II FZ 790/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del) Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 13 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 kwietnia 2013 r. sygn. I SA/Wr 861/12 o przywróceniu terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia i odrzuceniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu z 21 stycznia 2013 r. w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 26 kwietnia 2012 nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej postanawia oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 21 stycznia 2013 r. odrzucił sprzeciw strony od postanowienia referendarza sądowego z 22 października 2012 r. o odmowie dla O. sp. z o.o. (dalej jako spółka lub skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Odpis postanowienia Sądu został doręczony skarżącej w dniu 13 lutego 2013 r. w trybie doręczenia właściwego (k. 50 akt sądowych). W zażaleniu z 21 lutego 2013 r. na to postanowienie (złożonym dnia 21 lutego 2013 r. – karta 58) skarżąca, reprezentowana na tym etapie postępowania przez pełnomocnika procesowego, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 5 marca 2013 r., skarżąca została wezwana do uzupełnienia braku formalnego zażalenia przez przedłożenie stosownego pełnomocnictwa procesowego w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia wniesionego środka odwoławczego. Odpis wezwania doręczono pełnomocnikowi w dniu 13 marca 2013 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – karta 60 akt sądowych). Odpowiadając na wezwanie pełnomocnik skarżącej w dniu 26 marca 2013 r. (data stempla pocztowego – karta 65 akt sądowych) wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego zażalenia, dokonując jednocześnie czynności, co do której uchybił terminowi. W motywach wniosku wskazał, że wykonanie wezwania w określonym w nim terminie nie było możliwe, z uwagi na chorobę pełnomocnika, która trwała od 20 do 25 marca 2013 r., co potwierdza załączona do wniosku kserokopia zaświadczenia lekarskiego. Następnie, Przewodniczący Wydziału I , zarządzeniem z 29 marca 2013 r. , doręczonym spółce 11 kwietnia 2013 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru - karta 68 akt sądowych), wezwał spółkę do uzupełnienia kolejnego braku formalnego zażalenia, tj. podpisania zażalenia. Brak ten został uzupełniony w zakreślonym terminie, tj. podpisane zażalenie zostało złożone 17 kwietnia 2013 r. (Koperta – karta 71 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, postanowieniem z 22 kwietnia 2013 I SA/Wr 861/12 przywrócił termin do uzupełniania braków formalnych zażalenia, a następnie zażalenie odrzucił. Sąd I instancji zauważył, że rozstrzygnięcia wymagały dwie kwestie procesowe: wniosek strony skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 stycznia 2013 r. odrzucające sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a także ocena, czy zażalenie na wymienione postanowienie Sądu z dnia 21 stycznia 2013 r. zostało wniesione w ustawowym terminie, określonym w art. 194 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Zdaniem Sądu I instancji, poddany ocenie wniosek o przywrócenie terminu spełnia warunki formalne, tj.: wymóg złożenia wniosku o przywrócenie terminu w określonym ustawą terminie, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1p.p.s.a.) i przewidziany w art. 87 § 4 p.p.s.a. wymóg dopełnienia czynności, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności, której nie dokonano w terminie. Sąd I instancji zaznaczył, że przyczyna uchybienia trwała do 25 marca 2013 r., a wniosek został złożony w dniu 26 marca 2013 r. Ponadto uchybiona czynność została dopełniona wraz z wnioskiem. Zdaniem Sądu I instancji, siedmiodniowy termin do uzupełnienia braku formalnego zażalenia przez przedłożenie pełnomocnictwa procesowego upłynął w dniu 20 marca 2013 r., jako że wezwanie w tym przedmiocie zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 13 marca 2013 r. Stosowne pełnomocnictwo zostało natomiast złożone do akt sprawy w dniu 26 marca 2013 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej "W. 1"). Nie ulega zatem wątpliwości, że termin, którego przywrócenia domaga się strona skarżąca, został uchybiony. Jednakże, okolicznością potwierdzającą brak winy w uchybieniu terminowi, była choroba reprezentującego stronę pełnomocnika, trwająca w okresie od 20 marca 2013 r. do 25 marca 2013 r., podczas której nie mógł on podejmować czynności zawodowych, ze względu na zalecenie lekarskie: "Chory powinien leżeć". Zalecenie to potwierdza załączona do wniosku kserokopia zaświadczenia lekarskiego. Nadto, zdaniem Sądu I instancji, zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 stycznia 2013 r. odrzucające sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2012 r., zostało wniesione z uchybieniem terminu, ponieważ postanowienie będące przedmiotem zażalenia doręczono skarżącej w dniu 13 lutego 2013 r. Oznacza to, że siedmiodniowy termin do wniesienia tego środka odwoławczego mijał z upływem dnia 20 lutego 2013 r. Zażalenie zostało natomiast wniesione w dniu 21 lutego 2013 r. (dowód: koperta – k. 58 akt sądowych). W ocenie Sądu I instancji, mimo tego, że zażalenie wniesiono po terminie, co Sąd uwzględnia z urzędu, było ono jednocześnie obarczone brakami formalnymi. W zaistniałej sytuacji, zażalenie nie mogło zostać odrzucone bez uprzedniego uzupełnienia braków formalnych przez przedłożenie pełnomocnictwa i o podpis. Spółka, w zażaleniu z 8 maja 2013 r., zakwestionowała postanowienie Sądu I instancji z 22 kwietnia 2013 r. w części "odrzucającej zażalenie na postanowienie (...) z dnia 21 stycznia 2013 r. odrzucające sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2012 r." i wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o przyznanie stronie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. przez przyjęcie, że skarżący wniósł zażalenie po upływie terminu , podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego, w tym powtórnego awiza wskazuje, że skarżący wniósł zażalenie w ustawowym terminie. Zdaniem strony, Sąd wadliwie ustalił okres, w jakim upłynął termin do wniesienia zażalenia, ponieważ z powtórnego zawiadomienia złożonego do skrzynki pocztowej wynika, że termin do odbioru postanowienie Sądu z dnia 21 stycznia 2013 r. upływał w dniu 14 lutego 2013 r. Stąd zażalenie wniesione 21 lutego 2013 r. zostało złożone w terminie. Do zażalenia spółka dołączyła kserokopię zawiadomienia pocztowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie dlatego należało je oddalić. Przede wszystkim należy zauważyć, że zarówno uruchamianie, jak i zaskarżanie wyników postępowań wpadkowych dotyczących kosztów sądowych i ustanowienia zawodowego pełnomocnika są bezpłatne. Zasada ta stanowi jedną z gwarancji, że z prawa do sądu będą mogły korzystać także osoby nieposiadające dostatecznych środków finansowych, Uwagę tą Sąd odwoławczy poddaje rozwadze tak pełnomocnika (profesjonalnego) reprezentującego spółkę i składającego wniosek o "zwolnienie od wpisu od zażalenia" w postępowaniu wszczętym wskutek wniosku strony skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 stycznia 2013 r. odrzucające sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz zażalenia na wymienione postanowienie Sądu z dnia 21 stycznia 2013 r., jak i rozwadze referendarza sądowego prowadzącego postępowanie dowodowego i rozpoznającego ten wniosek. Zgodnie z art. 261 p.p.s.a., od sprzeciwu i zażaleń, o których mowa w art. 259p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a., nie pobiera się opłat sądowych. Z kolei zgodnie z art. 260, na postanowienia wydane w wyniku wniesienia sprzeciwu przysługuje zażalenie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006 r., str. 533 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005 r. str. 617, uchwała z 30 listopada 2009 r. I GPS 1/09CBOSA). Następnie Sąd odwoławczy wskazuje skarżącej, że na "zawiadomieniu powtórnym" złożonym przez stronę widnieje, że "przesyłkę poleconą można odebrać (...) do 14-02-2013"., co nie jest tożsame z faktyczną datą odebrania przesyłki. Jak wynika z akt sądowych sprawy, co trafnie zauważył Sąd I instancji, przesyłka ta została odebrana 13 lutego 2013 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru dołączonego do akt sprawy (karta 50). Zatem od daty faktycznego doręczenia, tj. od dnia 13 lutego 2013r., należy liczyć przewidziany ustawą termin do wniesienia zażalenia, który upłynął bezskutecznie – jak wnikliwie zauważył Sąd I instancji – dnia 20 lutego 2013 r. Pogląd Sądu odwoławczego zdaje się potwierdzać sam ustawodawca wskazując w treści art. 194 § 2 p.p.s.a., że termin do wniesienia zażalenia należy liczyć od daty faktycznego "doręczenia" postanowienia (Bogusław Gruszczyński, Komentarz do art.177 i art. 194 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dotyczy to także sytuacji, gdy postanowienie będące przedmiotem zaskarżenia zawarte jest w wyroku. Przy obliczaniu, który dzień jest dniem ostatnim, nie uwzględnia się dnia, w którym nastąpiło doręczenie. Dzień doręczenia jest początkiem terminu, zgodnie z art. 111 § 2 k.c. w zw. z art. 83 § 1, art. 194, 177 § 1 i art. 197 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wbrew poglądom pełnomocnika strony, terminu do wniesienia zażalenia nie liczy się od końcowej daty uprawnienia do podjęcia przesyłki, jeśli to uprawnienie zostało wykorzystane wcześniej. Złożenie zażalenia 21 lutego 2013 r., co wynika ze stempla pocztowego (karta 58 akt sądowych), oznaczało zatem uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia o jeden dzień. Zdaniem Sądu odwoławczego, niewątpliwym błędem, przeczącym zasadzie ekonomiki postępowania i świadczącym o braku poszanowania tej zasady przez Sąd I instancji, było prowadzenie przez ten Sąd postępowania w zakresie braków formalnych zażalenia z 21 lutego 2013 r. w sytuacji, kiedy już z zestawienia daty doręczenia postanowienia Sądu z 21 stycznia 2013 r. o odrzuceniu sprzeciwu i daty wniesienia zażalenia wynikało, że zażaleniu temu nie będzie można nadać biegu. W ocenie Sądu odwoławczego, pozbawione celu jest wezwanie do uzupełnienia braków zażalenia, jeśli z treści zażalenia i okoliczności złożenia zażalenia wynika konieczność jego odrzucenia. Nie stosuje się regulacji art. 49 § 1 w zw. z art. 58 pkt 3 i art. 197 § 2 oraz art. 193 p.p.s.a. w sytuacji, kiedy zażalenie jest obarczone brakiem nieusuwalnym, decydującym o jego niedopuszczalności, jak na przykład wniesienie zażalenia z uchybieniem przewidzianego terminu. Skoro zażalenie powinno zostać odrzucone z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia, wezwanie do uzupełnienia braków jest pozbawione sankcji w postaci odrzucenia w razie nieuzupełnienia braków. Z tych powodów nie miało w sprawie miejsca naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 178 i art. 197 § 2 p.p.s.a. w zakresie zarzucanym przez pełnomocnika skarżącej. Wady w sporządzeniu uzasadnienia zakwestionowanego postanowienia i wady w prowadzeniu przez Sąd I instancji postępowania, które stwierdził Sąd odwoławczy wobec faktu, że rozstrzygnięcie wyrażone w sentencji odpowiada prawu, nie mogą być przyczyną wyeliminowania z obrotu prawnego zakwestionowanego postanowienia. Mając na uwadze powyższe, należało na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 187 p.p.s.a., orzec jak w sentencji.