. – redaktora naczelnego dziennika "[...]" w C. na bezczynność Prezydenta Miasta Chorzów w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania E.S. prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący w swoim wniosku podał, iż nie posiada żadnych dochodów, a utrzymuje się z pomocy matki i siostry. Jest studentem studiów stacjonarnych i nie posiada oszczędności, ani wartościowych ruchomości, które mógłby odsprzedać w celu pokrycia kosztów procesu. Trudna sytuacja majątkowa rodziny powoduje konieczność korzystania z doraźnej pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Chorzowie poprzez otrzymywanie dodatku mieszkaniowego. Skarżący oświadczył, że ani on ani jego rodzina nie posiada jakiegokolwiek majątku, ani oszczędności. Do wniosku skarżący dołączył między innymi dokumenty potwierdzające wysokość dochodu siostry i matki, orzeczenie potwierdzające lekki stopień niepełnosprawności ojca skarżącego oraz rachunki i dowody wpłaty obrazujące rozmiar ponoszonych kosztów utrzymania. Działając na wezwanie Sądu skarżący nadesłał dokumenty potwierdzające fakt zaprzestania z dniem 2 września 2012 r. prowadzenia działalności gospodarczej. Przedłożył również kopię księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w ramach tej działalności za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r. oraz decyzję o uznaniu go z dniem 13 września 2012 r. za osobę bezrobotną i o odmowie przyznania mu zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto Sąd wskazał, iż postanowieniem z dnia 22 listopada 2012 r. odmówiono już skarżącemu przyznania prawa pomocy, jednak orzeczenie to uchylono postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt I OZ 101/13, bowiem Sąd nie ustalił, czy skarżący wystąpił z wnioskiem jako osoba fizyczna czy jako osoba prawna lub jednostka organizacyjna, mniemająca osobowości prawnej. Skarżący, działając na wezwanie Sądu, wyjaśnił, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył jako osoba fizyczna. Rozpoznając wniosek Sąd podkreślił, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają przyznania stronie takiego prawa, gdyż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", a przedstawione przez niego dowody budzą wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej. Sąd podkreślił, iż przedstawiony przez skarżącego stan majątkowy ma charakter wybiórczy i nie jest w pełni wiarygodny. Strona zataiła informację o posiadaniu jeszcze jednego rachunku bankowego, nie wyjaśniła też okoliczności związanych z prowadzeniem nowej działalności gospodarczej. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł E.S., zarzucając Sądowi naruszenie art. 246 § 1 P.p.s.a. i podnosząc że Sąd błędnie ustalił, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy, a przedstawione dowody budzą wątpliwości co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Zdaniem skarżącego Sąd powielił uzasadnienie postanowienia z dnia 22 listopada 2012 r., pomijając dokumenty dołączone do zażalenia na to postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie pozbawione jest uzasadnionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, iż strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z Sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Działania Sądu do uściślenia oświadczeń strony podejmowane są na podstawie art. 255 ustawy P.p.s.a., który stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 P.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Z uwagi na powyższe i w świetle okoliczności niniejszej sprawy uznać trzeba, iż Sąd I instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Dokonując oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy Sąd słusznie zwrócił uwagę, że prezentowany przez skarżącego stan majątkowy ma charakter wybiórczy i sprowadza się wyłącznie do przedstawienia tylko niektórych okoliczności. Skarżący przestawiając rozliczenia z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej nie wyjaśnił ich znaczenia oraz nie doprecyzował ich charakteru, zatem nie można tych wyjaśnień uznać za w pełni wiarygodne. Słusznym było też stanowisko, iż okoliczności wskazujące na konieczność przyznania prawa pomocy należy przedstawić na etapie merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku, nie zaś w toku kontroli instancyjnej wydanego w tym zakresie rozstrzygnięcia. Dlatego też dołączone do zażalenia dokumenty należy uznać za spóźnione, a brak ich oceny przez Sąd I instancji nie stanowi naruszenia prawa. Za prawidłowe uznać trzeba także stanowisko Sądu dotyczące okoliczności związanych z niewyjawieniem przez skarżącego wyciągów z kolejnego z posiadanych rachunków bankowych. Skarżący nie przedstawił wyciągów z tego rachunku, uniemożliwiając tym samym Sądowi dokonania pełnej oceny finansów strony. Również wyjaśnienia związane z prowadzeniem przez skarżącego nowej działalności gospodarczej nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w żaden sposób, iż prawdziwe jest oświadczenie o nieosiąganiu przez niego dochodu z tego tytułu. Brak jakichkolwiek bliższych informacji uniemożliwił w istocie dokonanie rzetelnej oceny tego zagadnienia. Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy, za odpowiadające prawu, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.