I OZ 192/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. i M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 498/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia (...) marca 2012 r. nr (...) w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 498/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił M. S. i M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia (...) marca 2012 r. nr (...) w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia 24 października 2012r. oddalił skargę M. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia (...) marca 2012 r. nr (...) w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, są osobami bezrobotnymi bez stałego dochodu. Opisując swą sytuację materialną wnioskodawcy wskazali, że posiadają dom o pow. 106 m² a źródłem ich utrzymania są prace dorywcze przynoszące dochód w kwocie 150 – 250 zł w okresie od marca do października i 250 zł wzwyż w okresie od października do lutego. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawców, pismami z dnia 14 listopada 2012 r. wezwano ich do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących oraz dokumentów dotyczących lokat i kont należących do nich, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010-2011 osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, przedłożenia zestawienia użytkowanych pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektryczna., wodę, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, oświadczenia wykazującego czy skarżący są zarejestrowani jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku oraz oświadczenia wyjaśniającego z jakich środków zaspokajają niezbędne potrzeby w zakresie utrzymania oraz czy korzystają ze środków pomocy społecznej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnili, że nie posiadają lokat, kont ani kart kredytowych. Wnioskodawcy wskazali, że nie posiadają również kopii zeznań podatkowych, albowiem nie mają stałego dochodu. Ponadto skarżący złożyli oświadczenie, że są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, posiadają 13 letni samochód VOLVO V40 i przedłożyli kopie dowodów wpłat za prąd (201,22 zł.), wodę (67,48 zł.) i gaz (164,58 zł.). W przesłanym piśmie wnioskodawcy oznajmili również, że nie korzystają ze środków pomocy społecznej oraz nie otrzymują zasiłku dla bezrobotnych. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2012 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 9 stycznia 2013 r. skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia domagając się przyznania prawa pomocy w oparciu o argumentację przedstawioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w piśmie 28 listopada 2012 r. Wskazali, że nie mają stałego dochodu oraz stałego zatrudnienia i w związku z tym nie mogą przedłożyć kopii zeznań podatkowych, bowiem nie można udokumentować pracy dorywczej. Ponadto wskazali, że nie deklarowali zadanego dochodu i w związku z tym stałe wydatki zostały zafałszowane. Natomiast wartość 13-letniego samochodu, którego są właścicielami jest znacznie niższa niż 3000 Euro. Ponadto skarżący powołując się na przepisy Konstytucji RP wyrazili swoje niezadowolenie związane z wydanym przez WSA w Poznaniu wyrokiem dotyczącym odpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na nieruchomości stanowiącej własność Miasta Poznania, przysługującej skarżącym w prawo własności Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji uznał, iż w niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnili w pełni swojej sytuacji finansowej. Oświadczenia o wysokości uzyskiwanego dochodu nie można w żaden sposób uznać za wiarygodne. Skarżący z jednej strony składają bowiem oświadczenie o bezrobociu a z drugiej strony oświadczają o uzyskiwaniu dochodu z pracy dorywczej w kwocie 150 zł – 250 zł w okresie od marca do października i 250 zł wzwyż od października do lutego (prawdopodobnie chodzi o lata 2011 i 2012), nie dokumentując tego jednak w żaden sposób (pismo skarżących z 28 listopada 2012 r. k. 67 akt). Skarżący nie wskazali czy wykonując prace dorywcze, zawierali jakiekolwiek umowy z pracodawcą (umowę zlecenie, umowę o dzieło itd.). Ponadto kwota deklarowanego dochodu odpowiada wyłącznie stałym opłatom za gaz – 166,58 zł, wodę – 67,48 zł, i prąd – 201,22 zł ( kserokopie rachunków k. 68 akt), a skarżący wskazują, że ponoszą także inne opłaty i koszty, które nie znajdują pokrycia w deklarowanym dochodzie z pracy dorywczej - roczna opłata za użytkowanie wieczyste w wysokości 157, 12 zł oraz roczny podatek od nieruchomości w wysokości 216 zł ( pismo skarżących z 28 listopada 2012 r. k. 67). Ponadto posiadają samochód, którego utrzymanie również generuje koszty, podobnie jak pozostałe koszty bieżącego utrzymania i one również nie znajdują pokrycia w deklarowanym dochodzie. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, iż skoro skarżący nie są zarejestrowani w urzędzie pracy jako osoby bezrobotne i nie otrzymują zasiłku dla bezrobotnych, nie korzystają z pomocy opieki społecznej oraz nie są dłużnikami to koszty, które ponoszą, ponad deklarowany dochód muszą znajdować pokrycie w dochodzie nie zadeklarowanym w niniejszym postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej wnioskodawców. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie Skarżący nie wyjaśnili wszystkich wątpliwości, swoją sytuację materialną przedstawili nierzetelnie, co spowodowało, że nie wykazali wystąpienia przesłanek przyznania praw pomocy osobie fizycznej określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa mocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli Mariola M. S. i M. S. zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie konstytucyjnych praw do sądu, a zwłaszcza art. 45 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Nie zgodzili się z argumentacją zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu, iż są w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku dla siebie. Ponadto przywołali okoliczności faktyczne ich sprawy, dotyczącej odpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i wezwał wnioskodawców do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. W zarządzeniu z dnia 13 listopada 2012 r. skarżący zostali zobowiązani do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących oraz dokumentów dotyczących lokat i kont należących do tych osób, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010-2011 osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, przedłożenia zestawienia użytkowanych pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energia elektr., wodę, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, oświadczenia wykazującego czy skarżący są zarejestrowani jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku oraz oświadczenia wyjaśniającego z jakich środków zaspokajają niezbędne potrzeby w zakresie utrzymania oraz czy korzystają ze środków pomocy społecznej. Na potwierdzenie powyższego skarżący zostali zobowiązani do przedłożenia stosownych dokumentów w tym m.in. ewentualne decyzje o przyznaniu zasiłków. Nie ulega wątpliwości, iż skarżący nie uczynili zadość wezwaniu, bowiem w udzielonej odpowiedzi nie przedstawili wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Skarżący poza złożeniem oświadczenia o swojej sytuacji materialnej nie przedstawili żadnych dokumentów na potwierdzenie swoich twierdzeń. Stąd jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej przez wnioskodawców. Sprawą zainteresowanych jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.