II FZ 2/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Grzęda po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 5 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Op 294/12 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w O. z 13 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu wydatków związanych z budownictwem na poczet zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 5 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W postanowieniu tym Sąd stwierdził, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W ocenie Sądu nie wyjaśniła ona w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej. Nie przekazała także pełnej informacji dotyczącej jej sytuacji mieszkaniowej. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów tj. kserokopii faktur i dowodów wpłaty wynika, iż koszty związane z nabyciem usług telekomunikacyjnych, dostawy energii elektrycznej, wody i odprowadzania ścieków obciążają męża skarżącej A. K., który, według jej oświadczenia, nie prowadzi z nią wspólnie gospodarstwa domowego. Skarżąca wyjaśnia, iż na przekazanej kserokopii faktury dotyczącej usług dostawy gazu jako nabywca widnieje B. K. – siostra męża skarżącej. Nie przedstawiła też jakiejkolwiek informacji odnośnie pozostałych kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania skarżącej i jej rodziny, takich jak chociażby koszty związane z zakupem żywności, środków higieny, ubrania, obuwia. Niewystarczającymi w tym zakresie są nadesłane przez skarżącą kserokopie rachunków poniesionych na leki oraz kserokopie biletów za jednorazowe przejazdy kolejowe. Natomiast przedłożone kserokopie opinii lekarskich dokumentują jedynie stan zdrowia skarżącej oraz fakt dochodzenia przez nią roszczeń z tytułu ustanowienia renty wypadkowej i ustalenia stopnia niepełnosprawności, a nie kosztów z tym związanych. W ocenie Sądu również w zakresie dochodów uzyskiwanych przez skarżącą w jej gospodarstwie domowym przedstawione informacje są niepełne. Uwzględniając fakt uzyskiwania przez nią dochodów w wysokości 600 zł miesięcznie nie sposób przyjąć, iż są one wystarczające do pokrycia kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania trzyosobowej rodziny. Brak pełnych danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków finansowych, jakimi skarżąca dysponuje w ramach gospodarstwa domowego. Zdaniem Sądu, skarżąca nie wyjaśniła w sposób wiarygodny, w jaki sposób utrzymuje się pomimo tak niskiego dochodu. Mało prawdopodobnym jest, by skarżąca samodzielnie przy tak niskich dochodach była w stanie utrzymywać trzyosobową rodzinę (skarżąca i dwoje dzieci), ponosić koszty niezbędne dla bieżącego utrzymania bez uzyskiwania innego dochodu, bądź też bez jakiejkolwiek pomocy osób trzecich. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. K. podniosła między innymi, że opis jej sytuacji finansowej oraz opinie lekarskie dotyczące jej stanu zdrowia powinny być wystarczającym dowodem w sprawie. Wskazała, że zamieszkuje wraz z niepełnoletnią córką w O., bowiem jest w trakcie rozwodu. W 2008 r. uległa wypadkowi, po którym nie jest, ze względu na stan zdrowia, podjąć pracy. Koszy utrzymania mieszkania wynoszą 1350 zł plus bieżące wydatki na życie i wydatki podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Utrzymuje się z córką z przyznanych alimentów w wysokości 300 zł na osobę, zasiłku rodzinnego 106 zł, stypendium 145 zł oraz pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu I instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. W myśl z kolei art. 255 P.p.s.a. sąd administracyjny może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów w przypadku gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Z danych przedstawionych przez skarżącą wynika, że nie posiada ona żadnego majątku a jej wydatki znacznie przekraczają kwotę osiąganych dochodów. Równocześnie skarżąca nie wskazuje innych źródeł dochodów mogących pokryć tę różnicę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej, w szczególności podania źródeł finansowania wszystkich wydatków, nie pozwala przyjąć, że wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarżąca nie przedstawiła dowodów mogących wiarygodnie obrazować jej sytuację rodzinną, majątkową i finansową. Tym samym podziela ocenę wyrażoną w zaskarżonym orzeczeniu, że nie ma podstaw aby uznać przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 za uprawdopodobnioną. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że zażalenie Strony jako bezzasadne podlegało oddaleniu w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.