II SA/Wa 1004/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 09 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. K. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2011/2012 - oddala skargę Wnioskiem z [...] września 2011 r. Rada Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w O. wystąpiła do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego o przyznanie I. K. stypendium ministra za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2011/2012. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z [...] grudnia 2011 r., wydaną na podstawie art. 178 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - dalej: K.p.a., odmówił przyznania I. K., studentce [...] roku studiów pierwszego stopnia Uniwersytetu [...] w O., stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2011/2012. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w toku postępowania ustalił, że skarżąca ukończyła już jeden kierunek studiów, uzyskując tytuł magistra, stosownie zaś do treści art. 184 ust. 5 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, stypendium Ministra za osiągnięcia w nauce nie przysługuje studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, chyba że kontynuuje studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Od decyzji tej I. K. pismem z [...] stycznia 2012 r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z [...] marca 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 178 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz art. 127 § 3 w związku z art. 138 ust. 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z [...] grudnia 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że ustalił, iż I. K. w dacie podjęcia decyzji, tj. [...] grudnia 2011 r., miała już ukończony jeden kierunek studiów - "[...]" – i posiadała tytuł zawodowy magistra, w związku z czym, zgodnie z art. 184 ust. 5 ustawy, stypendium jej nie przysługuje. Organ, odnosząc się do zarzutu nieprawidłowej interpretacji przepisu art. 184 ust. 5 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym podkreślił, że stypendium Ministra za osiągnięcia w nauce stanowi jedno ze świadczeń pomocy materialnej wymienionych w art. 173 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Podstawowym celem pomocy materialnej dla studentów finansowanej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa jest wyrównywanie szans edukacyjnych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Priorytetem jest zatem przeznaczanie środków publicznych na udzielanie pomocy osobom, które samodzielnie nie mogą ponieść pełnych kosztów studiowania, aby uzyskać wykształcenie wyższe, tj. ukończyć jeden kierunek studiów pierwszego lub drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich. Stypendium Ministra za osiągnięcia w nauce jest jednym z narzędzi służącym realizacji tego celu. Organ wyjaśnił, że ustawa z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 84, poz. 455) wprowadziła zasadę, iż w momencie ukończenia jednego z kierunków student traci prawo do pomocy materialnej, w tym stypendium ministra za osiągnięcia w nauce, chyba że kontynuuje studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Według stanu prawnego obowiązującego przed 01 października 2011 r., student, który ukończył już jeden kierunek studiów, miał prawo do otrzymywania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce i za wybitne osiągnięcia sportowe, stypendium za wyniki w nauce lub sporcie i stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych. Jednocześnie student będący w tej samej sytuacji nie miał prawa do otrzymywania stypendium socjalnego, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowego, chyba że kontynuował on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Od 01 października 2011 r. przepis art. 184 ust. 5 ustawy objął swym zakresem wszystkie świadczenia pomocy materialnej wymienione w art. 173 pkt 1, w tym również stypendia ministra za osiągnięcia w nauce. Tym samym, zasada udzielania pomocy studentom w celu uzyskania przez nich wyższego wykształcenia znalazła swoją pełną, konsekwentną realizację. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wskazał, że przepis art. 184 ust. 5 ustawy stosowany jest zatem w stosunku do wszystkich studentów, którzy ubiegali się o stypendium ministra na rok akademicki 2011/2012, nawet jeżeli przedstawione przez nich osiągnięcia naukowe i aktywność naukowa dotyczyły lat wcześniejszych. Uzyskanie przez danego studenta osiągnięć naukowych w okresie zaliczonych lat studiów nie powodowało nabycia uprawnień do otrzymania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2011/2012. Nabycie uprawnień do otrzymania tego stypendium następowało na podstawie decyzji administracyjnej i dotyczyło kolejnego roku lub semestru akademickiego, zaś osiągnięcia naukowe i aktywność naukowa studenta stanowiły jedynie kryterium przyznania stypendium. Organ podkreślił, że w latach ubiegłych jedynie ok. 40% wniosków studentów spełniających warunki otrzymania stypendium Ministra zostało rozpatrzonych pozytywnie. Przyznane Ministrowi w budżecie środki finansowe na stypendia nie pozwalały bowiem, aby takie stypendium otrzymał każdy student, który spełnił te warunki. Organ musiał dokonywać dodatkowej gradacji osiągnięć naukowych wnioskodawców poprzez stworzenie rankingu wniosków i przyznawać stypendium osobom najwyżej ulokowanym w tym rankingu. Organ podniósł, iż art. 184 ust. 5 odnosi się do wszystkich świadczeń wymienionych w art. 173 ust. 1 ustawy, w tym stypendiów i zapomóg. Minister podkreślił, że procedura przyznawania stypendium Ministra w roku akademickim 2011/2012 nie narusza zasady równości podmiotów wobec prawa, ponieważ studenci, którzy nie ukończyli jeszcze żadnego kierunku i studenci, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów stanowili dwie grupy studentów w zróżnicowanej sytuacji. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż nie był zobowiązany do informowania studentów przed składaniem przez nich wniosków o stypendium Ministra o skutkach wprowadzenia nowego brzmienia art. 184 ust. 5 ustawy, gdyż skutki te wynikały wprost z ustawy. Organ podniósł, że postępowanie w sprawie przyznania stypendium dla ww. zostało wszczęte [...] października 2011 r., a więc po dacie wejścia w życie nowego brzmienia art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Zgodnie bowiem z art. 178 ust. 1 ustawy postępowanie w sprawie przyznania stypendium jest wszczynane na wniosek rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni przekazany przez rektora uczelni. Decyzja powyższa stała się przedmiotem skargi I. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie obu zaskarżonych decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W skardze skarżąca zwróciła uwagę, iż art. 184 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, od 01 października 2011 r. otrzymał nowe brzmienie, co, zdaniem skarżącej, spowodowało błędną jego wykładnię. W ocenie skarżącej, z porównania treści tego przepisu z odpowiednim fragmentem zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, iż organ dokonał nieuzasadnionego utożsamienia pojęć "stypendium" oraz "świadczenia". Przyjął bowiem, że w pojęciu "świadczenia" mieści się stypendium ministra za osiągnięcia w nauce. Tymczasem pojęcie "świadczeń", nie odnosi się do wszystkich form pomocy materialnej dla studentów, wymienionych w art. 173 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Pojęcie to obejmuje formy pomocy materialnej, czyli: stypendia socjalne, stypendia specjalne dla osób niepełnosprawnych, stypendia rektora dla najlepszych studentów oraz zapomogi. Natomiast w odniesieniu do stypendiów ministra za osiągnięcia w nauce oraz za wybitne osiągnięcia sportowe ustawodawca w żadnym miejscu nie posłużył się określeniem "świadczenia". Zatem sam ustawodawca wskazuje na odmienny zakres znaczeniowy pojęć "stypendium" oraz "świadczenie pomocy materialnej". Przyjęcie innej interpretacji przeczyłoby racjonalności działania ustawodawcy i poprawności stosowania przezeń środków techniki prawodawczej. Ponadto skarżąca podkreśliła, że przepis art. 184 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym w brzmieniu, które obowiązywało do 30 września 2011 r., dotyczył jedynie trzech rodzajów stypendiów, których nie mogli otrzymywać absolwenci studiów drugiego stopnia (lub jednolitych), posiadający tytuł zawodowy magistra lub równorzędny, tj. stypendium socjalnego, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowego. W hipotezie tego przepisu nie znajdowały się zatem stypendia ministra. Dopiero nowelizacja ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw, nadała mu obecnie obowiązujące – niefortunne brzmienie. Zdaniem skarżącej, zmiana zasad przyznawania stypendiów ministra, dokonana ustawą z 18 marca 2011 r., nie mogła odnosić się do stypendiów na rok akademicki 2011/2012, bowiem tego rodzaju ingerencja naruszałaby konstytucyjną zasadę ochrony spraw w toku. Zwróciła uwagę, że wnioski o przyznanie stypendium rektorzy przekazują właściwemu ministrowi w terminie od 01 lipca do 20 października, skoro zaś nowelizacja weszła w życie 01 października 2011 r., to oznacza to, iż przynajmniej część wniosków została przekazana przez rektorów w czasie obowiązywania dotychczasowego stanu prawnego. Skarżąca podniosła, że wniosek o przyznanie stypendium ministra został przez nią złożony w dniu [...] lipca 2011 r., a zatem przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów, zaś zaopiniowany przez Radę Wydziału [...] września 2011 r. Tym samym powinien zostać rozpatrzony przez Ministra w oparciu o stan prawny obowiązujący przed nowelizacją, która weszła w życie 01 października 2011 r. Skarżąca wskazała ponadto, że Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił w ogólnodostępnym serwisie internetowym Ministerstwa, iż będzie stosował taką wykładnię znowelizowanego przepisu art. 184 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, która będzie eliminowała z grona stypendystów osoby, które wcześniej uzyskały tytuł zawodowy magistra lub równorzędny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga I. K. nie zasługiwała na uwzględnienie. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ wydając skarżoną decyzję zastosował właściwy przepis prawa materialnego. Decyzja odmawiająca przyznania I. K. stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2011/2012 oparta została na przepisie art. 184 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym w wersji obowiązującej od dnia 01 października 2011 r., wprowadzonej ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 84, poz. 455). Przepis art. 184 ust. 5, w brzmieniu obowiązującym od 01 października 2011 r., stanowił, że studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. W sprawie niniejszej jest okolicznością niesporną, że skarżąca ukończyła już jeden kierunek studiów, uzyskując tytuł magistra. W świetle przepisu art. 184 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, obowiązującego w dacie orzekania przez organ, nie przysługiwało jej zatem prawo do ubiegania się o stypendium Ministra za osiągnięcia w nauce. Podnieść również należy, iż zgodnie z ugruntowaną zasadą wywodzoną w orzecznictwie z art. 6 i 138 K.p.a., organ administracji publicznej wydając decyzję administracyjną, stosuje przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu wydania decyzji, chyba że z nowych przepisów wynika coś innego. Zasada ta nie ma zastosowania jedynie w przypadku decyzji deklaratoryjnych - stwierdzających ukształtowanie się stosunku administracyjnoprawnego z mocy samego prawa we wcześniejszym okresie, gdyż wtedy stosować należy przepisy obowiązujące w chwili konkretyzacji tego stosunku - przepisy poprzednie (vide: uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OPS 1/06, LEX nr 182508). Decyzje Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego rozstrzygające w przedmiocie przyznania stypendium za osiągnięcia w nauce były niewątpliwie decyzjami konstytutywnymi, wydawanymi w ramach uznania administracyjnego organu. Wskazuje na to wyraźnie treść art. 181 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, który stanowi, że stypendium ministra za osiągnięcia w nauce może być przyznane studentowi szczególnie wyróżniającemu się w nauce oraz posiadającemu osiągnięcia naukowe. W ustawie z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw, w jej art. 16-36, ustawodawca zawarł regulacje intertemporalne dotyczące stosowania znowelizowanych przepisów do stanów faktycznych powstałych przed datą wejścia tych przepisów w życie. Wśród tych regulacji nie ma przepisu, z którego wynikałoby, że do rozpoznawania wniosków o przyznanie stypendiów ministra za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2011/2012 należy stosować przepis art. 184 ust. 5 w dotychczasowym brzmieniu. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, rozpoznając wniosek skarżącej, zobligowany był zatem zastosować w niniejszej sprawie przepis art. 184 ust. 5 w wersji obowiązującej w dacie orzekania. Podkreślenia wymaga także, że bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie pozostaje to, czy wniosek o przyznanie omawianego stypendium został złożony przez stronę jeszcze pod rządami poprzednio obowiązującej regulacji prawnej. Decydujące znaczenie dla ustalenia tego, jakie przepisy należy stosować, ma bowiem data rozstrzygnięcia sprawy przez organ, a nie data złożenia wniosku przez stronę. W realiach prawnych niniejszej sprawy, wobec braku przepisów intertemporalnych, odsyłających do stosowania dawniejszych regulacji w spornej kwestii, organ musiał zastosować przepis w brzmieniu obowiązującym w chwili orzekania. Zgodnie zaś z tym przepisem studentowi, który po uzyskaniu tytułu zawodowego magistra na jednym kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku nie przysługuje stypendium ministra za osiągnięcia w nauce. W ocenie tutejszego Sądu nie sposób również skutecznie zarzucić, że organ nie dokonał zdefiniowania pojęcia "świadczeń", użytego w art. 184 ust. 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, które nie obejmowało swym zakresem pojęcia "stypendium", użytego w art. 173 powyższej ustawy. Treść art. 184 ust. 5 omawianego aktu prawnego wskazuje bowiem na to, że ustawodawca wszystkie formy pomocy materialnej dla studenta, określone w art. 173 (w tym stypendium ministra za osiągnięcia w nauce) określił mianem "świadczeń". Wobec tak jednoznacznego brzmienia wyżej powołanych norm prawnych, organ nie miał obowiązku dokonywania ich wykładni. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego odpowiadają prawu. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.