II OSK 30/13

Dnia 22 stycznia 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 października 2012 roku sygn. akt II SAB/Bk 56/12 odrzucającego skargę J.B. na bezczynność Prokuratora Rejonowego w Białymstoku w przedmiocie wydana zaświadczenia postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 23 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę J.B. na bezczynność Prokuratora Rejonowego w Białymstoku w przedmiocie wydania zaświadczenia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na bezczynność Prokuratora Rejonowego w Białymstoku w przedmiocie wydania zaświadczenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, że "sprawa podlega procedurze przewidzianej przez kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na treść art. 1 pkt 4 k.p.a.". Zaznaczył także, że kodeks postępowania karnego nie reguluje powyższych kwestii. Ponadto nadmienił, że w dniu 27 lipca 2012 r. zwrócił się do Prokuratury Rejonowej w Białymstoku o wydanie, na podstawie akt sprawy, a w szczególności znajdującej się w aktach sprawy opinii psychiatrycznej, zaświadczenia o stanie zdrowia i zdolności do udziału w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Odrzucając skargę Sąd I instancji wskazał, że Prokurator Rejonowy w Białymstoku mógłby być uznany za organ administracji publicznej, gdyż jest innym niż organ administracji publicznej organem państwowym, ale tylko wtedy, gdyby był powołany do załatwienia spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast w niniejszej sprawie skarżący domagał się wydania zaświadczenia w sprawie, która była przedmiotem postępowania przygotowawczego, a więc w sprawie, która nie jest sprawą indywidualną rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej. Postępowanie przygotowawcze jest bowiem częścią postępowania karnego uregulowanego w kodeksie postępowania karnego. W ocenie Sądu I instancji, w sprawie tej nie miały zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące wydawania zaświadczeń, w tym przepisy o obowiązku wydania postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia (art. 219 k.p.a.), a także o obowiązku rozpoznania zażalenia na takie postanowienie. Nie jest to zatem sprawa, w której można wnieść skargę na bezczynność organu administracji publicznej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący. Zarzucił nieważność postępowania, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a."), wynikłą z naruszenia art. 176 ust. 1 Konstytucji RP przez pozostawienie bez rozpoznania nadesłanego drogą elektroniczną i pocztową pisma skarżącego z dnia 22 października 2012 r. zawierającego wniosek procesowy o skierowanie sprawy na rozprawę oraz oświadczenie skarżącego, co do wniosku organu o odrzucenie skargi. W ocenie skarżącego, pozbawiło go to możności obrony swych praw, wskutek niemożności sformułowania skargi kasacyjnej wobec nieistniejących w zaskarżonym postanowieniu argumentów przekonujących o dopuszczalności skargi, zawartych w złożonym do akt piśmie z dnia 22 października 2012 r. Skarżący zarzucił ponadto naruszenie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., ponieważ chociaż Prokurator Rejonowy w Białymstoku nie załatwia spraw indywidualnych przez wydanie decyzji, to może zostać uznany za inny organ administracji w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. Wynika to jego zdaniem z tego, że Prokurator prowadzi ewidencję spraw przez siebie załatwianych, która obejmuje między innymi dane o umorzeniach postępowania z powodu niepoczytalności oraz zbiera dane, w tym dane o stanie zdrowia podejrzanego i jako taki jest uprawniony do załatwienia indywidualnych spraw o wydanie takich danych, na przykład w formie zaświadczenia. Skarżący wniósł o wyznaczenie rozprawy i w miarę możliwości wezwanie skarżącego oraz jego pełnomocnika do osobistego stawiennictwa, uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, usunięcie fragmentu uzasadnienia postanowienia Sądu I instancji jako zbędnego i merytorycznie wadliwego, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Po pierwsze odnieść się należy do zarzutu najdalej idącego, a więc zarzutu nieważności postępowania. Stosownie do treści art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Strona jest pozbawiona możności obrony swych praw, gdy wskutek uchybień procesowych nie może brać udziału w istotnej części postępowania i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień na posiedzeniu poprzedzającym wydanie rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1998 r., I CKN 561/97, nie publ.). Do takiej sytuacji nie doszło jednak w niniejszej sprawie. Pismo skarżącego z dnia 22 października 2012 r. wpłynęło drogą elektroniczną do Sądu I instancji w tym samym dniu i na podstawie zarządzenia sędziego zostało załączone do akt sprawy. