II OZ 32/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 447/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił J.K. (dalej jako wnioskodawca) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd I instancji wskazał, iż wnioskodawca we wniosku złożonym na urzędowym formularzu podał jedynie, że zmuszony był zakupić ciągnik aby móc obrobić ziemię, a ponadto jego sytuację finansową pogorszył fakt, iż padł mu czterystukilogramowy byk. Natomiast jego gospodarstwo rolne było narażone zimą i wiosną na wymrożenie zasianych upraw, a trwające żniwa wymagają znacznych nakładów finansowych. W celu doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawca pismem referendarza z dnia 26 września 2012 r. został wezwany do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych za okres ostatnich 6 miesięcy, określenia dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali (ilości zwierząt, powierzchni upraw w tym na nieruchomości dzierżawionych), wskazania czy korzysta z dopłat do produkcji rolnej, oszacowanie kwoty stałych wydatków miesięcznych, przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, wskazania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz określenie wysokości ich dochodu i podania dotyczących posiadanego majątku, w tym m. in. posiadanych nieruchomości. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada lokat ani kart kredytowych, a na utrzymaniu ma 5 dzieci w wieku szkolnym. Prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 19.79 ha, na którym uprawia zboże, ziemniaki i kukurydzę, które wykorzystuje do wyżywienia 6 krów mlecznych oraz 10 sztuk młodego bydła, macior i prosiąt. Ponadto spłaca kredyt na zakup ciągnika w kwocie 160.000 zł. Natomiast dochód z gospodarstwa wystarcza na spłatę kredytu w rocznej wysokości 15.000 zł. wraz z odsetkami, zakup nawozów, środki ochrony roślin, zakup książek i przyborów szkolnych. W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek, wnioskodawca nie wyjaśnił w pełni sytuacji finansowej, gdyż mimo wezwań nie przedłożył wyciągów z posiadanych kont bankowych. Ponadto nie jest wiadome Sądowi, jaki jest uzyskiwany dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz jakie są wydatki wnioskodawcy. W związku z powyższym Sad I instancji uznał, iż wnioskodawca nie wywiązał się ciążącego na nim obowiązku wykazania swej trudnej sytuacji majątkowej i nie zachodzą podstawy do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, - dalej jako p.p.s.a.) za uprawdopodobnione. Wnioskodawca od ww. postanowienia wniósł sprzeciw, oceniając jako krzywdzące i nie uwzględniające podniesionych kwestii. Podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym lub całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to bowiem forma dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zasadą zaś, stosowanie do art. 199 p.p.s.a., jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Ponadto to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem wskazywać na okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W przedmiotowej sprawie, jak zasadnie przyjął Sąd I instancji, wnioskodawca nie wykazał, że należało przyznać mu prawo pomocy. Zaznaczenie, że wnioskodawca zmuszony był zaciągnąć kredyt na zakup ciągnika w wysokości 160.000 zł. Sąd I instancji słusznie uznał za niewystarczające. Podkreślić należy, że to na stronie, która ubiega się o uzyskanie pomocy ze środków Skarbu Państwa, jaką jest przyznanie prawa pomocy, ciąży obowiązek udowodnienia osiąganych dochodów i dokonywanych wydatków. Tylko dzięki zapoznaniu się w powyższymi informacjami Sąd ma możliwość dokonania oceny czy strona faktycznie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro wnioskodawca nie wskazał swoich wydatków ani pełnych dochodów, Sąd nie miał możliwości oceny w pełni wysokości kosztów jego utrzymania oraz rzeczywistej sytuacji finansowej. W związku z tym należy uznać dokonaną przez Sąd I instancji ocenę sytuacji finansowej wnioskodawcy za właściwą. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.