II OZ 297/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2013 r., sygn. II SA/Wa 1411/12, odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1411/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.M. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym podając, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Na majątek skarżącego składają się dom o pow. 100 m², nieruchomość rolna o pow. 6,5 ha oraz 20-letni ciągnik. Skarżący wskazał, że hoduje jedną krowę, cztery świnie i drób, oraz że uprawia pszenicę, rzepak oraz warzywa. Wyjaśnił, iż utrzymuje się z pracy w gospodarstwie rolnym. Swój dochód skarżący oszacował na 200 zł miesięcznie. Wskazał również, że ponosi koszty leczenia ok. 150 zł miesięcznie. Sąd I instancji wskazał, iż z dokumentów nadesłanych przy piśmie z dnia 3 grudnia 2012 r. wynika, że skarżący uzyskał na rok 2011 płatność w wysokości 6.490,10 zł w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Strzyżowie w aktach sprawy). Do miesięcznych wydatków skarżącego należą: opłata za gaz – ok. 100 zł, opłata za energię elektryczną – ok. 220 zł, opłata za telefon stacjonarny – 94 zł (kserokopie rachunków w aktach sprawy). Ponadto kwartalnie skarżący jest obowiązany uiszczać ratę podatku rolnego w wysokości 246 zł (kserokopia decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego na 2012 r. w aktach sprawy). Ponadto z dokumentów tych wynika, że skarżący posiada rachunek w Banku Spółdzielczym w Strzyżowie, z którego przedstawił wyciąg obejmujący okres od 14 września 2012 r. do 3 grudnia 2012 r. Saldo końcowe na ww. rachunku wynosiło 1.998,23 zł (historia zapisów księgowych rachunku w aktach sprawy). Powyższy bank udzielił skarżącemu kredyt obrotowy na zakup środków do produkcji rolnej w kwocie 4.500 zł; termin spłaty tego kredytu przypada na 2 kwietnia 2013 r. (zaświadczenie Banku Spółdzielczego w Strzyżowie z dnia 3 grudnia 2012 r. w aktach sprawy). Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1411/12 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu 31 stycznia 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postawienia. Na wezwanie Sądu skarżący w dniu 1 marca 2013 r. nadesłał zaświadczenie z Urzędu Gminy w Wiśniowej, z którego wynika, że dochód roczny z prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego wynosi 17 782, 36 zł. Sąd I instancji oceniając sytuację majątkową skarżącego oraz jego możliwości płatnicze zwrócił uwagę, że mimo wydatków związanych z kosztami energii elektrycznej, gazu oraz telefonu wynoszącymi ok. 420 zł miesięcznie, a także wynikającymi z zaciągniętego kredytu, skarżący na posiadanym przez niego rachunku bankowym ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości ok. 2 000 zł. Skarżący nie korzysta przy tym z żadnych form pomocy społecznej. Koszty sądowe, jakie skarżący winien uiścić na obecnym etapie postępowania, to 200 zł tytułem wpisu (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W ocenie Sądu I instancji wysokość zgromadzonych przez skarżącego środków pieniężnych oraz osiągane przez niego dochody wskazują, że jest on w stanie ponieść pełne koszty niniejszego postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył W.M. Postanowienie zaskarżył w całości zarzucając mu naruszenie: prawa dotyczącego zwolnienia z opłaty sądowej, naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a."), nadto błąd w ustaleniach faktycznych oraz dowolność i sprzeczność oceny zebranego materiału dowodowego. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia lub jego zmianę i zwolnienie go z opłaty w całości ewentualnie umorzenie mu tej kwoty lub co najmniej 150 zł lub rozłożenie na raty po zbiorach we wrześniu. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, iż Sąd I instancji nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy tj.: pożyczki jaką skarżący ma do spłaty, jak również stanu zdrowia skarżącego i dokumentów ze szpitali składanych przez skarżącego, trybu życia, leczenia i samotności skarżącego. Skarżący zarzucił Sądowi I instancji to, iż Sąd nie dokonał oceny czy posiadane środki wystarczą na spłatę pożyczki w wysokości 4,5 tysiąca złotych. Odnośnie dochodu z gospodarstwa w wysokości 17 tysięcy złotych skarżący podkreślił, iż nie jest to dochód realny lecz jest to dochód na papierze, wyliczany przez ministerstwo do obciążenia go podatkiem. W dalszej części uzasadnienia skarżący zwrócił uwagę na problemy zdrowotne i przebyty w październiku 2012 r. ostry zawał serca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje wyłącznie kwestia prawidłowości postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2013 r. Prawo pomocy stanowi instytucję służącą realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do § 3 w/w przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych albo tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosowanie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może nastąpić jedynie wówczas gdy strona występująca z wnioskiem wykaże, że nie posiada wystarczających środków finansowych, ani majątku na pokrycie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tej sytuacji podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że wykazany stan majątkowy nie pozwala na uznanie, iż skarżący faktycznie znajduje się w takiej sytuacji materialnej, iż poniesienie kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego. Z wyżej wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.