II FSK 1886/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA del. Jan Grzęda, Protokolant Aleksandra Brach, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 2722/12 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy pożyczki z dnia 13 września 2007 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2722/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy pożyczki z dnia 13 września 2007 r. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco. Decyzją z dnia 4 lipca 2012 r., po rozpatrzeniu odwołania podatniczki, Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia 19 grudnia 2011 r. Przedmiotem tych decyzji było orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności skarżącej jako osoby trzeciej (członka zarządu) wraz z "N." Sp. z o. o. za zaległości Spółki w podatku od czynności cywilnoprawnych (12.000 zł) wraz z odsetkami za zwłokę (9.192 zł) i kosztami postępowania egzekucyjnego (157,70 zł). Zaległości Spółki powstały związku z zawarciem 13 września 2007 r. umowy pożyczki. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej powołał między innymi przepisy art. 107, art. 108 oraz art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: "O.p."). Zdaniem Dyrektora, spóźniony był wniosek skarżącej o ogłoszenie upadłości Spółki, który złożyła 30 października 2007 r. O istnieniu podstaw do złożenia stosownego wniosku, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p., świadczy analiza dotycząca wskaźników bieżącej płynności finansowej Spółki i jej ogólnego zadłużenia za lata 2005 – 2006. Skoro Spółka zaprzestała płacenia swoich zobowiązań, to skarżąca obowiązana była złożyć wniosek o jej upadłość lub wszczęcie postępowania układowego. Skarżąca nie złożyła zaś takiego wniosku we właściwym czasie. Spółka już w 2005 r. zaprzestała regulować swoje wymagalne zobowiązania. Zgodnie z art. 11 ust 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), wystąpiła zatem podstawa do złożenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Skoro 30 września 2007 r. zobowiązania Spółki przekroczyły wartość jej majątku, to wystąpiła także przesłanka, o której mowa w art. 11 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. Skarżąca nie wykazała nadto, że wystąpiły inne przesłanki egzoneracyjne. W skardze skierowanej do Sądu pierwszej instancji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 116 § 1 pkt 1 lit. a), art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. oraz przepisów prawa procesowego, tj.: art. 124 w związku z art. 121 § 1 i art. 122, 181,art. 122 w związku z art. 180, art. 187 i art. 188 O.p. Zdaniem autora skargi skarżąca wykazała, że w sprawie wystąpiły przesłanki egzoneracyjne, gdyż we właściwym czasie złożyła ona stosowny wniosek o upadłość Spółki, tj. w ciągu dwóch tygodni od daty wystąpienia okoliczności uzasadniających podjęcie takiego działania. Taką okolicznością był dzień zapoznania się z bilansem Spółki (17 października 2007 r.), a także powzięcie tego samego dnia informacji o niewypłacalności jej głównego kontrahenta. Nadto podała, że w tym samym dniu mijał termin na przedstawienie harmonogramu spłat należności względem ZUS wobec wszczętego uprzednio postępowania o układ ratalny. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Sąd pierwszej instancji podniósł w motywach wyroku, że organy słusznie ustaliły, że skarżąca pełniła obowiązki członka zarządu, gdy powstały zaległości podatkowe Spółki, oraz że bezskuteczna okazała się egzekucja wobec Spółki. Sąd podkreślił, że Spółka na dzień umorzenia postępowania egzekucyjnego nie posiadała żadnego majątku. Także inne czynności egzekucyjne okazały się bezskuteczne. Spółka zaprzestała regulować swoje zobowiązania już w lipcu 2005 r. (zaległości składkowe), zaś od stycznia 2007 r. wobec swoich kontrahentów cywilnych. Zaległości te systematycznie narastały, a trudności finansowe Spółki w kolejnych latach ulegały pogłębieniu. Przed powstaniem przedmiotowych zaległości podatkowych Spółka posiadała zaległości składkowe o wartości przekraczającej 3 miliony złotych. Zdaniem Sądu, skarżąca nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki lub wszczęcie postępowania układowego we właściwym czasie, tj. w 2005 r. Nie wykazała, że nie ponosi winy w związku z niezłożeniem stosownego wniosku we właściwym czasie. Chybiona jest zatem argumentacja skargi, że złożony w lipcu 2007 r. wniosek o układ ratalny do ZUS (według oświadczenia skarżącej), potwierdza wystąpienie przesłanek egzoneracyjnych przewidzianych w przepisach art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) – b) Op. Złożenie wniosku o upadłość 30 października 2007 r. było spóźnione, gdyż wniosek taki należało