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej nie zostało ono pozostawione bez rozpoznania, bowiem rozstrzygnięcie takie wymagałoby wydania stosownego zarządzenia na podstawie art. 49 § 2 p.p.s.a. Załączenie do akt sprawy oznacza, że Sąd z pismem się zapoznał, lecz treść pisma nie wymagała podjęcia określonych czynności procesowych. Zasadą jest, że sprawa sądowoadministracyjne rozpoznawana jest na rozprawie (art. 90 § 1 p.p.s.a.). Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (art. 90 § 2 p.p.s.a.). Z kolei stosownie do treści art. 58 § 3 p.p.s.a., Sąd odrzuca skargę postanowieniem, a odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Brak jest jednak podstaw prawnych do rozstrzygania wniosku strony skarżącej o skierowanie na rozprawę sprawy, która może być rozstrzygnięta na posiedzeniu niejawnym. W szczególności Sąd nie jest uprawniony do wydania postanowienia czy też zarządzenia o odmowie skierowania sprawy na rozprawę. Rozstrzygnięciem jest w tym przypadku zarządzenie o wyznaczeniu określonego posiedzenia – rozprawy bądź posiedzenia niejawnego. W niniejszej sprawie termin posiedzenia niejawnego został wyznaczony przed wpłynięciem pisma skarżącego w dniu 22 października 2012 r. Skoro więc Sąd I instancji nie skierował sprawy na rozprawę to uznał, że jej załatwienie możliwe jest na posiedzeniu niejawnym. Sąd I instancji nie dopuścił się więc naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby być ocenione w kategoriach nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Strona miała możliwość przedstawienia swojego stanowiska, co uczyniła zarówno w skardze, jak również we wskazanym wyżej piśmie z dnia 22 października 2012 r. Jedynie na marginesie wskazać należy, że z analogiczną sytuacją mamy do czynienia na gruncie rozpatrywanej skargi kasacyjnej, którą pomimo wniosku o rozpoznanie na rozprawie Naczelny Sąd Administracyjny zdecydował się rozpoznać na posiedzeniu niejawnym (art. 182 § 1 p.p.s.a.), uznając, że akta sprawy są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a osobisty udział skarżącego oraz jego pełnomocnika w posiedzeniu nie jest konieczny. Po drugie, na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 1 k.p.a., kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, a także przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Prokurator jest organem państwa, któremu powierzono zadanie strzeżenia praworządności oraz czuwanie nad ściganiem przestępstw - art. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz.U. z 2011 r., Nr 270, poz. 1599 ze zm.). Trafnie przy tym wskazał Sąd I instancji, że w szczególnych sytuacjach prokurator mógłby być uznany za organ administracji publicznej w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż jest innym niż organ administracji publicznej organem państwowym, ale tylko wtedy, gdyby był powołany do załatwienia spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżący domaga się wydania zaświadczenia na podstawie dotyczących skarżącego akt postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuratora Rejonowego w Białymstoku. Tymczasem przepisy kodeksu postępowania karnego jak również przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz.U. Nr 49, poz. 296) nie przewidują wydawania zaświadczeń o stanie zdrowia podejrzanego. Żaden z przepisów powyższych aktów prawnych nie odsyła ponadto do stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania przygotowawczego, jak i także nie umożliwia wydawania zaświadczeń z akt sprawy. Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona jest możliwości dostępu do akt postępowania jej dotyczącego, jednak zasady korzystania z tych akt wyznaczane są przepisami dotyczącymi dostępu do akt sprawy, a przede wszystkim § 158 – 162 cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 24 marca 2010 r. oraz art. 156 k.p.k. Jak wynika z odpowiedzi na skargę, o możliwości skorzystania z prawa dostępu do akt sprawy skarżący był pouczany przez Prokuratora Rejonowego w Białymstoku. Powyższe oznacza, że Prokurator nie był uprawniony do wydania zaświadczenia w trybie art. 217 § 1 k.p.a., a więc nie mógł pełnić roli innego, niż organ administracji publicznej organu państwowego, powołanego do załatwienia spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Z tej przyczyny skarga podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna, bowiem nie mieściła się ona w kognicji wojewódzkiego sądu administracyjnego, który wyznaczona art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Oznacza to, że zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie zasługiwał na uwzględnienie, a Sąd I instancji zobowiązany był skargę odrzucić. Mając powyższe na uwadze i na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.