II OZ 30/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń L.F. i M. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 447/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenia. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił L.F. i M.F. (dalej jako wnioskodawcy) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd I instancji wskazał, iż wnioskodawcy we wniosku złożonym na urzędowym formularzu podali jedynie, że posiadają kredyty na zakup ziemi, a ponadto zmuszeni byli do zakupu kombajnu zbożowego, aby móc zebrać plony. Natomiast w marcu z powodu mrozów zostały zniszczone 40 ha ozimin. W celu doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy pismem referendarza z dnia 26 września 2012 r. zostali wezwani do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych za okres ostatnich 6 miesięcy, określenia dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali (ilości zwierząt, powierzchni upraw w tym na nieruchomościach dzierżawionych), wskazania czy korzystają z dopłat do produkcji rolnej, oszacowanie kwoty stałych wydatków miesięcznych, przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, wskazania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz określenie wysokości ich dochodu i podania informacji dotyczących posiadanego majątku, w tym m. in. posiadanych nieruchomości. Wnioskodawcy wyjaśnili, że nie posiadają lokat ani kart kredytowych, nie posiadają również samochodów, korzystają jedynie z dwóch rowerów. Wskazali, iż ich dochód z gospodarstwa rolnego ustala się wg przelicznika, także korzystają z dopłat do produkcji rolnej wynoszących 85.567,29 zł. w posiadaniu wnioskodawców jest dom mieszkalny, dwa pomieszczenia inwentarskie, chlewnia, obora, stodoła oraz 92 ha (51 ha przeliczeniowe). W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek, wnioskodawcy nie wyjaśnili w pełni sytuacji finansowej, gdyż mimo wezwań nie przedłożyli wszystkich żądanych dokumentów. Ponadto nie jest wiadome Sądowi, jaki jest uzyskiwany dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz jakie są wydatki wnioskodawców. W związku z powyższym Sad I instancji uznał, iż wnioskodawcy nie wywiązali się ciążącego na nim obowiązku wykazania swej trudnej sytuacji majątkowej i nie zachodzą podstawy do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, - dalej jako p.p.s.a.) za uprawdopodobnione. L.F. na powyższe postanowienie wniosła zażalenie wskazując, iż wszystkie dane podała zgodnie z posiadaną przez nią wiedzą. Podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację wniosła o uchylenie przedmiotowego postanowienia. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł również M.F. wskazując, że wraz z żoną w 2004 r. zakupił duży obszar ziemi, który muszą spłacać, zakupili również kombajn z 1992 r., ponieważ na nowy nie było ich stać. W jego posiadaniu jest budynek mieszkalny z 1916 r., obora i chlewnia jest również z tego okresu, a więc jak zaznaczył wnioskodawca wymagają ciągle remontów. Podkreślił ponadto, że żądanie z banku wyciągów wiąże się z dodatkowymi opłatami. W związku z powyższym również wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym lub całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to bowiem forma dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zasadą zaś, stosowanie do art. 199 p.p.s.a., jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Ponadto to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem wskazywać na okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W przedmiotowej sprawie, jak zasadnie przyjął Sąd I instancji, wnioskodawca nie wykazał, że należało przyznać im prawo pomocy. Zaznaczenie, że zaciągnął kredyt na zakup kombajnu, Sąd I instancji słusznie uznał za niewystarczające. Podkreślić należy, że to na stronie, która ubiega się o uzyskanie pomocy ze środków Skarbu Państwa, jaką jest przyznanie prawa pomocy, ciąży obowiązek udowodnienia osiąganych dochodów i dokonywanych wydatków. Tylko dzięki zapoznaniu się w powyższymi informacjami Sąd ma możliwość dokonania oceny czy strona faktycznie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro wnioskodawcy nie wskazali swoich wydatków, Sąd nie miał możliwości oceny w pełni wysokości kosztów ich utrzymania oraz rzeczywistej sytuacji finansowej. W związku z tym należy uznać dokonaną przez Sąd I instancji ocenę sytuacji finansowej wnioskodawców za właściwą. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.