złożyć w 2005 r. W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako p.p.s.a.), poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej przepisów procesowych mającego istotny wpływ na wynik sprawy, co zostało wykazane w skardze Skarżącej do Sądu pierwszej instancji; 2) naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 116 §1 pkt 1 lit. a O.p. poprzez: a) błędną wykładnię w drodze nieuprawnionego przyjęcia, iż pojęcie "właściwego czasu" należy rozumieć zgodnie z art. 21 ust. 1 w związku z art. 10 art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze ( Dz.U.2012.1112 j.t. z późn. zm., dalej: "PUiN"); alternatywnie b) niewłaściwe zastosowanie w drodze przyjęcia, że właściwy czas na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpił w 2005 roku, a w konsekwencji nieuwzględnienie zachodzącej w sprawie przesłanki egzoneracyjnej w postaci zgłoszenia przez Skarżącą wniosku o ogłoszenie upadłości spółki we "właściwym czasie" tj. w dniu 17 października 2007 r. oraz c) błędne zastosowanie w drodze nieustalenia dokładnego terminu, w którym należało zgłosić wniosek o upadłość Spółki. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Brak było dostatecznych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Na początek przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., poza wskazanymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają zarzuty kasacyjne: sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami i standardami wynikającymi z art. 174 p.p.s.a. i art. 176 p.p.s.a. Na podstawie art. 116 § 1 ust. 1 lit. a O.p. jedną z okoliczności wyłączających odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego). Zgodnie z art. 10, art. 11 i art. 21 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz. U z 2012 r., poz. 1112 ze zm.): upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny, dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, dłużnik jest obowiązany nie później niż terminie dwóch tygodni od dnia, w którym nastąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Współstosowanie z art. 116 § 1 ust. 1 lit. a O.p. oraz odpowiednich przepisów ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze jest niezbędne i uzasadnione, ponieważ przepis ten nie definiuje i nie wyjaśnia terminów i pojęć: zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości - zagadnienia te są natomiast całościowo uregulowane w powoływanym prawie upadłościowym, tak więc bez odwołania się do niego zastosowanie wymienionego na początku przepisu prawa podatkowego nie byłoby możliwe. Ponadto, ustalenie i wskazanie daty, z którą dłużnik stał się niewypłacalny w rozumieniu powołanych powyżej przepisów prawa upadłościowego, jest w zakresie stosowania art. 116 § 1 ust. 1 lit. a O.p. okolicznością faktyczną, ustalaną i ocenianą przez organy podatkowe na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej normującej postępowanie dowodowe w postępowaniu podatkowym. Przepisy takie, oprócz rozpoczynającej uzasadnienie kasacji wzmianki o treści skargi do Sądu pierwszej instancji, nie zostały w skardze kasacyjnej podniesione, w szczególności jako zarzuty kasacyjne. Wobec powyższego zaaprobowane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia i oceny organów podatkowych w zakresie stanu faktycznego sprawy, zgodnie z którymi niewypłacalność spółki, stanowiąca przesłankę zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, wystąpiła w 2005 r., nie zostały w skardze kasacyjnej zgodnie z wymogami prawa zakwestionowane. Skarżący nie wskazał – jako przedmiotu zarzutów kasacyjnych – przepisów podatkowego postępowania dowodowego, na podstawie których organy podatkowe ustaleń powyższych dokonały, tak więc niemożliwa jest w postępowaniu kasacyjnym weryfikacja ich zastosowania w postępowaniu podatkowym i ocena zastosowania w postępowaniu sądowym. Jeżeli więc wiążące – bo niezakwestionowane – jest ustalenie, że czas powstania okoliczności uzasadniających zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości wystąpił w roku 2005, natomiast sporna co do przeniesienia odpowiedzialności podatkowej na osobę trzecią zaległość podatkowa w podatku od czynności cywilnoprawnych powstała w roku 2007, to niewątpliwe jest, że w relacji do tej zaległości podatkowej nie miało miejsca zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, co oznacza, że trafna jest ocena organów podatkowych oraz Sądu pierwszej instancji, że art. 116 § 1 ust. 1 lit. a O.p. nie mógł mieć w rozpatrywanej indywidualnej sprawie zastosowania. W tym stanie rzeczy, wobec braku dostatecznych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał ją za zasadną i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.